ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

እዛ ሰበይቲ ኣብ ግንቦት 1908 እያ ዝተወልደት። 

ኣብ ዓለም ብዕድመ ዝዓበየት ሰብ ምዃና ዝእመነላ ጃፓናዊት ዓሪፋ

ዝተፈላለየ ኣስማት ኣለዎ። 'ሰለስተ ጽቡቕ ነገራት'፡ 'ሰለስተ በረኸት' ወይ 'ዝርዝር ምስጋና' ይብልዎ። እቲ ልምምድ ምሸት ገለ ደቓይቕ ወሲድካ ንመዓልትኻ ብምስትንታን ይጅምር፤ ድሕሪኡ ሰለስተ ጽቡቕ ዝኸዱልካ ወይ ዘስተማቐርካዮም ነገራት ምጽሓፍ እዩ።

ንፈትኖ! ጽቡቕ ስምዒትና ንኽዓብይ ዝሕግዝ  ኣዝዩ ቀሊል ንጥፈት

ብርክት ዝበሉ ሰባት ብዙሓት ሰባት ዝቐተሉ ሰባት ክርእዩ እንከለው ብሓፈሻ 'ሳይኮፓት' እዮም - ወይ ዝዀነ ጣዕሳን ተደናጋጽነትን ኣይስምዖምን ኢሎም ይድምድሙ።

ጭካነን ቅትለትን ትላበሶ ድዩ ትወርሶ?

ተዋሳኢት ሜጋን ባርተን፡ እዚ ኩነታት ሽዱሽተ ግዜ ከምዘጋጠማ ትዛረብ።
ሓደ ካብ መጻምድታ ብተደጋጋሚ እቲ ኮንዶም ከም ዝተቐደደ ኣምሲሉ ነቲ ኮንዶም ብምእላዩ ጥንሲ ኣጋጢምዋ። ነቲ ጥንሲ ድማ ክተቋርጾ ተገዲዳ።

"ኣብ እዋን ጾታዊ ርክብ ኮንዶም ሓቢእኻ ምውጻእ ገበን ምዃኑ ኣይፈልጥን ነይረ"

ብዙሓት ሓካይምን ክኢላታት ቴክኖሎጂን ብስማርት ሞባይልን ሰዓትን ዝተኣከበ መረዳእታ ጥዕና ኣብ ምጥቃም ጥንቃቐ ከምዘድሊ ይገልጹ።

ሓበሬታ ጥዕና ዝእክቡ 'ስማርት' ሞባይላትን ሰዓታትን ስለምንታይ ስክፍታ ይፈጥሩ ኣለዉ?

ስነ-ምርምር መትኒ ኣኽላባት፡ ገና እናሰጎመ ዝርከብ ዓውዲ መጽናዕቲ’ዩ። ኣብዚ ዓውዲ ዝርከቡ ተመራመርቲ ድማ ክሳዕ ሕጂ ኣኽላባት ሳዕሪ ንኽበልዑ ዝድርኾም ትኽክለኛ ምኽንያት ክግልጹ ኣይከኣሉን።

ኣኽላባት ስለምንታይ'ዮም ቀልቀል ዝበልዑ?

ሻቕሎት ሓደሓደ ግዜ ብሓቂ ኣድካሚ፤ ኣሰልቻውን ኣሳርን ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ንመዓልትኻ ኣጸጋሚ ይገብሮ። ይኹን እምበር፡ ስምዒታት ዘይምርግጋእ፡ ሻቕሎትን ፍርሕን - ቅልል ዝበለ ይኹን ዝኸበደ - ክእለ ይኽእል’ዩ።
ኣብታ ናይ ሸቕሎት ወይ ዝኾነ ናይ ዘይምርግጋእ ስምዒት ዝስምዓካ ህሞት፡ ንድሕሪት ተመሊስካ ንነብስኻ ናብ ዝያዳ ምቹእ ስምዒት ክትመልሳ እትኽእለሉ መንገድታት ኣሎ።


ንጭንቀት ብኸመይ ንስዕሮ፡ 8 ቀለልትን ጭቡጣትን ኣገባባት

እንታይነቱ ዘይተፈልጠ ሕማም ብውሕዱ 79 ቀቲሉ

'ውላድ እንተደሊኺ፡ ስለምንታይ ንወዲ ተባዕታይ ትጽበዪ?'

ኣብ ቀረባ ኣዋርሕ፡ ኣብ ትግራይ ብዙሓት መርመራ ኤችኣይቪ ኣብ ዝገበሩ ዘለው ሰባት እቲ ቫይረስ ኣብ ደሞም ይርከብ ከም ዘሎን ዝርግሑ ክፍለጥ ኣብ ዘይኽእለሉ ደረጃ ከም ዝበጽሐን ሆስፒታላትን ማሕበራት ምክልኻልን ምቁጽጻርን ኤችኣይቪ ይገልጹ። መንግስቲ እቲ ክልል፡ እቲ ቫይረስ ሓደጋ ምዃኑ ክእውጅን ሰፊሕ ወፍሪ መርመራ ክጅመርን’ውን ጸዊዖም። 

ትግራይ፡ ብሰላሕታ ዝላባዕ ዘሎ ኤችኣይቪ 

ጸብጻብ ኦፍኮም ኦንላይን ኔሽን 2024 ከም ዝሕብሮ፡ ካብ ጠቕላላ ዓበይቲ ህዝቢ ዓባይ ብሪጣንያ እቶም 29 ሚእታዊት ኣብ ግንቦት 2024 ብኢንተርነት ፖርኖግራፊ ከም ዝረኣዩ ይሕብር።

'ጾታዊ ርክብ ክገብር ምስጀመርኩ ምስቲ ብቪድዮ ዝርእዮ ዝነበርኩ ተደናጊሩኒ' 

ኣብ ናይጀርያ ‘ሓዳር ጌርክን ዘይትወልዳ ግዳ’ ዝብል ጸቕጢ ዘለወን ደቀንስትዮ ናብ ሓደ ‘ዘጥንስ መድሓኒት’ ኣለና ናብ ዝብሉ መታለልቲ ሓካይም ይኸዳ። 

ን15 ወርሒ ዝጸንሕ ‘ጥንሲ’ ከመይ ዝበለ’ዩ?

ጋዜጠኛ ቢቢሲ ሄዘል ማርቲን፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት ኣብ ትሕቲ 40 ዓመት ዝዕድሚአን ደቂ ኣንስትዮ፡ ምስ መስተ ብዝተኣሳሰር፡ ብሰንኪ ሕማም ጸላም ከብዲ ንምንታይ ሞት ኣዝዩ ከምዝወሰኸ ንምፍላጥ ውልቃዊ ጉዕዞ ኣካይዳ።

‘ሓሓሊፈ ስለዝሰቲ ጸላም ከብደይ ክትጕዳእ ግምት ኣይነበረንን’

ሓደ ካብቶም ዓበይቲ ዕንደራታት ጥዕና እታ ሃገር፡ ሓካይም፡ ነርስታትን መራሕቲ ኣምቡላንስን፡ ሓደስቲ ዝተወልዱ ህጻናት ናብ ናይ 19 ናይ ብሕቲ ሆስፒታላት ንምስግጋር ናይ ሓሶት መርመራታት ብምክያድ ንነዊሕ እዋን ኣብ ክፍሊ ጽኑዕ ሕክምና ክጸንሑ ብምግባር ይኽሰሱ።

'ድሮ ክልተ ደቀይ ቀቲሎም፡ ንሳልሳይከ ይቐትልዎ'ዶ ይዀኑ?'

ኣብ መፋርቕ 80ታት ዕድሚኣ እትርከብ ማግሬት ቾላ፡ ምስ ዓለም "ለጀንዳሪ ግላማ" ብዝብል’ያ ተላልያ። ልዕሊ 225 ሽሕ ተኸታተልቲ ኢንስታግራማ ድማ ብዘደንቕን ጸወታ ዝመልኦን ምርኢት ፋሽን ዘርእዩ ስእልታታ ይፈትውዋ።
ሚስ ቾላ "ነዞም ክዳውንት ክኽደን ከለኹ ቅድሚ ሕጂ ብዘይተሰምዓኒ መንገዲ ፍልይ ዝበለ ስምዒት ይስምዓኒ። ሓድሽን ህያውነትን ይስምዓኒ" ክትብል ንቢቢሲ ተዛሪባ።

ብኣጋጣሚ  ምልክት ፋሽን ዝኾነትን ዝና ዝረኸበትን እኖሓጎ ካብ ገጠራት ኣፍሪቃ

‘ቬጋኒዝም’፡ ብፍላይ ድማ ንዓበይቲ ሰባት ጥዕና ዘለዎ ኣመጋግባ ድዩ ኣይኮነን ዝብል ክትዓት'ውን ኣሎ።
ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ መጽሔት ‘ቢኤምሲ ሜዲሲን’ ዝተሓትመ ኣካታዒ መጽናዕቲ፡ እዚ ኣመጋግባ ኣብ ዕድመ ክህልዎ ዝኽእል ረብሓታት ኣጉሊሑ።
እዚ ድማ  ንእርጋን ብኣድማዒ መንገዲ የደንጉዮ እዩ ዝብል እዩ።

ኣብ ኣጋ እርጋን ‘ኣሕምልቲ-ጥራይ’ ምምጋብ ሳዕቤን ኣለዎ'ዶ?

ሰባት ጉድእቲ ኣካል ኣብ ዝርእይሉ ኣጋጣሚ ፈለማ ናብ ሓንጐሎም ዝመጽእ ሓሳብ 'ከመይ ገይራ እያ ጾታዊ ርክብ እትፍጽም?' ዝብል'ዩ

'ጉዱኣት ኣካል ጾታዊ ርክብ ብኸመይ ይፍጽሙ'  ንምንታይ ንኻልኦት የጨንቘም?

ኣብ ኣመሪካ ዩኒቨርሲቲ ቤይሎር ምስዚ ዛዕባ ዝተሓሓዝ መጽናዕቲ ዘካይድ ማይክል ስኩሊን፡ ወለንተኛታት ንዘሳተፋ ክልተ ጉጅለታት ዝተፈላለየ ዕማማት ሂቡ። ነታ ሓንቲ ጉጅለ እቶም ወለንተኛታት ቅድሚ ምድቃሶም ኣብታ መዓልቲ ዘዕወትዎም ኵሎም ዕማማት ብዝርዝር ክጽሕፉ ሓቲትዎም። ንካልኣይ ጉጅለ ድማ ብዛዕባ እቲ ንጻባሕን ኣብ ዝቕጽሉ ሒደት መዓልታትን ክሰርሕዎም ዘለዎም ዕማማት ብዝርጽር ክጽሕፉ ሓቲትዎም። ብዝገርም ኵነታት ድማ ወለንተኛታት እታ ካልኣይቲ ጉጅለ እዮም ብድሕሪኡ ቀልጢፎም ክትድቅሱ ዝኸኣሉ።

ኣብ እዋን ድቃስ ዘጨንቑና ነገራት ብኸመይ ንኣልዮም? 

ተመራመርቲ ነቶም ከም ሕማም ደንጒ፡ ወይቦን ዚካን ዘመሓላልፉ ጣንጡ፡ ነቶም ደቂ ተባዕትዮ ብፍሉይ ሜላ ብምጽማም ስጋዊ ርክብ ከምዘይፍጽሙን ብምግባር ምጽናቶም ከምዝክኣል ብምርምር ዝተደገፈ ሓሳብ ኣቕሪቦም።

ተባዕትዮ ጣንጡ ኣጽሚምካ ጾታዊ ርክብ ከም ዝሕረሙ ዝግበር ዘሎ ንምንታይ እዩ?

ኣብ ቀረባ ሰሙናት፡ ኣብ መንጐ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚዲያ ‘ጃዴ ስቶንስ’ ወይ 'ዮኒ ኤግስ'ን ካልእን ብዛዕባ ተባሂሎም ዝጽውዑ ኣእማን ተላዒሉ ዝቐነየ ልዑል ክትዓት ኣሎ። ገሊአን፡ ረብሓታት እዞም ኣእማን’ዮም ዝበላኦም ሳይንሳዊ ድርኺት ዘይብሎም ረብሓታት ብምርቋሕ፡ ንኣጠቓቕማኡ ዝምልከት መምርሒታት ክህባ ቢቢሲ ተዓዚቡ ኣሎ።

ብዛዕባ'ቲ ኣዘራራቢ ኰይኑ ዘሎ 'ናብ ርሕሚ ዝኣቱ እምኒ' 

ኣብ ቀረባ ሰሙናት፡ ኣብ መንጐ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚድያ ‘ጃዴ ስቶንስ’ ወይ 'ዮኒ ኤግስ'ን ካልእን ብዛዕባ ተባሂሎም ዝጽውዑ ኣእማን ተላዒሉ ዝቐነየ ልዑል ክትዓት ኣሎ።ደቂ ኣንስትዮ እዞም ኣብ ጥዕና ማህጸን ልዑል ረኽሲ ክፈጥሩ ዝኽእሉ ነገራት ክፈልጣኦም ዝግባእ ሓቅታት ግን እንታይ'ዮም? 

ንኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ብዛዕባ ዘዘራርብ ዘሎ 'ናብ ርሕሚ ዝኣቱ እምኒ' እንታይ ንፈልጥ?

ሓደ እዋን እቲ ደራሲ “ዋላ ሓንቲ ክገብር ስለዘይክእል እየ ዝጽሊ፤ ልበይ ስለ ዝተሰብረ እየ ዝጽሊ። ክጽሊ እየ፤ ምኽንያቱ ደቂሰ ይኹን ነቒሐ ከምኡ ምግባር ኣገዳሲ ምዃኑ ወትሩ ናብ ውሽጠይ ስለዝመላለስ። (ጸሎት) ንፈጣሪ ኣይቅይሮን፤ ነዓይ ግን ይቕይረኒ እዩ” ኢሉ ነይሩ።


ክንጽሊ እንከለና ኣብ ሓንጐልና እንታይ ይፍጠር?

ዓለም እቲ ሕጂ ዘላቶ ምስሊ ክትሕዝ ዝኸኣለት ሳላ ኣናህብ ከምዝኾነ ብሳይንስ ዝተረጋገጸ መጽናዕቲ የመልክት። እንተኾነ ካብ ቀረባ ግዜ ንድሓር ኣብ ዘሎ ግዜ ቁጽሪ ኣናህብ ይጎድል ብምህላዉ ዘጨነቖም ግዱሳት ሰባት ኣናህብ ክራብሑ ዘኽእል ኩነታት ይፈጥሩ ኣለዉ።