ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ጭንቀት ክሊማ ብፍላይ ምስ ግንዛበ ለውጢ ክሊማ ዝተኣሳሰር ጭንቀት ኰይኑ፡ ‘Eco-anxiety’ ብቐንዱ ብኽለትን ምጥፋእ ብዝሃ-ህይወትን ሓዊሱ ምስ ግንዛበ ክሊማዊ ለውጢ ኣብ ጥዕና ከባቢ ክህልዎ ዝኽእል ሓደጋታት ዝተኣሳሰር ጭንቀት እዩ።

ክሊማዊ ለውጢ፡ መን'ዩ ዝያዳ ዝሻቐል ዘሎ፡ ደቂኣንስትዮዶ ደቂተባዕትዮ?

እዚ ጸብጻብ ንኣንበብቲ ክርብሽ ይኽእል እዩ። ቢቢሲ ንስነ-ኣእምሮኣውን ማሕበራውን ድሕነት እታ ግዳይን ስድራኣን ክብል ስም እታ ግዳይን በዓል ቤታን ከምኡ'ውን ኣበይ ከም እትነብር ክጠቅስ ኣይመረጸን።

ኢትዮጵያ፡ ንበዓልቲ ቤቱ ኣብ ብልዕታ ዘቃጸለ  ሰብኣይ ጽኑዕ ማእሰርቲ ተፈሪዱ

ብሪትኒ ስፒርስ ዘሕለፈቶም ተዘክሮታታ፡ ‘ዘ ዉመን ኢን ሚ’ ብዝብል ኣርእስቲ ኣብዚ ሰሙን ኣሕቲማ’ያ። ሓዳስ መጽሓፋ፡ ናብ ዝና ዝገበረቶ ጉዕዞን ካብቲ ንነዊሕ እዋን ንህይወታ ዘመሓድር ዝነበረ ሓላዊ ዓቃቢ ኣቡኣ ነጻ ንምውጻእ ዝገበረቶ ጻዕርን ትገልጽ።

ብሪትኒ ስፒርስ፡ እታ ኣዘራራቢት ሓዳስ መፅሓፋ እንታይ’ያ ኣቃሊዓ?

ጁማና ኤማድ ኣብ ከተማ ቓዛ ጋዜጠኛ ኮይና፡ እዚ ግጭት ክውላዕ ከሎ፡ ናይ ትሽዓተ ኣዋርሕ ጥንስቲ እያ ኔራ። ንጋዜጠኛ ቢቢሲ ቋንቋ ዓረብ ዳልያ ሃይዳር ዘካፈለቶ፡ ንዝነበረ ምዕባለታት ዘርኢ ሰነድ ቪድዮ፡ ኣብቲ ብመጥቃዕቲ ኣየርን ምፍንቓላትን ዝተከበበ ኩነታት ጥንሳ ብሰላም ንምግልጋል ትገብሮ ዝነበረ ናይ ቀቢጸ ተስፋ ፈተነታት የዘንቱ። 

እስራኤል-ቓዛ፡ ኣብ ትሕቲ ጽንኩር ኩነታት ዝሓረሰት ኣደ

መንሽሮ ጡብ እቲ ኣዝዩ ልሙድ ዝዀነ ዓይነት መንሽሮ እዩ። ኣብ 2020 ጥራይ 2.3 ሚልዮን ደቂ ኣንስትዮ ከም ዝሓመማን 685,000 ብሰንኪ’ቲ ሕማም ህይወተን ከም ዝሰኣናን ውድብ ጥዕና ዓለም ይሕብር።
ሞት ደቂ ኣንስትዮ ካብ ዘስዕቡ ጠንቂታት ኣብ ካልኣይ ደረጃ ይስራዕ። መንሽሮ ጡብ ብኣጋኡ እንተተፈሊጡ ወይ ከይተዘርገሐ እንከሎ እንተተሓኪሙ፡ 99 ሚእታዊት ናይ ምድሓን ተኽእሎ ከም ዘሎ ማሕበር መንሽሮ ኣሜሪካ ይሕብር።

‘ጡበይ ዝቝረጸሉ መዓልቲ ንገረኒ’ 

ሓኪም መባእታዊ ሆስፒታል ሾኔ ዝዀነ ዶክተር መሓመድ ኣሕመድ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝተቘራረጸ ደሞዝ ይኽፈሎም ከም ዝነበረ ብምዝኽኻር ሕጂ ስሩዕ ደሞዝ ምሉእ ብምሉእ ካብ ዝቋረጽ ኣዋርሕ ከም ዝሓለፎ ንቢቢሲ ተዛሪቡ።

ኢትዮጵያ፡ ኣዋርሕ ደሞዝ ዘይተኸፍሎም ሓካይም እንታይ ይብሉ?

ዝተፈላለዩ ዓይነታት ምውስዋስ ኣካላት ኣለዉ፤ እንተዀነ ግን ኩሎም ርክብ ወይ ሓዳር ደቂ ሰባት ንምምሕያሽ ዝሕግዙ ኣይኰኑን።

ኣብ እዋን ጾታዊ ርክብ ዓቕሚ ዝፈጥር ኣካላዊ ምውስዋስ ከምዘሎ ትፈልጡ'ዶ?

እዚ መሳርሒ'ዚ ኣብ መንጐ ሽዱሽተ ወርሕን ኣብ ዓመት ሓደ ግዜን ዝግበር ማሞግራም መርመራ ዘይተሓስበ ነገር ከየጋጥም ብቕልጡፍን ብእዋኑን ንምፍላጥ ዝሕግዝ እዩ።
መንሽሮ ጡብ እቲ ኣዝዩ ልሙድ ዝዀነ ዓይነት መንሽሮ እዩ። ኣብ 2020 ጥራይ 2.3 ሚልዮን ደቂ ኣንስትዮ ከም ዝሓመማን 685,000 ብሰንኪ’ቲ ሕማም ህይወተን ከም ዝሰኣናን ውድብ ጥዕና ዓለም ይሕብር።

መንሽሮ ጡብ፡ ኣብ መትሓዝ ጡብክን ዝቕመጥ መመርመሪ እንተዝህሉኸ?

ኣብ ቤንጋሉሩ ተወሊዳ ዝዓበየት ሳኒ፡ ፍላይ ማንታኣ ዝኾነት ማርያን ሓዋ ፕራቲክ ኩሩቪላን እውን ጽሙማን እዮም። ሓዋ ኩሩቪላ ኣብ ኣሜሪካ መሃንድስ ሶፍትዌር ክኸውን ከሎ ሕጂ ኣብ ቴክሳስ ኣብ ዝርከብ ቤት ትምህርቲ ጽሙማን ብመምህርነት ይሰርሕ። ማርያ ድማ በዓልቲ ሞያ ሕሳብ እያ።

ታሪኽ ዝሰርሐት ጸገም ምስማዕ ዘለዋ ጠበቓ 

እታ ብስፍሓታ ክንዲ ምዕራብ ኣውሮጳ እትኸውንን 100 ሚልዮን ህዝቢ ዝነብረላን ሃገር፡ ሰፊሕ ዕቝር ተፈጥሮ ማዕድናት ዘለዋ ኰይና ብተፈጥሮ ዝተዓደለት ዓዲ እያ።

ንህጻናት እታ ዝኸፍአት ሃገር   

ዓሶ መብዛሕትኡ ግዜ ዕሸላትን ህጻናትን ዝቐትል ኰይኑ፡ ኣብ ልዕሊ ደቂ ሰባት ካብ ዘጋጠሙ ዓበይቲ ሓደጋጋት ሓደ ምዃኑ ይእመን። እዚ ተስፋ ክግበረሉ ዝጸንሐ ሓድሽ ክታበት ዓሶ፡ ኣብ ዓመት ልዕሊ 100 ሚልዮን ክታበት ንምፍራይ ስምምዓት ተታሒዙ ኣሎ።

ኣዝዩ ዝሓሰረ ሓድሽ ክታበት ዓሶ ኣብ ጥቕሚ ምውዓል ክጅምር'ዩ

ዳርጋ ካብ ኣርባዕተ ሓደስቲ ኣቦታት ሓደ ድሕሪ ሕርሲ ኣብ ዘሎ ቀዳማይ ዓመት ብጭንቀትን ሻቕሎትን ይሳቐ። ንዓኣቶም ዝኸውን እንታይ ደገፍ ኣሎ?

ኣቦታት ሕርሲ ጭንቀት የስዕበሎም ድዩ?

ጓል 41 ዓመት ኔፓላዊት ራጃኒ ኣብ 15 ዓመታ ተመርዕያ ወሊዳ። እንተኾነ ብሓገዝ ሰብኣያ እንዳ መጠንከሪ ጭዋዳ ኣትያ ኣብዚ ሕጂ እዋን ብውድድር ምርኢት ጭዋዳ ተሸላሚት ወርቂ ሜዳልያ ኮይና። ሓማታ ናይ መሐምበሲ ክዳን ተኸዲና ኣብ መድረኽ ክትወጽእ ባህ ኣይብላን ዝነበረ።

ካብ እመቤት ገዛ ናብ በዓልቲ ጭዋዳ ዝተቐየረ ህይወት ራጃኒ

ጓል-ጓል ናይቲ ፈላማይ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ ዝተመርጸ ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ነበር ኔልሰን ማንዴላ ዝዀነት ዞሌካ ማንዴላ ብሰንኪ ሕማም መንሽሮ ኣብ መበል 43 ዓመታ ዓሪፋ።

ዘሕዝን ህይወት ዘሕለፈት ጓል-ጓሉ ንማንዴላ ኣብ መበል 43 ዓመታ ዓሪፋ

ኦቲዝም ዝዀነ ውላድ ዘለዋ ኣደ እንዳ መሸጢ ፍሩታ ከፊታ ግዳይ ኦቲዝም ንዝዀኑ ሰባት ማሕበራዊ ርክባቶም ዘሐይልሉ ክእለት ተተባብዕ ኣላ። ወዳ ፓትሪክ ኣብቲ ድኳን ምስኣ ፍረታትን ኣሕምልትን ብምሻጥ ናይ ምዝራብ ዓቕምታቱ የጐልብት ኣሎ። 

ኦቲዝም ምስ ዝዀነ ወዳ ድኳን ዝኸፈተት ኣደ

ኣብ ደቡባዊ ስጳኛ እትርከብ ከተማ፡ ብሰብ-ሰርሖ-ብልሒ [ኤኣይ] ዝተፈጥረ ዕርቃነን ምስሊ ዝረኣያ መንእሰያት ኣዋልድ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ምስ ተዘርገሐ ኣዴታት ሰንቢደን። 

ብሰብሰርሖ ብልሒ ዝተፈጥረ ዕርቃን ስእሊ ኣዋልድ ንኣደታተን ኣሰንቢዱ

ሞት ቲባ ኣብ መላእ ዒራቕ ብዛዕባ "ቅትለት ክብሪ" ዝበሃሉ ሕግታታ ተቓውሞታት ኣለዓዒሉ፡ እቲ ጉዳይ ኣብታ ዓቃባዊ ኣተሓሳስባታት ዓብላሊ ዝዀነላ ሃገር ደቂ ኣንስትዮ ብኸመይ ከም ዝረኣያ ዘጉልሕ እዩ።

ብኣቦኣ ዝተቐትለት ኮዀብ ዩትዩበር

‘ኣሌክሲስ ዉንድ ሪትራክተር’ ካብ ፕላስቲክ ዝተዳለወን ዕብይ ዝበለን ኮይኑ፡ ኣብ ክልተ ቀለበት ዝተዘርግሐ እዩ። ኣብ ‘ሲ-ሴክሽን’ [C-section] ማለት ብመጥባሕቲ ዝፍፀም ወሊድ ድማ ዝተኸፈተ ማህጸን ምስ ተዓጽወን ቆርበት ቅድሚ ምስፋይን ክእለ ይግበር።

ኣብ ከብዲ ጓል ኣንስተይቲ ዝተረስዐ ክንዲ ብያቲ ዝዓቐኑ መሳርሒ መጥባሕቲ

ኣብ ቆጵሮስ ንሓንቲ ብሪጣንያዊት በጻሒት ብምዕማጽ ዝተጠርጠሩ ሽዱሽተ እስራኤላውያን ኣብ ቀይዲ ከም ዝኣተዉ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እስራኤል ሓቢሩ።

ዓመጽ ከም ዝፈጸሙ ዝተጠርጠሩ ሽዱሽተ እስራኤላውያን ተኣሲሮም

ኣብ መጀመርታ 2020 ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተኣከበ መረዳእታ ከምዘመልክቶ፡ ኣስታት 160 ሚልዮን ህጻናት ንግዱድ ዕዮ ዝተቓልዑ ነይሮም። ነዚ ንምውጋድ ዝግበር ዓለማዊ ፃዕሪታትን ምዕባለታቱን ድማ ድሕሪ 20 ዓመታት ንፈለማ እዋን ኣብ ዘለዎ ደው ከምዝበለ ይሕብር። 

ሓላፍነት ስድራ ክጾሩ ዝግደዱ ዘለዉ ሚልዮናት ህጻናት ዓለም

ተመራመርቲ፡ እቲ ጉዳይ ሕማማትን ረኽስታትን ካብ እንስሳታት ናብ ሰባት ክመሓላለፉ ዝኽእሉ ሓደጋታት እናወሰኸ ዝኸይድ ምዃኑ ዘጉልሕ ምዃኑ የጠንቅቑ ኣለዉ።

ፈለኽለኽ ዝብል ሓሰኻ ንፈለማ እዋን ብህይወት ኣብ ሓንጐል ሰብ  ተረኺቡ 

ሎረን ቴይለር ኣብ 2010 ብሓደ ኣባል ፖሊስ ክትዕመጽ ከላ ጓል 16 ዓመት ጥራይ እያ ነይራ።

'ዝዓመፀኒ ፖሊስ፡ ክልተ ግዜ ክእሰር ርእየዮ'

ብወታሃደራት መጥቃዕቲ ዝተፈጸመን ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ብቫይረስ ኤችኣይቪ ከምዝተለኸፋን ናይቶም ዝዓመጹወን ቆልዑ ከዕብያ ከምዝተገደዳን እቲ ጸብጻብ የመልክት።

ድሕሪ ውዕል ሰላም ኣብ ትግራይ ጾታዊ መጥቃዕትታት ይፍጸሙ ከምዘለዉ ተገሊጹ

ሳልሳይ ግዳይኣ ድሕሪ ምቕታላ፡ ጆኣን ዴነሂ ንዓርካ ደዊላ፡ ‘ኡፕስ ኣይ ዲድ ኢት አጌይን’ ወይድማ ‘እውይ፡ መለሲ ፈጺመዮ’ ዝብል ትርጉም ዝህብ ናይ ብሪትኒ ስፒርስ ደርፊ ደሪፋትሉ። እቶም ቅትለታት ዝፈጸመትሉ ርግጸኛ ድርኺት ንሳ ጥራይ እያ ትፈልጥ፤ ፖሊስ ግን "ትዛነይ" ከም ዝነበረት ይኣምኑ።

ጥዕና ደቂ ኣንስትዮ