ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ኣብ ቓዛ ንፈለማ ግዜ ብሕማም ፖሊዮ ዝተጠቕዐ ወዲ 11 ወርሒ ህጻን ዓብዱራሕማን ዳግማይ ብእግሩ ዘይክኸይድ ይኽእል’ዩ ብዝብል ዝተሻቐለት ኣደኡ በቲ ክስተት የመና ሓዚና።

‘ኮንዶኾን ብእግሩ ይጉዓዝ?' - ሻቕሎት ኣደ

እቲ ኣብ ኣመሪካ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ኣብ ኣዝዮም ብዙሓት ልዕሊ 50 ዝዕድሚኦም ሰባት’ዩ ተኻይዱ።
እቶም ነዚ መጽናዕቲ ዘካየዱ ተመራመርቲ ኣብ ልዕሊ 10 ሽሕን 569 ሰባት ን12 ሰባት ዓመታት [ንገሊኦም ክሳብ ዝሞቱ] ብዘካየድዎ መጽናዕቲ’ዮም ነዚ ሓቂ ከረጋግጽዎ ክኢሎም።


ኣእምሮኣዊ ርጉኡነት ንናይ ሞት ዕድልና ብ53 ሚኢታዊት ከምዘጉድሎ ተረጋጊጹ

ኤርትራዊ ዶክተር ናይዝጊ ገብረመድህን ኣብ መበል 90 ዓመቶም ነቲ ብንውሓቱ ካብ ኣፍሪቃ ኣብ ካልኣይ ዝስራዕ 5199 ሜትሮ ዝብራኸኡ እምባ ኬንያ ንመበል 14 ግዜኦም ደይቦምዎ። ዶክተር ናይዝጊ ናብቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዝነወሐ እምባ ኪሊማንጃሮ’ውን ኣርባዕተ ግዜ ሓዂሮሞ እዮም። ምስ ዶክተር ናይዝጊ ገብረመድህን ዝተገብረ ወግዒ ክትከታተሉ ብኽብሪ ንዕድም።

ኣብ መበል 90 ዓመቶም ናብ ዝበረኸ እምባ ኬንያ ዝደየቡ ኤርትራዊ 

ፖሊስ ፈረንሳ ኣብ ልዕሊ እታ ሰበይቲ ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ብ72 ደቂ ተባዕትዮ ብውሕዱ 92 ግዜ ጾታዊ ዓመጽ ከምዝተፈጸመ ብምግላጽ፡ ካብቶም ኣብ ልዕሊኣ ጾታዊ ዓመጽ ዝፈጸሙ በዓልቤታ ዝርከቦም ሓምሳ ሰባት ተፈሊጦም ወግዓዊ ክሲ ተመስሪትዎም ከምዘሎ ሓቢሩ ኣሎ።

ፈረንሳ፡ ዓሰርተታት ሰባት እናዓደመ ልዕሊ 92 ግዜ ሰበይቱ ዘድፈረ ሰብኣይ ተኸሲሱ

ንድቃስ-ኣልቦነት ዝኸውን ቀሊል መፍትሒ ከምቲ እትጽበይዎ ኣይኮነን። 

ስእነት ድቃስ፡ እንሆ ዘይትጽበይዎ ቀሊል መፍትሒ

ሽታ ኣፍ ካብ ዘበላሽዉ ጸገማት ጥዕና ሓደ፡ ምስ ሕማም ሽኮር ዝተሓሓዝ ጕድለት ጥዕና እዩ። ሕማም ሽኮር ዝኽሰት፡ ኣብ ውሽጢ ሰብነትና ዘሎ መጠን ግሉኮስ ነቲ ሓይሊ ክህቦ ዝግባእ ህዋሳትና ከይሃበ ምስ ዝተርፍን ኣብ ደምና ምስ ዝባዛሕን እዩ።

ንብዙሓት ዘስክፍ ሕማቕ ሽታ ኣፍ ጠንቁ እንታይ እዩ?

ኣብ ቃዛ ወፍሪ ክታበት ጸረ-ፖልዮ ኣብ ዝካየደሉ ዘለዎ እዋን ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ህጻናትን ክታበት ይወስዱ ከምዘለዉ ተገሊጹ።

ቃዛ፡ ንሰዓተት ውግእ ደው ኣናበልካ ዝካየድ ወፍሪ ክታበት ጸረ-ፖሊዮ ተጀሚሩ

መረዳእታ ሃገራዊ ኤጀንሲ ፖሊስ ጃፓን ከምዘመልከቶ ኣብ ቀዳማይ ፍርቂ ዓመት 2024 በይኖም ዝነብሩ ዝነበሩ 37,227 ሰባት ኣብ ገዝኦም ሞይቶም ተረኺቦም። ካብዚኦም እቶም 70 ሚኢታዊት ከኣ ዕድሚኦም 65 ዓመትን ልዕሊኡን እዮም።

ጃፓን፡ ኣብ 2024 ጥራይ ኣስታት 40 ሽሕ ሰባት ኣብ ገዝኦም ሞይቶም ተረኺቦም

ብቫይረስ በዲዶ ህበይ ምስ ዝተለኸፉ ሰባት ኮነ እንስሳት ዝኾነ ይኹን ምትንኻፍ ምቁራጽን፡ ንሕሙማት በዲዶ ህበይ ዝናብዩ ሰብ ሞያ ሕክምና ድማ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክገብሩ ውድብ ጥዕና ዓለም ይመክር።

በዲዶ ህበይ፡ ብኸመይ ንነብስኻ ምክልኻል ይከኣል?

ካብቶም ከኒና ኡብረጎፓንት ዝወሰዱ እቶም 73 ሚኢታዊት ድሕሪ ክልተ ሰዓታት  እቲ ምልክታት ናይ ሕማም መርዘን ከምዝገደፎምን ጥፈታቶም ብዘይጸገም ከካይዱ ከምዝኸኣሉ ሓቢሮም።
ድሕሪ 24 ሰዓት እቶም 65 ሚኢታዊት ምሉእ ንምሉእ እቲ ምልክታት ሕማም መርዘን ከምዘይተሰመዖም ኣነጺሮም።


ብሕማም መርዘን ንዝሳቐዩ እፎይታ ዝህብ መድሃኒት ተረኺቡ

ኣብ ለንደን ኮሌጅ ሕክምና ጥንስን ማህጸንን ሮያል እትሰርሕ ቤሪን ታዝካን፡ "ብልዕቲ ነፍሲ ወከፍ ጓል ኣንስተይቲ ዝተፈላለየ'ዩ" ትብል።
"ናይ ነብሲ ወከፍ ጓልኣንስተይቲ ብልዕቲ ብቅርጺ፡ ብዓቐንን ብጨናን ዝተፈልየ'ዩ" ክትብል ተረድእ።

ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣብ ጥዕና ብልዕቲ ደቂ ኣንስትዮ ዘንጸላለዎ ሓደጋ

ኣብ ሰሜን ምዕራብ ትግራይ ልዕሊ 10 ሽሕ ባህላዊ ዓደንቲ ወርቂ ከምዘለዉን፡ ቅነ ኣውደኣመት ምስ ምዃኑ ድማ ናብ ገዛውቶም ክምለሱ እንከለዉ ብቐሊሉ ክላባዕ ከምዝኸኣለ ኣረዲኡ።
“ክረምቲ ምስ ምዃኑ፡ ሕማም ሽሮክ ሓደ ግዜ እንተተራእዩ ቀልጢፉ እዩ ዝመሓላላፍ” ክብል'ውን ሓቢሩ።

ኣብ ትግራይ 7 ሰባት ብሕማም ሸሮኽ ሞይቶም

 ዴዣ ቩ ካብ ፈረንሳኛ ዝተወሰደ ቃል ኰይኑ ‘ድሮ ዝተረኣየ’ ዝብል ትርጉም ኣለዎ። ናብ ትግርኛ ክንመልሶ እንከለና ድማ ‘ዊንታ’ ማለት እዩ።


ሕሉፍ ተመኵሮ ይድገም ከምዘሎ ተሰሚዕኩም'ዶ ይፈልጥ? 

ኣብ ምብራቓዊ ዲሞክራቲክ ሪፓብሊክ ኮንጎ፡ ኣብዚ ዓመት’ዚ ጥራይ ብሰንኪ በዲዶ-ህበይ ልዕሊ 450 ሞት ተመዝጊቡ እዩ። ልዕሊ ኵሉ ግን ህጻናት ከምዝተሃሰዩ ይንገር።

በዲዶ-ህበይ፡ ህጻናት ዝያዳ በቲ ሕማም ይህሰዩ ኣለዉ

ኣብ ብሩንዲ ብዙሓት ሰባት በዲዶ-ህበይ (ኤምፖክስ - ‘mpox’) እንታይ ምዃኑ ንቕሓት የብሎምን።

'ብዙሓት ኣይፈልጥዎን፤ ዝፈልጥዎ ድማ ኣብ ሃገሮም ይዝርጋሕ ከምዘሎ ኣይፈልጡን'

ካብ 14 ወርሒ ክሳብ 5 ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት ኣብ ሰዓት ብማእከላይ ገምጋም 107 ሕቶታት ከምዝሓቱ መጽናዕታት የመልክቱ! እዚ ማለት ኣብ ሓንቲ ደቒቕ ኣስታት ክልተ ሕቶ ማለት እዩ።

ደቅኹም ዘልዕልዎም ሕቶታት የሰልክይኹም’ዶ?

ፋጎሳይቶሲስ፡ ዋህዮታት ሓንጎልና ንካልኦት ንኣሽቱ ዋህዮታት ወይ ሞለኪዩላት (ዝነኣሰ ኣሃዱ) ካብ ስርዓተ ኣእምሮ ንምእላይ ዝሽፍንሉ ወይ ዝበልዕሉ መስርሕ’ዩ። 

ሓንጎልና ንገዛእ ርእሱ ይበልዕ ድዩ?

ኦሌክሳንድር ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥሪ ምስ ኣፍቃሪቱ ድሕሪ ምፍልላዩ ኣብቲ መደብ ፍቕሪ ክረክብ ተስፋ ከምዘለዎ ይዛረብ ። እንተዀነ ግን ካብተን "ሚልዮናት ሰባት" መጻምድቲ ምምራጽ ኣጸጋሚ ክኸውን'ዩ ዝብል ግምት ኣለዎ።

ደቂ ኣንስትዮ ዝዋዳኣሉ ዘለዋ ክልተ እግሩ ዝሰኣነ መንእሰይ

ወዲ 16 ዓመት ካናዳዊ ሉክ ማርቲን፤ “ማሕበራዊ መራኸብታት እንተዘይሪኤ ገለ ነገር ዝጎደለኒ ኰይኑ ይስምዓኒ” ይብል።
"ማሕበራዊ መራኸቢ ዝበሃል ኣይርእን ክብል እኳ ኣይክእልን እየ" ክብል ንቢቢሲ ወሲኹ ተዛሪቡ።
ገለ ሰባት ድማ ምስ ስማርት ስልክታት ዘለዎም ምትእስሳር ነተን ዘመነዎት እናገደፉ እተን ንምድዋልን መልእኽቲ ንምጽሓፍን ጥራይ ዘገልግላ ስልክታት ክጥቀሙ ጀሚሮም ኣለዉ።

ወልፊ ፌስቡክን ቲክቶክን ንምንካይ ኣማራጺ ኮይነን ዘለዋ ስልክታት

በዲዶ ህበይ፡ ሰብ እንታይ ጥንቃቐታት’ዩ ክገብር ዘለዎ? ሞያዊ መብርሂን ማዕዳን ብዶክተር መድሃኔ ሃይለ ካብ ሰንተር ፎር ትሪፒካል ኤንድ ትራቨል መዲሰን።

በዲዶ ህበይ፡ ሰብ እንታይ ጥንቃቐታት’ዩ ክገብር ዘለዎ?

ዋና ዳይረክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም ኣብ ውሽጢ ኣፍሪቃን ካብኣ ወጻእን ዝያዳ ናይ ምልባዕ ተኽእሎኡ "ኣዝዩ ዘተሓሳስብ'ዩ" ኢሉ።
"ነዚ ለበዳ ደው ንምባልን ህይወት ንምድሓንን ዝተዋደደ ዓለምለኻዊ ምርብራብ ኣገዳሲ'ዩ" ክብል እውን ኣተሓሳሲቡ።

ውድብ ጥዕና ዓለም በዲዶ-ህበይ ህጹጽ ዓለማዊ ስግኣት ምዃኑ ኣዊጁ

ማእከል ምክልኻል ሕማማት ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ሓድሽ ተርእዮ ዝርግሐ በዲዶ-ህበይ ህጹጽ ስግኣት ህዝባዊ ጥዕና ምዃኑ ብሰሉስ 13 ነሓሰ 2024 ብወግዒ ኣዊጁ። እዚ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝዝርጋሕ ዘሎ ሕማም ዕቱብ ኣተሓሕዛ ዘድልዮ ምዃኑ፡ ሽማግለ ሞያውያን ምክልኻል ሕማማት ኣፍሪቃ እቲ ዝተወስደ ውሳነ ብቭ፡ሉእ ድምጺ እዩ ኣጽዲቕዎ።

ሕማም በዲዶ ህበይ ስለምንታይ'ዩ ኣሻቓሊ ኮይኑ ዘሎ?

ኣእጋር ኢሌን ፉ ብሕብጠትን በሰላን መልክዐን ቀይረን ኣለዋ። ነፍሲ ወከፍ ኣእጋራ ነቲ ዕውት ዘይኮነ ግጉይ ሕክምና ምንዋሕ እግሪ የዘኻኽርኣ።
ጓል 49 ዓመት ኢሌን ፉ ካብ 2016 ጀሚራ ሓሙሽተ መጥባሕትን ሰለስተ ምትካል ዓጽምን ተገይሩላ።  ንነዊሕ እዋን ዝዓቖረቶ ገንዘባ ወዲኣ፤ ምስ ሓኪማ’ውን ክሳብ ምክሳስ በጺሓ።
ሓደ እዋን ኢሌን ኣብ ውሽጢ ዓጽማ ዝተገጠመ ተሰቢሩ፤ ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ድማ እግራ "ካብ ውሽጢ" ዝጥበስ ዘሎ ኮይኑ ይስምዓ ከምዝነበረ ትዛረብ።

‘እግረይ ንምንዋሕ ዝገበርክዎ መጥባሕቲ መፈጸምታኡ ኣይጸበቐን’

መብዛሕትኦም በቲ ቫይረስ ዝተለኽፉን ዝሞቱን ኣብ ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ እዮም። ኣብዚ ዓመት ጥራይ ልዕሊ 8000 ሰባት በቲ ሕማም ዝተለኸፉ ክዀኑ እንከለዉ ልዕሊ 300 ሰባት ድማ ሞይቶም።