ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ናታ ዘይኰነ ቈልዓ ክትወልድ ዝተገብረት ኣደ፡ ክሲ መስሪታ

ኣብዚ እዋን፡ ኣብ ክሊ ዕድመ 20፡ 30ን 40 ዝርከቡ መንእሰያት፡ ብመንሽሮ ጡብ፡ መዓንጣን ካልኦት ዓይነታት መንሽሮን ይጥቅዑ'ዮም ዘለዉ፤ ስለ ምንታይ?

መንእሰያት ብመንሽሮ ዝጥቅዕሉ ዕድል ይውስኽ ኣሎ፤ ስለ ምንታይ? 

'ሰበይተይ ንጾታዊ ርክብ ትፈርሕ፡ ኣነ ግን ንሞት እፈርሕ' 

ብዘመናዊ ቋንቋ፡ እንምስርቶም ዝምድናታት ወይ ምትእስሳራት ቅዲ ኣለዎም። እዚኦም፡ ኣብ መጀመርታ ዝምድናታትን ምስ ባጻሕናን ዝምዕብሉን ዝቕረጹን ኰይኖም፡ ሰባት ንስምዒታዊ ቅርበትን ፍቕርን ብኸመይ ንቕበሎን ንርድኦን ዝውስኑ ይዀኑ።


ኣብ ፍቕራዊ ህይወትኩም፡ ትጭነቑ፣ ትስንብዱ ዶ ወይስ ቅሱናት ኢኹም? 

ሕብሪ ጸጕሪ ዘድምቕ (Hair dye)፡ ካብቶም ብፍላይ ነተን ልምሉም መልክዕ ንእስነት ዓቂበን ክቕጽላ ዝደልያ ደቀንስትዮ ዒላማ ገይሩ ዝሽየጥ ምህርቲ ብቐዳምነት ዝስራዕ እዩ። ብኣብዝሓ ደቀንስትዮን ገለ ደቂ ተባዕትዮን ኣብዚ እዋን ቀለም ክቕብኡ፣ ባህሪያዊ ወዝ ንምዕቃብ ወይ ስይበት ንምሽፋን ጥራሕ ዘይኰነስ ከም ምልክት ፋሽን'ውን ከዘውትርዎ ይርአ እዩ። ግና ብዛዕባ  ሳዕቤናት ቀለም ፀጉሪ እንታይ ትፈልጡ?

ብዙሓት እነዘውትሮ ቀለም ጸጕሪ ርእሲ ጐድናዊ ሳዕቤናት ኣለዎ ድዩ?

ኢማን፡ ኣብ ከተማ ደሴ እያ ተወሊዳ፣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ድማ ዓብያ።
ድሕሪኡ ግን ሓትነታታ ናብ ዘለዋሉ ስዑዲ ዓረብ ብምኻድ ዝበዝሐ ዕድሚኣ ኣብኡ ኣሕሊፋቶ።
ኣብ ስዑዲ ዓረብ፡ ሓዳር መስሪታ ክልተ ቈልዑ ወሊዳ።
ንሳ ከም እትብሎ እንተዀይኑ፡ ቦኽሪ ውላዳ ክሳብ ሓሙሽ ዓመት ዕድሚኣ ምዝራብ ኣይትኽእልን ነይራ።

ኢማን መሓመድ፡ ዛንታ እታ ስልማታ ሸይጣ ማእከል ኦቲዝም ዝኸፈተት ኣደ

ሓደ ሓደ ግዜ ኣብ ጽፍርና ዝፍጠር ጻዕዳ ንጣብ ዝመስል ነገር 'ሉኮኒክያ' ብዝብል ይፍለጥ። ምልክት ሕጽረት ካልሸም ምዃኑ ድማ ይግለጽ። ከምዚኦም ዝበሉ ኣብ ጽፍርና ዝረኣዩን ምስ ሓፈሻዊ ኵነታት ጥዕናና ብዝተሓሓዝ ዝዘረበሎምን ተርእዮታት ኣለዉ። እዚ ሓሳባት እዚ ግን ሓቅነት ኣለዎ ድዩ?

ጽፍርና ብዛዕባ ኩነታት ጥዕናና እንታይ ከመልክት ይኽእል?

ኮሊን ስሚዝ ብኤችኣይቪን ሄፓታይተስ ሲን ምስ ተለኸፈ ኣብ መበል 7 ዓመቱ ዓሪፉ። እቲ ዕንደራ ኣብ ታሪኽ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጥዕና ዝዓበየ ፍሽለት ከምዝዀነ’ዩ ዝንገር። ግዳያት ካሕሳ ክረኽቡ ዝግበር ጎስጓስ ንዓሰርተታት ዓመታት ክሳዕ ሕጂ እናቐጸለ ይርከብ።

'ብጌጋ ሓካይም ንዝሞተ ወደይ ዝተኸፍለና ካሕሳ ዓስቢ ደም'ዩ' - ኣቦ

ከም ዝንባለ ፍጽምና፡ ሕሉፍ ምዝባዕ ኣመጋግባ ወይ ዝተዛብዐ ኣመጋግባ ዝኣመሰሉ ረቛሒታት ከምኡ’ውን ንገዛእ ርእስና ዘለና ድኹም ኣረኣእያ ተደሚሮም፡ ናብ ኣድላዪ ዘይኰነ ቅዲ ኣመጋግባ ክመርሑና ከምዝኽእሉ መጽናዕትታት የመልክቱ።  

ክብደት ንምንካይ እንኽተሎ ስርዓት ኣመጋግባ  ሓደጋ ኣለዎ ድዩ?

ሻምሳ ሻራወ፡ ኣብ ማሕበሰረብ ሶማልያን ዓለምን ኣንጻር ምኽንሻብ ጓል-ኣንስተይቲ ከይተሰከፈት ብምዝራብ ትፍለጥ።

ግዳይ ምኽንሻብ፡ 'ጕድበይ ምለሱለይ' 

ሕማም ረሲዕ ምስ ምንቁልቋል ንጥፈታት ሓንጎል ዝተኣሰሰር 'ሲንድሮም' (ምትእስሳር ዘለዎም ዝተፈላለዩ ምልክታት) እዩ።

ሕማም ረሲዕ ኣብ መንእሰያት ከም ዘጋጥም ትፈልጡዶ?

ዘይምጥዓስ ኣገዳሲ ክፋል ደቂ ሰባት እዩ - ንብዙሓት ድማ ከም ማሕበራዊ ልዕለ ሓይሊ ኰይኑ የገልግል።

ገለ ሰባት ስለ ምንታይ'ዩ ጣዕሳ ወይ ሕፍረት ዘይስምዖም?

ቢግማውዝ ቡፋሎ ብዝብል ዝጽዋዕ ዓሌት ዓሳ ብዘደንቕ መንገዲ ነዊሕ ነዊሕ ዕድመ ከምዝነብርን ምስ ዕድመ ድማ ከምዘይኣርግን ናይ ቀረባ እዋን ርኽበታት የመልክቱ።

ዘይኣርግ ምስጢራዊ ዓሳ፡ ንዕድመ ደቂ ሰባት እንታይ ተስፋ ይህብ?

ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ንዘመሓላለፎ ፈጻሚ ትእዛዝ ተኸቲሉ፡ ዓለምለኻዊ ኤጀንሲ ምትሕብባር ልምዓት ኣመሪካ (ዩኤስኤይድ) ዝህቦም ሓደሽቲ ድጋፋት ብምቍራጹ፡ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ጽላት ጥዕና ኣሰናኺሉ ኣሎ፤ እዚ ንኢትዮጵያኸ ክሳብ ክንደይ ክጸልዋ'ዩ?

ረድኤት ኣመሪካ ምቍራጹ፡ ኣብ ኢትዮጵያ  እንታይ ጽልዋ ክህልዎ'ዩ?

ሚኒስትሪ ጥዕና እታ ሃገር እቲ ብሕማም ኢቦላ ከምዝተለኸፈ ዝተረጋገጸ ውልቀሰብ ብርቱዕ ረስኒ፡ ብርቱዕ ቃንዛ ኣፍልብን ሕጽረት ምስትንፋስን ዝኣመሰሉ ምልክታት ድሕሪ ምርኣይ ኣብ ኩሉ ኣካላቱ ብርቱዕ መድመይቲ ምስ ኣጋጠሞ ንሞት ከምዝተቓለዐ ኣፍሊጡ።

ጥዕና፡ ኣብ ርእሰከተማ ኡጋንዳ ቫይረስ ኢቦላ ተረኺቡ 

እዚ፡ ከም ቃንዛ ዝበዝሖ ወርሓዊ ጽግያት፡ ኣብ ሰብነት ጸጕሪ ምብዛሕን ክብደት ሰብነት ምውሳኽ ዝበሉ ምልክታት የርኢ።መኻንነት ካብ ዘስዕቡ ጸገማት'ውን ሓደ'ዩ። ብዘይ ዝዀነ ሕክምናዊ ረድኤት እቲ ሕማም እናሃለወን ዝወልዳ ደቀንስትዮ ግን ኣለዋ።


ደቀንስትዮ ግዳያት ንምዝመዛ ዘቃልዕ ዘሎ ፒሲኦኤስ እንታይ'ዩ?

ንኣነባብራኻን ዝሰማማዕን ቅቡል ጐናዊ ሳዕቤናት ዘለዎን መከላኸሊ ጥንሲ ምርካብ ኣጸጋሚ'ዩ። እዞም መድሃኒታት፡ ጽቡቕን ሕማቕን ሳዕቤን ከም ዘለዎም ክኢላታት ጥዕና ይገልጹ። 


መከላኸሊ ጥንሲ ንደቀንስትዮ ምቾት ይኸልአን፤ ደቂተባዕትዮ እንተወሰዱ'ዶ ይሓይሽ?

ንነብስና ነንቅጸሉ ሽጎማኖ ንብዙሕ ነገር ስለንጥቀመሉ ከም ባክተርያ፡ ቫይረስ፡ ጀርምን ካልኦትን ዝኣመሰሉ ነፍሳትን ይእክብ እዩ። ሽጐማኖ ቅድሚ ምሕጻብና ግን ንክንደይ ግዜ ንጥቀመሉ?

ሽጐማኖኹም ኣብ ከክንደይ ግዜ ትሓጽቡ? እንታይ ሓደጋ'ኸ ኣለዎ?

ብሰብ-ሰርሖ ብልሒ ዝነጥፉ ቻትቦታት፡ ተበጻሕነት ኣገልግሎት ጥዕና ኣእምሮ ከመሓይሹ ይኽእሉ እዮም፤ እቲ ረብሓ ግን ካብቲ ክስዕብ ዝኽእል ሓደጋ ዝበለጸ ምዃኑ ኣይተረጋገጸን።

ኣእምሮኹም ብሰብ-ሰርሖ ብልሒ ክፍወስ ምፈቐድኩም'ዶ?

ኣብ ዝሓለፈ መጽናዕትታት ማእከላይ መጠን ቡን ምስታይ ንጥዕና ረብሓታት ክህልዎ ከም ዝኽእል ክግለጽ ጸኒሑ'ዩ።እዚ ግን "ቡን እንሰትየሉ ሰዓት ምስ ጥዕና ዘለዎ ዝምድና" ንምፍላጥ ዝተኻየደ ፈላሚ መጽናዕቲ እዩ ክብል መራሒ እዚ ሓድሽ መጽናዕቲ ተዛሪቡ።


ቡን መዓስ ምስ ዝስተ'ዩ ንጥዕና ዘይጐድእ- ንግሆ፡ ቀትሪ ወይስ ምሸት?

እቲ ጾታ ወዲ ተባዕታይ ናይ ምውሳን ሓላፍነት ዘለዎ ዋይ ክሮሞዞም ኣብ ምጥፋእ ይርከብ። መጻኢ ደቂ ተባዕትዮ እንታይ ክመስል ይኽእል?

ዘርኢ ደቂ ተባዕትዮ ንጽንተት ይቃላዕ ምህላዉ መጽናዕቲ ኣመልኪቱ

ቅድሚ ክልተ ዓመት፡ ሕቡራት ሃገራት ህንዲ ብቻይና ተታሒዙ ዝነበረ ደረጃ ብምስዓር ብብዝሒ ህዝቢ ኣብ ዓለም ቀዳመይቲ ከም ዝዀነት ኣብ ቀረባ ወግዓዊ ገይሩ'ዩ።
ህንዲ፡ ኣስታት 1.45 ቢልዮን ህዝቢ ኣለዋ።


1.45 ቢልዮን ህዝቢ ሒዛ ወሊድ ተተባብዕ ሃገር

ኣብዚ እዋን፡ ኢትዮጵያ፡ ብጐንጺ፡ ቍጠባዊ ቅልውላውን ካልኦት ሰፋሕቲ ዘቤታውን ግዳማውን ፖለቲካዊ ጸገማትን ተሸሚማ ትርከብ። ክልል ትግራይ፡ ሓንቲ ካብተን ገበናት ጭውያ፡ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባት፡ ስርቂ ማዕድናትን ካልኦትን፡ ስርዓት ኣልቦነትን ልዑል ስግኣት ጸጥታን ዘስፋሕፍሐለን ዘለዋ ምምሕዳራት እታ ሃገር ኰይና ትርከብ።


ዕደና ወርቂ ትግራይ ፈጢርዎ ዘሎ ስግኣት እንታይ እዩ?

በብእዋኑ እናዕረፍካ ወይ እናረሓሓቅካ ዝግበር ጾም ጥዕናዊ ረብሓታት ዘለዎ'ኳ እንተዀነ፡ ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ግን ምስ ምንካይ ዕብየት ጸጉሪ ምትእስሳር ኣለዎ ይብሉ ኣለዉ።