ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ኦቲዝም: ሕማም ዘይኰነስ ሓደ ሰብ ሒዝዎ ዝውለድን ንምሉእ ዕድመ ዝጸንሕን ኵነታት እዩ። ሕክምናዊ መጸውዒኡ ‘ኦቲዝም ስፔክትረም ዲስኦርደር’ ወይ ኤኤስዲ ይበሃል፤ ገለ ሰባት ግን ኣብ ክንዲ ኤኤስዲ፡ 'ኣቲዝም ስፔክትረም ኮንዲሽን' ወይ ኤኤስሲ ዝብል መጸውዒ ይመርጹ።


ኦቲዝም፡ እንታይ እዩ? ብኸመይከ ንርድኦ?

ሰብመዚ ጀርመን ካብ ሰሉስ ኣትሒዞም ኣብ ከተማ ዋይልበርግ ሄሰ ዝጠፍአ ካብ ኤርትራውያን ስድራቤት ዝተወልደ ወዲ ሽዱሽተ ዓመት ቈልዓ ጳውሎስ ዳዊት ንምርካብ ንሰሙን መመላእታ ድልያ ከካይዱ ቀንዮም ኣለዉ።

ጀርመን፡ ወዲ ሽዱሽተ ዓመት ቈልዓ ንምርካብ ሰፊሕ ድልያ ይቕጽል

ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ኣብ ዓመት ካብ 4 ሚልዮን ክሳብ 7 ሚልዮን ሰባት ብሰንኩ ህይወቶም ከም ዝስእኑ ይገልጽ። ኣብ ኢትዮጵያ`ውን ደረጃኡ ልዑል ምዃኑ መረዳእታኡ የቐምጥ።
ብንጹርን ቀልጢፉን ስለ ዘይርአ፡ `ብሰላሕ ዝቐትል` ተባሂሉ እዩ ዝጽዋዕ። ከምቲ ንምንቅጥቃጥ-ምድሪ፡ ሓያል ውሕጅ፡ ህቦብላን ባርዕ ጫካን ብዙሕ ዝዝረበሉ ከኣ ኣቓልቦ ክወሃቦ ኣይርኣይን።


ኢትዮጵያ፡ ብሰላሕታ ሰባት ዝቐትል ዘሎ ጉዳይ

ኣብ መዓልቲ ኡሙጋንዳ ካብ ንግሆ ሰዓት ሸሞንት ክሳብ ሰዓት ዓሰርተ ሓደ ኩሉ ሰብ ኣብቲ ወፈራ ስለዝሳተፍ ኣብ ጎደናታት ኪጋሊ ትንቀሳቀስ መኪና ኣይትርእየሉን ኢኻ

'ኡሙጋንዳ'፡ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ዝሳተፉሉ ፍሉይ ወፈራ ኣብ ርዋንዳ

መንነታ ንምዕቃብ ስማ ፋጡማ ናብ ዝብል ተቐይሩ'ሎ። ንሳ ከም እትብሎ፡ ብፍላይ ሓንቲ ካብቶም ደቃ ካብ ገዛ ክትወጽእ ከላ በሰላኣ ንምሕባእ ገጻ ትሽፈን።
እታ ካልእ ጓላ ድማ ዝያዳ ጸሊማ። ኣብ ከባቢ ኣዕይንታ እውን ፍሕሽው ኢላ'ላ።
ሳልሳይ ውላዳ ኣብ ከንፈሩን ብርኩን ጻዕዳ በሰላ ኣለዎ።


"ንደቀይ በሰላ ገዲፈሎም"፡ በሰላ መጻዕደዊ ቆርበት ዝገበረት ኣደ

ብዛዕባ ኣእምሮና ናይ መወዳእታ ‘ውሽጣዊ ፍልጠት’ ከምዘለና ንሓስብ ዝኸውን። ሳይንስ ግን ከምዝተጋገና ይነግረና።

ብዛዕባ ኣእምሮና 10 ዘደንጽዉ ሓቅታት

ኣብ ቀረባ ግዜ በብእዋኑ ወይ እናኣረሓሓቕና እንገብሮ ጾም ዝህቦ ረብሓ ኣዝዩ እናገነነ ይመጸእ ኣሎ። ክብደት ሰብነት ንምጕዳል ስለ ዝሕግዝን ጥዕናዊ ረብሓታት ስለ ዝህብን ድማ ብዙሓት ሰባት ከዘውትሩዎ ይረኣዩ ኣለዉ።

ሕማም ሽኮር ዘለዎም ሰባት ክጾሙ ይምከር'ዶ?

ንሸሞንተ መዓልታት ዝሓሰቡዎ፡ ንትሽዓተ ኣዋርሕ ኣብ ህዋ ዝጸንሑ ጠፈርተኛታት ዘሕለፉዎ ህይወት

ህንዳዊ ወዲ 18 ዓመት ላሊቲ ፓቲዳር ልዕሊ 95 ምኢታዊት ገጹ ብጸጉሪ ዝተሸፈነ ስለዝኾነ ደቂ ክፍሉ ይፈርሕዎ ከምዝነበሩ ንቢቢሲ ተዛሪቡ።

'ገጸይ ምሉእ ብጸጉሪ ዝተሸፈነ ስለዝኾነ ሰባት ይፈርሑኒ'


ምግቢ ዝተመገብናሎም ሸሓነታት ንምፅራይ ንጥቀመሎም። እንተኾነ እዚ ኣብ ክሽነኹም ትጥቀምሉ ስፖንጅ (ሰፍነግ)፡ ብራሕስን ርፍራፍ ምግቢን ዝተመልአ እዩ። እዚ ድማ ባክቴርያታት ንክራብሑ ጥጡሕ ባይታ እዩ። ኣብ ክንዲ ስፖንጅ ብሩሽ ዶ ክንጥቀም ኣለና?


ኣብ ክሽነኹም እትጥቀምሉ ስፖንጅ መዓስ ክትድርብይዎ ኣለኩም?

ብርግጽ ተስፋ ምግባር ወይ እወታዊ ኣተሓሳስባ ምሓዝ ረብሓታት ኣለዎ። ይኹን’ምበር መርዛም እወታውነት ንዅሉ ከቢድ ስምዒታት ብምንጻግ ሰባት መብዛሕትኡ ግዜ ናይ ሓሶት ሓጎስን እወታውነት ክህልዎም ዝድግፍ ኣተሓሳስባ እዩ።

'መርዛም እወታውነት' እንታይ እዩ? ብኸመይ'ከ ይጸልወና?

ስሩዕ ኣካላዊ ምንቅስቓስ፤ ጸቕጢ ከጕድል፡ ስምዒትካ ከማሓይሽ፡ ካብ ቃዝኖት ክከላኸለልካን ካብ ሻቕሎት ከናግፈካን ይኽእል እዩ። 

ጽቡቕ ክስምዓካ ዝገብሩ ሓሙሽተ ምንቅስቓስ ኣካላት

ብዙሓት ድቀንስትዮ ቃንዛ ወርሓዊ ጽግያት፣ ድሕሪ መርዓ ይገድፈካ እዩ ዝብል  እምነት ኣለወን። እዚ ግን ሓቅነቱ ክሳብ ክንደይ እዩ?

ቃንዛ ወርሓዊ ጽግያት፡ ድሕሪ መርዓ ይገድፈካ ድዩ?

ቫጂኖሲስ ኣብ ርሕሚ ጓልኣንስተይቲ ንዝረኣይ ዘይምዕሩይነት ዝገልፅ እንትኾን፡ ባክቴርያዊ ቫጂኖሲስ (ቢቪ) ድማ ኣብ ርሕሚ ደቂኣንስትዮ ዘሎ ተፈጥርኣዊ ባክቴርያ እንትዛባዕን ጐዳእቲ ባክቴርያታት እንትምዕብሉን ዘጋጥም ፈሳሲ እዩ።

ካብ ርሕሚ ብዛዕባ ዝፈስስ ዘይልሙድ ፈሳሲ እንታይ ትፈልጡ?

ዶክተር ፓትሲ ስታይት ብዛዕባ ማእሰርቲ ካሲባ ኣብ 2013 ክትፈልጥ ክኢላ። ሽዑ ልሙድ ክትትል ተሓከምቲ እናካየደት ኣብ ዝነበረትሉ እዋን ርእያታ። ሓራ ንኽተውጽኣ ግን ትሽዓተ ዓመት ወሲዱላ።

ብጌጋ ኣብ ሆስፒታል ን45 ዓመታት ዝተዓጸወት ኣፍሪቃዊት 

እዚ ወርሒ እዚ ንኦርቶዶክሳውያን ክርስትያንን ኣስላምን ቀንዲ ምጅማር ዓበይ ጾም እዩ። ኣመንቲ ኦርቶዶክሳውያን ኣብዚ ሰሙን እዚ ጾም ክጅምሩ እንከለዉ፡ ኣመንቲ ኣስላም ድማ፡ ብመሰረት እስላማዊ [ዑደት ወርሒ ዝኽተል] ዓውደ ኣዋርሕ ኣብ ዝመጽእ መዓልታት ክጅምሩ ትጽቢት ይግበር።

ቅንያት ጾም፡ ኣየኖት መግብታት ክንምገብ ኣየኖትከ ከነወግድ ይምከር?

እቲ ኣብ ኣውስትራልያ፡ በዓል ወርቃዊ ምናት ተባሂሉ ዝፍለጥ ጀምስ፡ ደሙ 'Anti-D' ዝተባህለ ዘይልሙድ ጸረ-ኣካል [ኣብ ደም ንዝርከቡ ሓደገኛ ነገራት ዘጥቅዕ ካብ ደም ዝቘመ] ዝሓዘ እዩ ነይሩ።

ብደሙ ንልዕሊ ክልተ ሚልዮን ዕሸላት ዘድሓነ ኣውስትራልያዊ ዓሪፉ 

እዞም 88 ዓመት ዝዕድሚኦም ሃይማኖታዊ ኣቦ ዘየቋርጽ ተምላስን "ሃንደበታዊ ምግዳድ ኩነታት ስርዓተ ምስትንፋሱን" ከምዘጋጠሞም ዝተገለጸ ኮይኑ፡ ንኸስተንፍሱ ብዝሕግዞም መሳርሒ ሕክምና'ውን ጋዝ ተዋሂብዎም።

ጳጳስ ፍራንሲስ፡ ድሕሪ ናይ ክልተ ሰሙን ቅንያት ሆስፒታል፡ ኣብ ከመይ ኩነታት ኣለዉ?

ብበዲዶ ህበይ ዝተለኸፉ ሰባት ካብ ማእከላት ሕክምና ስለ ዝሃደሙ ሓካይም ተሻቒሎም

ወለዱ ንዝሓመመ ዘመድ ክንበጽሕ ብዝብል ናብ ኣፍሪቃ ክኸይድ ከም ዘታለልዎ'ዩ ንቤት ፍርዲ ገሊጹ።
ናብ ኣሕዳሪ ቤት ትምህርቲ ከም ዝለኣኽ ኣቐዲመ ምፈለጥኩ "ዝሰማማዓሉ መንገዲ ኣይምሃለወን" ኢሉ።


ኣብ ኣፍሪቃ ንዝገደፍዎ ወለዱ ዝኸሰሰ ቈልዓ ቤት ፍርዲ እንታይ ወሲንሉ?

ክሳዕ ንውለድ ኣብ ዘለዋ ኣስታት 40 ሰሙናት፡ ኣካላትና ኣብ ማህጸን እንከሎ ዝገብሮም ዘይተለምዱ ነገራት ኣለዉ።

ኣብ ከብዲ ኣደና እንከለና ዝፈጸምናዮም ሓሙሽተ ዝገርሙ ሓቅታት

ኣብ መብዛሕትአን ሃገራት ዓለም፡ ፈተነ ነብሰ ቅትለት ከም ገበናዊ ተግባር ዘይኮነስ ከም ጸገም ጥዕና ኣእምሮ ዝቑጸር ኮይኑ፡ ኣብ ገለ ሃገራት ድማ  ብገበን ዘሕትትን መቕጻዕቲ ዘኸትልን እዩ።

ነብሰ ቅትለት ገበን ድዩ? ሕጊ ኢትዮጵያኸ እንታይ ይብል?

ንዝሓለፉ 12 ዓመታት ንካቶሊኻዊት ቤተክርስቲያን ሮማ ክመርሑዋ ጸኒሖም። ኣብ ወርሒ መጋቢት 2023 ንሰለስተ መዓልታት ብብሮንካይትስ ሓሚሞም ነይሮም፤ ብዙሕ ግዜ ድማ ናብ ሆስፒታል ኣትዮም'ዮም።