АКШ-Иран сүйлөшүүлөрү оң жылыштар менен аяктады

Согушту токтотуу боюнча акыркы келишимге жетишүү үчүн АКШ менен Ирандын өкүлдөрү өткөргөн сүйлөшүүлөрдүн биринчи айлампасы жыйынтыкталды. Ортомчу болгон Катар менен Пакистандын айтымында, сүйлөшүүлөрдө оң жылыштар байкалды.

Бул сүйлөшүүлөр өткөн аптада эки өлкө жетишкен алгачкы макулдашуудан кийин жекшемби күнү Швейцарияда башталды.

Катар менен Пакистан дүйшөмбү күнү жарыялаган биргелешкен билдирүүдө, "жогорку деңгээлдеги комитет" акыркы келишимге "60 күндүн ичинде жетүү боюнча жол картасын макулдашканын" билдирди. Техникалык деңгээлдеги сүйлөшүүлөр жума бою уланат.

Буга чейин сүйлөшүүлөргө катышкан америкалык дипломат талкуулар негизинен Ирандын Ормуз кысыгын кайра ачуу жана Ливандагы ок атышууну токтотуу режимин сактоо боюнча билдирүүлөрүндөгү түшүнүксүз жагдайларды тактоого багытталганын айткан.

Ортомчу өлкөлөрдүн биргелешкен билдирүүсүндө Ормуз кысыгы аркылуу соода кемелеринин коопсуз өтүшүн камсыз кылуу үчүн жаңылыш түшүнүктөрдү жана күтүлбөгөн окуяларды алдын алуу максатында атайын "байланыш каналы" түзүлгөнү айтылды.

АКШлык дипломаттын айтымында, сүйлөшүүлөрдө өзөктүк келишимдин айрым негизги шарттары да талкууланды. Ал ошондой эле Швейцариянын Люцерн шаарында жолуккан эки делегация соңку сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгын мындан аркы техникалык сүйлөшүүлөр үчүн баштапкы негиз катары пайдалана турганын билдирди.

Өткөн аптадагы алгачкы макулдашууга ылайык, тараптар 60 күндүн ичинде акыркы келишимге жетишүүгө, бардык багыттардагы согуштук аракеттерди, анын ичинде Ливандагы кагылыштарды токтотууга жана Ормуз кысыгын кайра ачууга макул болушкан.

Бирок андан бери Ливандын түштүгүндө "Хезболлах" менен Израилдин күчтөрүнүн ортосундагы кагылыштар кайра күчөдү. Ошондой эле Израилдин аба соккуларынан ондогон ливандыктар, анын ичинде аялдар жана балдар каза болгонун өлкөнүн Саламаттык сактоо министрлиги билдирди.

Бул чыңалуудан улам АКШ жума күнү Израил менен "Хезболла" ортосунда жаңы ок атышууну токтотуусун жарыялады. Кагылыштар жана аба соккулары улангандан кийин Иран ишемби күнү Ормуз кысыгы жабылганын жарыялаган, бирок кемелердин кыймылын көзөмөлдөгөн маалыматтар ал жерден кемелер өтүп эле жатканын көрсөтүүдө.

Катар менен Пакистандын биргелешкен билдирүүсүндө мындай делет:

"Тараптар Ливан Республикасы менен биргеликте жана ортомчулардын көмөгү менен аскердик аракеттердин токтотулушун сактоо үчүн коопсуздук маселелерин алдын ала жөнгө салуучу байланыш тобун түзүү боюнча макулдашышты".

Швейцариянын Люцерн шаарында АКШ менен Иран делегацияларынын сүйлөшүүсү башталганда, Трамп Иранга кайрылып, "маселе жаратып жаткан Ливандагы алардын жакшы каржыланган проксилери дароо токтошу керек" деп жазып, эгер токтотпосо "Иранга кайрадан катуу сокку ураарын" эскертти.

Ирандын башкы сүйлөшүүчүсү Мухаммад Багер Галибаф буга мындай деп жооп берди: "Эгер алардын коркутууларынын таасири бар деп ойлошсо, алар бүгүнкүдөй оор абалда кептелбейт эле… Алар канча сүйлөсө да, аракет кылган биз болобуз".

Жекшемби күнү кагылышуулар азайганы кабарланды, бирок Израилдин премьер-министри Биньямин Нетаньяху Израил армиясы Түндүк Израилди коргоо үчүн канча керек болсо, ошончо убакыт Ливандын түштүгүндө кала берерин айткан.

"Хезболланын" лидери Наим Кассем Ливандын түштүгүндө Израилдин аскерлеринин болушуна караманча каршы экенин жана "Хезболла" өзүн коргой турганын билдирген.

Швейцариянын Бюргеншток курортунда сүйлөшүүлөр башталганга чейин АКШнын башкы өкүлү, вице-президент Ж.Д. Вэнс Трамп аларга сүйлөшүүчүлөрдү "жаңы барактан баштоо" керектигин айтканын билдирди.

Ал ошондой эле эгер Ирандын жетекчилиги аймактагы туруксуздукту жараткан күч болуудан баш тартып, "өзөктүк куралга ээ болуу ниетинен" узак мөөнөттө баш тартса, анда АКШ бул өлкө менен мамилени түп-тамырынан өзгөртүүгө даяр экенин кошумчалады.

Иран өзүнүн өзөктүк программасы тынчтык максатта экенин дайыма ырастап келет.

Вэнске сүйлөшүүлөрдө Трамптын күйөө баласы Жаред Кушнер жана атайын өкүл Стив Виткоффко кошулду. Иран тараптан Галибафты тышкы иштер министри Аббас Аракчи коштоп барды. Швейцарияга ошондой эле Пакистандын премьер-министри жана армия башчысы, ошондой эле Катардын премьер-министри да келишти.

Пакистан согуштун бүткүл жүрүшүндө ортомчулук кылып келди жана АКШ менен Ирандын мурунку сүйлөшүү раундун да кабыл алган.

Катар да ортомчулук жүргүзүп келет. Жекшемби кечинде Катардын өкмөт башчысы шейх Мухаммед бин Абдулрахман Аль Тани АКШ менен Ирандын сүйлөшүүлөрүнүн улантылышын кубаттай турганын билдирген.

Ж.Д. Вэнс Трамп АКШ тараптан сүйлөшүүчүлөргө баарын "жаңыдан баштоо" керектигин айтканын билдирди.

АКШ менен Ирандын өкүлдөрү ушул жуманын башында согушту дароо токтотуу максатындагы алгачкы келишимге кол коюшту.

Келишимге ылайык, Иран Ормуз кысыгын кайра ачууга милдеттенет. Бул дүйнөлүк мунай менен жаратылыш газынын болжол менен 20% өтө турган негизги деңиз жолу. Анын жабылышы күйүүчү майдын кымбатташына жана дүйнөлүк экономикадагы үзгүлтүктөргө алып келди.

АКШ да Иран портторуна кирип-чыгып жаткан кемелерге коюлган аскердик блокаданы алып салууга макул болду.

Алгачкы келишимде ошондой эле Иран үчүн 300 млрд долларлык "кайра калыбына келтирүү" планы жана АКШнын ага карата "бардык түрдөгү санкцияларын" токтотуу каралат.

Бирок АКШ конфликттин негизги себеби деп айткан Ирандын өзөктүк программасы маселеси азырынча сүйлөшүлө элек бойдон калууда. Трамптын биринчи мөөнөтүндө ал Обама доорундагы Иран менен түзүлгөн өзөктүк келишимден АКШны чыгарып, экономикалык санкцияларды кайра киргизген эле.

Жекшемби күнү MarineTraffic деңиз кыймылын көзөмөлдөө сайтындагы жайгашуу маалыматтарына ылайык, кээ бир кемелер Ормуз кысыгына кирип, чыгып жана аны кесип өтүп жаткандай көрүнгөн. Бул Ирандын кысык жабылганы тууралуу билдирүүсүнө каршы келет.

Түштөн кийин төрт танкер кысык аркылуу өткөн. Дагы жүк ташуучу төрт кеме өткөн аптанын аягынан бери кысыктын батыш тарабында токтоп турган абалдан кийин чыгышты көздөй баратканы байкалган. Ал эми карама-каршы багытта төрт кеме Иран жээгине жакын суулардан чыгып, батышты көздөй Ормуз кысыгынан өтүп баратканы көрүнгөн.

Көзөмөлдөгү маалыматтар кемелердин баарын камтыбай калышы мүмкүн, себеби айрым кемелер жайгашуу сигналын өчүрүп коюшу да ыктымал.

Алгачкы келишимде бардык багыттар боюнча согушту токтотуу каралган эле, бирок Ливанда Израилдин аба соккуларынан бери дегенде 67 адам каза болду. Ал эми "Хезболланын" чабуулдарынан беш израилдик жоокер каза тапты.

Израил өзүнүн "Хезболла" менен кагылышын Иранга каршы согуштан өзүнчө маселе деп эсептей турганын билдирип келет. Израил бул согушту АКШ менен бирге 28-февралда баштаган.

Ливан согушка көп өтпөй тартылып кеткен, анткени "Хезболла" Ирандын жогорку лидери өлтүрүлгөн чабуулга жооп катары Израилге ракета аткан эле.

Израил жооп катары Ливандын аймагында кеңири аба соккуларын баштап, түштүктөгү өлкө аймагынын болжол менен 5%ын көзөмөлгө алды. Максаты - "Хезболла" согушкерлерин түндүк чек арадан алыстатуу болгон. Израиль азыр да ал аймактан чыгуу ниети жок экенин билдирип келет.

Ливандын Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматына ылайык, 2-марттан бери өлкөдө 4 057 адам каза болду.

Израилдин бийлигинин маалыматына караганда, Ливанда кеминде 34 израилдик жоокер жана Израилдин түндүгүндө төрт жаран каза тапты.