ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

መብዛሕትኡ ግዜ መበገሲ እዚ ሕማም ‘ኢ ኮሊ’ ዝተበሃለ ባክተርያ’ዩ።
እንተዀነ ካልኦት ባክተርያታት’ውን ናብዚ ሕማም ከቓልዑና ይኽእሉ’ዮም፤ ኣብዚ’ውን እቲ ክሳብ ሕጂ ተኻይዱ ዘሎ ምርምር ኣዝዩ ድሩት’ዩ።
ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ዩሮሎጂካል ባዮሎጂ ዳይረክተር ዝዀነት ጀኒፈር ሮን፡ ብዛዕባ’ቶም ዝተፈላለዩ ዓሌታት ባክተርያ ‘ኢ ኮሊ’ እውን ብዙሕ ኣፍልጦ ከምዘየለ’ያ ትሕብር።

ንሓምሳ ሚእታዊት ደቂ ኣንስትዮ ዓለምና ዘሳቒ ዘሎ ‘ሲስት’ እንታይ’ዩ?

ድኽነት ዝመልኦ ህይወታ ክትቅየር ናብ ስዑዲ ዓረብ ዝተሰደደት ሚርያም ንዳይሺሚ ሕሰምን ዘይሃስስ በሰላን ኣትሪፋ።

‘ብመግረፍቲ ቆሲለ ክጨኑ ጀሚረ’ - ስደተኛ ስዑዲ ዓረብ

መብዛሕትኦም ኣብ እዋን ጥምየት ዝውለዱ ህጻናት ኣእምሮኣዊ ዝሕታለ የማዕብሉ’ዮም። ናብ ባህሪ ምስ እንመጽእ’ውን እቶም ህጻናት ተባኣስትን ጎነጽ ዘዘውትሩን’ዮም ዝዀኑ።

ኣብ እዋን ጥንሲ ዘጋጥም መኣዛዊ ጉድለት ኣብ መዋእል ባህሪ ዕሸላት ዓቢ ጽልዋ ኣለዎ

እዚ ጸብጻብ ከምዘመልክቶ ካብ መንጐ እተን ዝደኸያ ሃገራት ንኣዴታት ዝኸፍአ ኵነታት ዝረኣየለን ኣፍጋኒስታን፡ ኢትዮጵያን ሶማልያን እየን።

ኢትዮጵያ ልዑል ሕጽረት መግቢ ነፍሰጾራት ካብ ዘጋጥመን ሃገራት ተባሂላ

ዓለምለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ዝብል ሓሳብ ዘምጽአት ክላራ ዘትኪን ዝተባህለት ኮሚኒስት ተቓላሲትን ተጣባቒት መሰል ደቂ ኣንስትዮን እያ። ንሳ፡ ኣብ 1910 ኣብ ኮፐንሃገን ኣብ ዝተኻየደ ዓለምለኻዊ ዋዕላ ሰራሕተኛታት ደቂ ኣንስትዮ ነዚ ሓሳብ ኣቕሪባ። እተን ካብ 17 ሃገራት ዝመጻ 100 ደቂ ኣንስትዮ ብሙሉእ ድምጺ ተሰማሚዐን።

ዓለምለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ 2023፡ ስለምንታይ በብዓመቱ ይኽበር?

ሓድሽ መረዳእታ ከምዘመልክቶ፡ ብዙሓት ቻይናውያን ደቂ ኣንስትዮ ሓደ ቈልዓ ጥራይ ክወልዳ ይደልያ፤ ወይ ድማ ፈጺመን ውላድ ክህልወን ኣይመርፃን። 
ቢቢሲ ንሰለስተ ቻይናውያን ደቂ ኣንስትዮ ብምዝርራብ ኣብ ጉዳይ ስድራቤት ዘለወን ኣረኣእያ ንዝሃብኦ ርእይቶ ሰሚዑ’ሎ። 

ስለምንታይ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ንኣደነት ኣይፋል ይብላ ኣለዋ?

እቶም ህጻናት ካብ 22 ሰሙን ዋላ ሓደ ሰዓት ኣቐዲሞም እንተዝውለዱ ነይሮም በቲ ሆስፒታል ህይወት ናይ ምድሓን ፃዕሪ ኣይምተፈተነን ይብል ጊነስ።

ኣብ 22 ሰሙን ዝተወልዱ ማናቱ ኣብ መዝገብ ክብረወሰን ሰፊሮም

ዮርዳኖስ ካብ መንጎ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕ ንደቂ ኣንስትዮ ካብ ዘቤታዊ ግህሰት ዝከላኸሉ ሕግታት ብምሕንጻጽ ፈላሚት'ኳ እንተኾነት ሕጂ’ውን ካብ ኣርባዕተ ሞት ሓደ ብደቂ ተባዕትዮ ዝፍጸም ዘቤታዊ ቅትለት እዩ። 


‘ንኣምላኽ ኣይፈርሕን’ 

ሚርያንስ፡ ቅድሚ ናብ ሃገራ ኢንዶኔዥያ ምምላሳ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪባ ኵሉ እቲ ወሪድኒ እትብሎ በደላት ምስክርነታ ሂባትሉ’ያ። ድሕሪ ክልተ ዓመታት ግን ካብ ኢምባሲ ኢንዶኔዥያ፡ ኣኽበርቲ ሕጊ ንኽሳ እኹል መርትዖ ኣይረኸብናሉን ብምባል ከምዘወንዘፍዎ ተሓቢርዋ።

ሰራሕተኛ ገዛ ትረኽቦ መከራ፤ ፍትሒ ንምርካብ ትቃለስ ሚርያንስ   

ኤድ ሺራን፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት በዓልቲ ቤቱ ሕበጥ ከምዘለዋ ምስተረጋገጸን ዓርኩ ጀማል ኤድዋርድስ ብዘይተሓሰበ መንገዲ ምስ ሞተትን፡ ናብ ጭንቀት "ከምዝተሰጋገረ" ሓዳስ ኣልበሙ ኣብ ዘጋሃደሉ እዋን ሓቢሩ።

ኤድ ሺራን፡ በዓልቲ ቤቱ ኣብ እዋን ጥንሳ ሕበጥ ከምዘማዕበለት ገሊጹ

ኣብ ኢራን ካብ ዝርከባ 26 ኣብያተ-ትምህርቲ  ሓያሎ ደቀንስትዮ ብዘጋጠመን ናይ ጋዝ ምምራዝ ኣብ ሆስፒታላት ሕክምናዊ ክንክን ይግበረለን ኣሎ።

ኢራን፡ ብጋዝ ዝተመረዛ ብዙሓት ተመሃሮ ናብ ሆስፒታል ከይደን

ስብሒ ምቕዛሕ ዛሕሊ ተጠቒምካ ኣብ ዝተወሰኑ ከባቢታት ኣካላትና ዘሎ ስብሒ ምንካይ ማለት እዩ። እዚ ኣገባብ እወታዊን ኣሉታዊን ጎንታት ኣለዎ።

ካብ ኣካላትና ስብሒ ብዛሕሊ ብኸመይ ይውገድ? ሓደጋ'ኸ ኣለዎ’ዶ? 

ኣብቲ ከም ሊፕተን ንዝኣመሰሉ ዓበይቲ ትካላት ቆጽሊ ሻሂ ዝቕርብ ሕርሻታት ኬንያ ሰፊሕ ጾታዊ ዓመጽ ከምዝፍጸም መርመራ ቢቢሲ ኣቃሊዑ። 

ንደቂ ኣንስትዮ ንጾታዊ ምዝመዛ ዘቃልዕ ሕርሻታታት ቆጽሊ ሻሂ ኬንያ

ብደቂ ተባዕቶት ዝውሰድ ከኒና መከላኸሊ ጥንሲ፡ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ከይንቀሳቐስ ክዓግት ወይ ኣንፈት ክስሕት ክገብር ተኽእሎ ከምዘሎ ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ሓቢሮም። 

ብደቂ ተባዕትዮ ዝውሰድ ከኒና መከላኸሊ ጥንሲ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ከይንቀሳቐስ ዓጊቱ 

ብሰንኪ ወርሓዊ ጽግያት ዝተጸየቐ ጻዕዳ ምሉእ ልብሲ ለቢሳ ዝነበረት ኣባል ባይቶ ኬንያ፡ ካብ ኣኼባ ባይቶ ተሰጒጋ። 

ብሰንኪ 'ወርሓዊ ጽግያት' ክዳውንታ ዝተጸየቐ ኣባል ባይቶ ኬንያ ካብ ኣኼባ ተሰጒጋ

መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ እቲ ኣብታ ሃገር ንክልተ ዓመታት ዝጸንሐ ደማዊ ኲናት ሓድሕድ ንከብቅዕ፡  ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር ምስ መራሕቲ ህወሓት ስምምዕ ሰላም ከም ዝኸተመ ይዝከር። ጉጅለታት ሰብኣዊ ረድኤትን ነበርትን ግን ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ዝፍጸም መጥቃዕቲ - ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝበጽሕ ጾታዊ መጥቃዕቲ - ቀጺሉ ከም ዘሎ ንቢቢሲ ሓቢሮም።

 ድሕሪ ስምምዕ ሰላም፡ ወተሃደራት ኤርትራ ኣብ ትግራይ ብጾታዊ ዓመጽ ይኽሰሱ

ብዙሓት ሰባት ብኽያት ጸቕጢ ከም ዝፍውስ ይኣምኑ። ሳይንስኸ ነዚ እምነት እዚ ይድግፎ ድዩ?

ብኽያት ንጥዕናና እንታይ ረብሓ ኣለዎ?

“ስድራይ፡ ቈልዓ ከለኹ ኣካላተይ ብጸጕሪ ዝተሸፈነ ከም ዝነበረ ይነግሩኒ። ድሓር ግን ኣብ ዕድመ ጉርዝውና ምስ በጻሕኩ ከም ጭሕሚ ተመሊሱ ዓብዩ። መንእሰይ ኮይነ እየ ጭሕሚ ከም ዘለኒ ዝተረዳእኩ።”

ሳይንስ ብዛዕባ ጭሕሚ ዘለወን ደቂ ኣንስትዮ እንታይ ይብል?

ልዕሊ 1.4 ቢልዮን መናእሰይ እዝኖም ክጻንዖም ከምዝኽእል መጽናዕቲ ኣመላኺቱ

ክሊቶፕላስቲ፡ ዘይንቡር ዓቐን ጕድበ ንምእራም ወይ ንምምሕያሽ ዝግበር መጥባሕቲ ኮይኑ ብዝተፈላለዩ ዓይነታት መስርሕ ይፍጸም። 

ዓቐን ጕድበ ብመጥባሕቲ ክጐድል ይኽእል ዶ?

ፍሉጣት ሰባት ቆልዑ ንምውላድ፡ ማህጸነን ዘካርያ ደቂ ኣንስትዮ ካብ ምጥቃም ሓሊፉ ብዛዕባኡ ብግልጺ ይዛረቡ ኣለዉ። ናኦሚ ካምበል፡ ፕርያንካ ቾፕራ፡ ኢሎን መስክን ኪም ካርዳሽያንን ኣብዚ ይጥቀሱ። ሕጂ ክኣ ፓሪስ ሂልተን ስዒባ ኣላ። ማህጸንካ ንሓደ ፍሉጥ ሰብ ምክራይ እንታይ ይመስል? ሻና ሴንት ክሌየር ሓደ ግዜ ጥራይ ኣይኰነን ሰለስተሳዕ ገይራቶ እያ። ኣዝዩ ዝተፈላለየ ተመኩሮታት ድማ ኣጋጢምዋ።

ክራይ ማህጸን፡ ንዕሸል ፍሉጣት ሰባት ኣብ ማህጸንኪ ምስካም እንታይ ይመስል?

እንታይ እዩ ዘጨንቐኒ ዘሎ?

ኑዛዜ ዓማጺኣ ብሚስጥር ዝቐድሐት ኤሊሶን

ኣብ ዓለም እተን ብዕድመ ዝዓበያ ፈረንሳዊት ፈላሲት ሉሲል ራንዶን ኣብ መበል 118 ዓመት ዕድሚአን ዓሪፈን።

ጥዕና ደቂ ኣንስትዮ