ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ፕሮስቴት ጽኪ መሳሊ ክንዲ ፍራ ጋባ ዝኸውን ሕበጥ ኮይኑ ኣብ ጎሎ ትሕቲ ፍሕሻ ዝክሰት ዓይነት መንሽሮ’ዩ።
እዚ ሕበጥ እዚ ምስ ዝኽሰት ከኣ ነቲ መትረብ ሽንቲ ብምክባብ ነቲ ካብ ፍሕኛ ብመትሎ ዝወጽእ ሽንቲ ማይ ዓትዒቱ ይሕዞ። ከም ዓጽረት ሽንቲ ከኣ የምጽኣልና።


መንሽሮ፡ ብዛዕባ ንሰብኡት ዘጥቅዕ ፕሮስቴት እንታይ ንፈልጥ? 

ሽታ መሮር ዕምባባ ሽላን፡ ጥዕምቲ ጨና፡ ዘልመድክኒ ጨና፡ ጥዕምቲ ጨና ኣደስ ገለ ኣብ ደረፍቲ ትግርኛ ንኣፍቀርቶም ብተምሳል ጥዑም ጨና ዝደረፍረወን ደርፍታት’የን።
ሰባት ካብ ኣካሎም ጥዑም ወይ ሕማቕ ሽታ ከመንጭዉ’ውን ተሰሚዕና ክኸውን ይኽእል’ዩ።
ንጉስ ፈረንሳ ነበር ንጉስ ልዊስ መበል 14 ምስ ጨና ኣዝዩ ፍሉይ ፍቕሪ ከምዝነበሮ’ዩ ዝግለጽ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክፍሉ ብጨና ሃገግ ዝብሉ ዕንባባታት ክግበረሉ ይእዝዝ ነይሩ። ንጉስ ዝኣዘዞ ከኣ ኣብ ሰዓታ ከተፍ’ያ።
ኣብቲ ንሱ ዝንቀሳቐሰሉ ቀጽሪ ገዝኡ ከይተረፈ ብጥዑም ጨና ከምዝድፍደፍ ይገብር ምንባሩ ይግለጽ።


ሳይንስ፡ ሽታ ሰብነትና ምስ ጥዕናናን ባህሪናን ምትእስሳር ኣለዎ ድዩ?

ብእንግሊዝኛ ፎብያ ወይ ድማ ብትግርኛ ዘይርትዓዊ ፍርሒ ማለት ሰባት ዝዀነ ሓደጋ ዘስዕብ ምኽንያት ኣብ ዘይብሉ እዋን ዘጋጥም ፍርሒ እዩ።

ብዛዕባ ዘይተለምዱ ፍርሒታት እንታይ ትፈልጡ?

እቲ ማሕበረሰብ ኣስታት 25 ሰባት ዝሓቘፈ ኰይኑ፡ ዳርጋ ኵሎም ብገለ ደረጃ ናይ ምርኣይ ጸገም ዘለዎም’ዮም።
እቲ ቀጽሪ 10 ገዛውቲ፡ ናይ ሓባር መረባን ክልተ ናይ ሓባር ሽቓቕን ዘለዎ’ዩ።


‘ስንክልናና ሓይልና'ዩ’ - ኣብ ሓደ ማሕበረሰብ ዝወረደ ጸገም እንታይ እዩ?

ዜጋታታ ዝነውሐ ዕድመን ምቹእ ናብራን ዝነብሩላ ሃገር

እዞም መጻምዲ፡ ኣብ ደቡብ ምብራቕ ኢንግሊዝ ኣብ እትርከብ ምምሕዳር ኤሰክስ ጥቓ ቼልምስፎርድ’ዮም ዝነብሩ ነይሮም።

ኣቦኣን ኣዲኣን ቀቲላ ምስ ሬሳኦም ክትነብር ዝጸንሐት ጓልኣንስተይቲ 

ሕጽይቲ ፕረዚደንት ካማላ ሃሪስ፡ ጥዕንኣ "ኣብ ጽቡቕ ኩነታት" ከምዘሎ ዘረጋግፅ ሰነድ ጥዕናዊ መርመራኣ ዕላዊ ምግባራ፡ መወዳድርታ ዶናልድ ትራምፕ እውን ከምኡ ክገብር ፀቕጢ ይበጽሖ ኣሎ።

ካማላ ሃሪስ፡ ኣብ ልዕሊ ጥዕና ትራምፕ ጸቕጢ ፈጢራ

ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ውሑድ ወይ ማእከላይ ሰተይቲ  ኣልኮላዊ መስተ’ውን እንተዀንኩም ዝዀነ መጠን ኣልኮላዊ መስተ ንጥዕና ጐዳኢ ከም ዝዀነ ይሕብር ኣሎ፡ እቲ ሓደገኝነቱ ግን ክሳብ ክንደይ’ዩ?

ኣልኮላዊ መስተ ክሳብ ክንደይ’ዩ ሓደገኛ? ደረት መጠን'ከ ኣሎ ድዩ?

ጥዕና፡ ናይቶም ኣብ ቈርበትና ዝርከቡ ናእሽቱ ባክቴርያታት ረብሓ እንታይ'ዩ?

ኣብ ጨው ዘሎ ሶድየም ኣብ ኣካላትና እኹል መጠን ማይ ክዕቀብ ኣብ ምግባር ኣዝዩ ወሳኒ ተራ ኣለዎ። ዋህዮታት’ውን ንመኣዛታት ኽመጡ ይሕግዞም።
ቢቢሲ መደብ ‘ዘ ፉድ ቸይን’ ጨው ኣብ ኣካላት ወዲ ሰብ ዘለዎ ኣገዳሲ ተራን ክንደይ ዝኣክል መጠን ጨውከ እዩ ልዕሊ ዓቐን ዝበሃል ዳህሲሱ’ሎ።


ጨው ኣብ ኣካላትና እንታይ’ዩ ዝገብር?

ኣብ ካናዳ ግዝኣት ኦንታርዮ ዝርከብ ህጻን ኣብ መደቀሲ ክፍሉ ብመንካዕ ተለኺፉ ከምዝሞተ ሰብመዚ ጥዕና ካናዳ ገሊጾም።

ኣብ መደቀሲ ክፍሉ ምስ መንካዕ ዝተረኸበ ካናዳዊ ህጻን ሞይቱ

እዚ ቫይረስ ንፈለማ እዋን ብ1967 ዓ.ም [ኣ.ኤ] ኣብ ጀርመን ከተማታት ማርበርግን ፍራንክፈርትን ከምኡ’ውን ኣብ ሰርቢያ ከተማ ቤልግሬድ እዩ ተራእዩ።

ብዛዕባ'ቲ ሓደገኛ ቫይረስ ማርበርግ ክንፈልጦም ዝግብኣና 

ኣብ እንግሊዝ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ወይ እንቋቑሖ ንዝልግስ ምኽፋል ዘይሕጋዊ ስለዝኾነ እቲ ገንዘብ ከም መጓዓዝያን መዕረፊን ዝኣመሰሉ ወጻኢታት ንምሽፋን ብዝብል’ዩ ዝወሃብ።
ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ንምልጋስ ኣብ ውሽጢ ካብ ሰለስተ ክሳብ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ዘሎ እዋን ኣብ ሰሙን ሓደ ግዜ ናብ ክሊኒክ ምምልላስ ከጠቓልል ይኽእል።

ሕጽረት ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ንወሰኽ ክፍሊት ለገስቲ ደሪኹ

ሰብመዚ ርዋንዳ ኣብታ ሃገር  ሕማም ውጽኣት፡ ተምላስን ከምኡ ከኣ ኣብ ገለ ሰባት ብሰንኪ ብዙሕ ምፍሳስ ደም ሞት ከስዕብ ዝኽእልን ብቅልጡፍ ዝላባዕን  ሕማም ‘ማርበርግ’ ብምኽሳቱ ኣብ ቀብሪ ውሱናት ሰባት ጥራይ ክሳተፉ ዘገድድ ሕጊ ኣተኣታትዮም።

ኣብ ርዋንዳ ተራእዩ ዘሎ ተላባዒ ሕማም እንታይ'ዩ?

ንቫይረስ ማርበርግ ዝከላኸል ክታበት ኰነ ዝፍውሱ መድሓኒታት የለዉን።

ሓድሽ ለበዳ ቫይረስ 'ማርበርግ' ኣብ ሩዋንዳ ሽድሽተ ሰባት ቀቲሉ

ንዓማዊላ መጥባሕቲ ሕክምና ቢቢኤል ተካይድ ዶክተር ሶፊ ሾተር፡ “ዝበዝሓ ዓማዊለይ እቲ ሕክምና እንታይ ምዃኑ ኣይፈልጥኦን” ትብል።

መቐመጫ ዘግዝፍ ሕክምና ‘ቢቢኤል’ እንታይ’ዩ? ስለምንታይከ ስግኣት ፈጢሩ?

ዶክተር ቫሱ ን30 ዓመታት ሬሳ ናይቶም ብሃንደበት፡ ብዓመጽ ወይ ብጥርጣረ ዝሞቱ ሰባት መርሚራ።
ንሳ፡ ኣብታ ልዕሊ 33 ሚልዮን ሰባት ዝነብሩላ ደቡባዊ ግዝኣት ህንዲ ዝዀነት ኬራላ ናይ መጀመርታ ጓል ኣንስተይቲ ክኢላ መርመራ ሬሳ [ፓቶሎጂ] እያ።


መዓልታዊ ዝርኣየቶ ሞት ትሕትና ክላበስ ገይሩኒ'ዩ እትብል ሓኪም መርመራ ሬሳ 

ኣብ 1960ታት ሓያሎ መጽናዕትታት ኣብ መንጎ ቸኮላታን ፈጸጋን ዘሎ ርክብ ዳህሲሶም ነይሮም። እቲ ዝዓበየ መጽናዕቲ 65 ተሳተፍቲ ጥራይ ዘሳተፈ ኰይኑ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ዝኾነ ዝምድና ከምዘይረኸበ ይሕብር። ግን ድማ እቲ መጽናዕቲ ኣብ ኣካይድኡ ጉድለታት ነይርዎ እናተብሃለ እዩ ካብ ሽዑ ጀሚሩ ዝንቀፍ።

ቸኮላታ ጠንቂ ፈጸጋ ክኸውን ይኽእል’ዶ?

ደቂ ሰባት ብዛዕባ መጻኢ ፍልቀትና ርድኢት ንክህልወና ናብ ሕሉፍ ታሪኽና ክንጥምት የድልየና።

ደቂ ሰብ ድሕሪ ሓደ ሚልዮን ዓመት ከመይ ይመስሉ ይዀኑ?

ለለዳ ዮሃንስ በራኺ ካብታ ክልተ ኣዋልድ ዘፍረየት ስድራቤት ምንኣስ በዅሪ እያ። እዛ ጓል 20ዓመት ኤርትራዊት መንእሰይ ንዝኣከበቶ ፍልጠት ይዅን ተመኵሮ ንኻልኦት ብምክፋል እትፍለጥን ልዕሊ 200 ሽሕ ሰዓብቲ ዘለውዋ ኣብነታዊት ጸላዊት እያ።
ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ዝተፈላልየ ዓይነት ትሕዝቶ ዘለዎም ቪድዮታት ትዝርግሕ ለለዳ፣ ብፍላይ ምስ ኣቦኣ ኣቶ ዮሃንስ በራኺ ብዛዕባ እቶም ከም ሕንኪ ዝቝጸሩን ብዙሕ ዘይዝረበሎምን ጉዳያት ዝገብርዎ ዕላል ብዙሓት ይከታተልዎ። ኣብኡ ትነጥፈሉ ምኽንያት ሰባት እቲ ሓቀኛ ሂወት እንታይ ይመስል ክርእዩ ብምባል ፡ ንዅሉ እቲ ኣብ ሂወታ ዘጋጥማ ፈተናታትን ዕድላትን፡ ትሕጐሰሉ ኣጋጣሚታት፡ ዝኸበዳ ሽግራት ኮታስ እቲ ንማንም ወድ ሰብ ዝገጥሞ ፈተና ብምዝርጋሕ እያ ፈሊማቶ።

ቅሉዕ ዕላል ኣቦን ጓል ኣብ ጾታዊ ጉዳያት

ኬንያ ስራሕን እኹል መሃያን ብዘይብሎም መንእሰያት እትጻገም ሃገር ክትከውን እንከላ ጀርመን ድማ ሕጽረት ሰራሕተኛታት ጉልበት ኣጋጢምዋ ኣሎ። ዛጊድ ሓሙሽተ ዘወርቲ ኣውቶብስ ሰሜን ጀርመን ኣብ እትርከብ ከተማ ፍሌንስበርግ ኣቀባብላ ተገይሩሎም።

ጀርመን 250 ሽሕ ኬንያውያን ሰራሕተኛታት ክትቈጽር’ያ

ኣትክልቲ ተጠቒሞም ንገዛእ ርእሶም ዝሕክሙን ዝፍውሱን ጕሪላታት ትዅረት ተመራመርቲ ይስሕቡ ከምዘለዉ ይግለጽ ኣሎ። ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት፡ መስርሕ ሕክምና እዞም እንስሳታት ኣብ መጻኢ ድማ ዝተፈላለዩ መድሃኒት ንምርካብ ኣመት ክህብ ከምዝኽእል ተተስፍዮም ኣለዉ።


ብኣትክልቲ ንነብሶም ዝፍውሱ ጕሪላታት ኣብ ሕክምና ሓድሽ ተስፋ ሂቦም

ብጭብጢ ዘይኰነስ ብተደጋጋሚ ስለዝተበሃሉን ብእምነት ተዓቂቦም ዝጸንሑን ጽውጽዋያት ዝተወሰኑ ክንነግረኩም።

ንሓንጎልና ዝምልከቱ 7½ ግጉይ ፅውፅዋያት

ኣብ 1992 ኣብ ከተማ ኣጅመር ዝተዓመጸት ግን ሱሽማ ጥራይ ኣይኰነትን። ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት እታ ከተማ ብጉጅለ ሃብታማት ደቂ ተባዕትዮ ዓመጽን ታህዲደ-ምቕላዕ ዘጋጠመን ግዳያት 16 እየን፤ ኵለን ድማ ተማሃሮ እየን ነይረን።