పిత్తాశయంలో రాళ్లు ఎలా వస్తాయి, అవి ఎంత ప్రమాదకరం?

"కడుపు కుడివైపున అకస్మాత్తుగా తీవ్రమైన నొప్పి వచ్చింది. గ్యాస్ అనుకుని మందులు వేసుకున్నా తగ్గలేదు. చివరకు పరీక్షలు చేయించుకుంటే పిత్తాశయంలో రాళ్లు ఉన్నాయని తెలిసింది"..

ఇటువంటి అనుభవాన్ని చాలామంది చెబుతుంటారు.

పిత్తాశయ రాళ్లు (గాల్ బ్లాడర్ స్టోన్స్ లేదా గాల్ స్టోన్స్) ప్రపంచ వ్యాప్తంగా అత్యంత సాధారణ జీర్ణాశయ వ్యాధులలో ఒకటి.

చాలా మందిలో ఇవి ఎలాంటి లక్షణాలు లేకుండానే సంవత్సరాల తరబడి ఉంటాయి. కానీ కొందరిలో తీవ్రమైన నొప్పి, ఇన్ఫెక్షన్, కామెర్లు, పాంక్రియాటైటిస్ వంటి ప్రమాదకర సమస్యలకు దారితీయవచ్చు.

సకాలంలో గుర్తించి సరైన చికిత్స తీసుకుంటే ఈ సమస్యను పూర్తిగా అధిగమించవచ్చు.

పిత్తాశయం అంటే ఏమిటి?

పిత్తాశయం అనేది కాలేయం కింద ఉండే ఒక చిన్న సంచి లాంటి అవయవం. ఇది సుమారు 7 నుంచి 10 సెంటీమీటర్ల పొడవు ఉంటుంది.

కాలేయం ప్రతిరోజూ తయారు చేసే పైత్యరసం (Bile)ను తాత్కాలికంగా నిల్వ చేయడం దీని ప్రధాన పని.

కొవ్వు పదార్థాలు తిన్నప్పుడు ఈ పైత్యరసం చిన్న పేగులోకి విడుదలై కొవ్వుల జీర్ణక్రియకు సహాయపడుతుంది.

పిత్తాశయంలో రాళ్లు ఎలా ఏర్పడతాయి?

పైత్యరసంలో ప్రధానంగా మూడు పదార్థాలు ఉంటాయి.

ఈ పదార్థాల మధ్య సమతుల్యత దెబ్బతింటే చిన్న చిన్న స్ఫటికాలు ఏర్పడతాయి. కాలక్రమేణా ఇవి పెద్దవై రాళ్లుగా మారుతాయి.

రాళ్లు ఏర్పడడానికి ప్రధాన కారణాలు:

పిత్తాశయ రాళ్ల రకాలు

1.కొలెస్ట్రాల్ రాళ్లు

ఇవి అత్యంత సాధారణం. దాదాపు 80% వరకు కేసుల్లో కనిపిస్తాయి.

2.పిగ్మెంట్ రాళ్లు

బిలిరుబిన్ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఏర్పడతాయి. కాలేయ వ్యాధులు, రక్త సంబంధిత కొన్ని వ్యాధుల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.

3.మిశ్రమ రాళ్లు

కొలెస్ట్రాల్, కాల్షియం, బిలిరుబిన్ కలిపి ఏర్పడే రాళ్లు.

ఎవరిలో ఎక్కువగా వచ్చే ప్రమాదం ఉంటుంది?

వైద్యులు ఫైవ్ - ఎఫ్ (Five F) అనే సూత్రంతో దీన్ని గుర్తుంచుకుంటారు.

భారతీయుల్లో కూడా ఈ ప్రమాద కారకాలు చాలా వరకు వర్తిస్తాయి.

ఇతర ప్రమాద కారకాలు

భారత్‌లో పిత్తాశయ రాళ్లు క్రమంగా పెరుగుతున్న ఆరోగ్య సమస్యగా మారుతున్నాయి.

జనాభాలో సుమారు 5–15% మందికి జీవితకాలంలో ఒకసారి అయినా ఈ రాళ్లు రావచ్చు.

పురుషుల కంటే మహిళల్లో 2–3 రెట్లు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.

40 ఏళ్ల తరువాత ఈ సమస్య వచ్చే ప్రమాదం పెరుగుతుంది.

ఊబకాయం పెరగడం, వ్యాయామం తగ్గడం, ఫాస్ట్ ఫుడ్ వినియోగం పెరగడం వల్ల యువతలో కూడా ఇటీవల ఈ సమస్య కనిపిస్తోంది.

పిత్తాశయంలో రాళ్లు - లక్షణాలు

చాలామందికి ఎలాంటి లక్షణాలు ఉండవు. అల్ట్రాసౌండ్ పరీక్షలో యాదృచ్ఛికంగా బయటపడుతుంది.

లక్షణాలు ఉన్నప్పుడు:

ప్రమాదకర లక్షణాలు

ఈ కింది లక్షణాలు ఉంటే వెంటనే ఆసుపత్రికి వెళ్లాలి.

నిర్ధరణ పరీక్షలు:

చికిత్స..

లాపరోస్కోపిక్ కొలెసిస్టెక్టమీతో ప్రయోజనాలు

అత్యవసర శస్త్రచికిత్స ఎప్పుడు అవసరం?

మందులతో రాళ్లు కరుగుతాయా?

కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో మందులు ఉపయోగించవచ్చు. అయితే, ఇవి అందరికీ పనికిరావు.

చిన్న సైజ్ కొలెస్ట్రాల్ రాళ్లు ఉన్న వాళ్లకు మందులు ఉపయోగపడొచ్చు. వీరికి చికిత్సకు నెలలు లేదా సంవత్సరాలు పడుతుంది కానీ మళ్లీ రాళ్లు ఏర్పడే అవకాశం ఎక్కువ. అందువల్ల శస్త్రచికిత్సే శాశ్వత పరిష్కారంగా భావిస్తారు.

గాల్ బ్లాడర్ తీసేస్తే ప్రమాదమా?

చాలామంది భయపడే ప్రశ్న ఇదే.

పిత్తాశయం తొలగించిన తరువాత కూడా కాలేయం పైత్యరసాన్ని తయారు చేస్తూనే ఉంటుంది. అది నేరుగా చిన్నపేగులోకి వెళ్తుంది.

అందువల్ల చాలా మంది పూర్తిగా సాధారణ జీవితం గడపగలుగుతారు.

చికిత్స ఆలస్యం చేస్తే..

నివారణ సాధ్యమేనా?

అపోహలు - నిజాలు

అపోహ: రాళ్లు ఉంటే తప్పనిసరిగా ఆపరేషన్ చేయించుకోవాలి.

నిజం: లక్షణాలు లేని చాలామందికి శస్త్రచికిత్స అవసరం ఉండదు.

అపోహ: ఆయుర్వేదం లేదా ఇంటి చిట్కాలతో రాళ్లు పూర్తిగా కరుగుతాయి.

నిజం: దీనికి శాస్త్రీయ ఆధారాలు లేవు. స్వయంగా చికిత్స చేయడం ప్రమాదకరం.

అపోహ: గాల్ బ్లాడర్ తీసేస్తే జీవితాంతం జీర్ణక్రియ సరిగ్గా ఉండదు.

నిజం: చాలా మంది సాధారణ జీవితం గడుపుతారు.

ఎప్పుడు వెంటనే వైద్యుడిని కలవాలి?

ఈ కింది లక్షణాల్లో ఏదైనా ఉంటే ఆలస్యం చేయకుండా ఆసుపత్రికి వెళ్లాలి.

పిత్తాశయ రాళ్లు ప్రస్తుతం సాధారణంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, వాటిని నిర్లక్ష్యం చేయడం మంచిది కాదు. చాలా మందిలో ఎలాంటి లక్షణాలు లేకపోయినా, కొందరిలో తీవ్రమైన నొప్పి, ఇన్ఫెక్షన్, కామెర్లు, పాంక్రియాటైటిస్ వంటి ప్రమాదకర పరిస్థితులకు దారితీయవచ్చు.

ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి, సమతుల ఆహారం, సరైన బరువు, క్రమం తప్పని వ్యాయామం ద్వారా ఈ సమస్య వచ్చే అవకాశాన్ని కొంతవరకు తగ్గించవచ్చు.

కుడివైపు పై పొత్తికడుపులో తరచూ నొప్పి వస్తుంటే స్వయంగా మందులు వేసుకోవడం కాకుండా వైద్యులను సంప్రదించి అల్ట్రాసౌండ్ పరీక్ష చేయించుకోవడం ఉత్తమం. ఆధునిక లాపరోస్కోపిక్ శస్త్రచికిత్స ద్వారా ఈ సమస్యకు సురక్షితమైన, సమర్థవంతమైన, శాశ్వతమైన చికిత్స అందుబాటులో ఉంది.

సమయానికి గుర్తింపు, సరైన చికిత్స, ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి - ఇవే పిత్తాశయ రాళ్ల నుంచి రక్షణకు ప్రధాన ఆయుధాలు.

(గమనిక: రచయిత ఓ డాక్టర్. వైద్యపరమైన విధానాలు, చికిత్సలపై అవగాహన కల్పించడమే ఈ ఆర్టికల్ ఉద్దేశం. ఆరోగ్యపరమైన ఏ నిర్ణయమైనా డాక్టర్‌ను సంప్రదించి మాత్రమే తీసుకోగలరు)

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,  ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)