Boqollaal qof oo ku dhintay duqeyn ka dhacday cusbitaal ku yaalla Qasa iyo xaaladihii ugu dambeyay

Tebin toos ah

1. 4 Oktoobar 2023War ka soo kordhay weerarkii Safaaradda Itoobiy iyo safaarado kale oo la weeraray

   

   Xigashada Sawirka, REUTERS/ABDULLAH ABDEL MONEIM

   Wararka laga helayo dalka Suudaan ayaa sheegaya in dowladda Itoobiya ay waddo dedaallo ay dalkaasi uga saareyso shaqaalaheeda ka howlgala safaaradeeda weerarka lagu qaaday.

   Diblumaasi la hadlay BBC-da ayaa sheegay in shaqaale ka tirsan safaaradda Itoobiya lagu dhaawacay weerar todobaadyo ka hor lagu qaaday safaaradda, isla markaana shaqaalahaasi loo geystay tacaddiyo kale.

   Dublamaasigu wuxuu sheegay in marka laga soo tago safaaradda Itoobiya, sidoo kale la weeraray safaaradaha Imaaraadka Carabta, Ruushka iyo Koonfur Afrika.

   Dagaalka lixda bilood ka socda dalka Suudaan ayaa sababay in dalal kala duwan ay albaabada isugu dhuftaan safaaradahoodii, kalana baxaan shaqaalahoodii magaalada Khartuum, waxaana sidoo kale hay’adaha caalamiga ah ay shaqaalahooda kala baxeen magaalada.

2. 4 Oktoobar 2023Ilhaan Cumar oo ka aarsatay xisbigii ka saaray guddi awood badan

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Ilhaan Cumar oo ka tirsan Aqalka wakiillada Mareykanka oo ka mid ahayd xubnihii ka codeyay Kevin McCarthy afhayeenkii xilka laga tuuray ee Kongreska, ayaa barteeda X, ee horey loo oran jiray twitter ku daabacday qoraal ay tillaabadas uga falcelineyso.

   “Kevin McCarthy wuxuu ka dhigay hadafkiisa inuu bartilmaameedsado awoodda haweenka, wuxuu ka dhigay hadafkiisa inuu qariyo dambiyadii shirqool ee Donald Trump,” ayay ku tiri qoraalka ay barteeda X, soo dhigtay.

   Ilhaan oo ka tirsan xisbiag Dimuquraadiga oo ay siyaasadda isku hayaan xisbiga Jamhuuriga ayaa qoraalkeeda ku muujisay in ay sax ahayd tillaabada xilka looga tuuray Mr Kevin oo Jamhuuriga ka tirsan

   Xisbiga Jamhuuriga Maraykanka oo aqalka kongreska Maraykanka aqlabiyad ku leh ayaa saddexdii bishii Febraayo ee sanadkaan xildhibaanad Ilhaan Cumar ka xayuubiyay xubinimadii Guddiga Arrimaha Dibadda ee Aqalkaasi, taasoo muujineysay xiisadd ka dhex aloosneed aqalka gudihiisa oo u dhaxaysay labada xisbi.

   Cod la qaaday ayey Ilhaan ku weyday xilligaas xubinimada guddigan oo ka mid ah hay'adaha ugu awodda badan ee hoggaamiya siyaasadda uu Mareykanku ku wajaho caalamka.

   Aqalka Cad ayaa xilligaas sheegay in tillaabadaas ay tahay mid siyaasadeysan. Jamhuuriyiintuse waxay sheegeen in Ilhaan ay horey u samaysay faallooyin naceyb ku salaysan oo ka dhan ah Yuhuudda, taasoo loo sababeeyay tallaabada looga saaray guddiga.

3. 4 Oktoobar 2023Safaaradda Itoobiya ku leedahay magaalada Khartuum ee dalka Sudaan oo weerar culus lagu qaaday

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Xog BBC-du ka heshay illo dublamaasiyadeed ayaa sheegaya in safaaradda Itoobiya ee magaalada Khartuum ee dalka Suudaan ay waxyeello ka soo gaartay weerar lagu qaaday.

   Weerarka lagu qaaday safaaradda oo ahaa mid culus ayaa burbur gaarsiiyay dhismaha safaaradda iyo hanti taallay halka, balse ma jirto cid wax ku noqotay oo ka mid ah shaqaalaha saafaradda sida ay sheegayaan xogaha BBC-du ka heshy dublumaasiyiinta.

   Safiirka Itoobiya u fadhiya Suudaan, Yibeltal Inda, ayaa dhankiisa BBC-da u xaqiijiyay in weerar hub culus loo adeegsaday lagu qaaday safaaradooda.

   Diblumaasi codsaday in aan magaciisa la xigan ayaa sidoo kale BBC-da u sheegay in safaaradda Itoobiya ee Khartuum ay marar badan weerarro iyo bililiqo ka geysteen ciidamo kala duwan oo loo maleynayo in ay ka tirsanyihiin kuwa ku hardamaya Suudaan.

   Caasimadda Suudaan waxaa billooyin ka socda dagaallo xooggan oo u dhaxeeya ciidamada milatariga ah iyo kuwa ka soo horjeeda ee RSF.

   Dagaalka waxaa uu gaystay khasarae dhimasho oo badan, burbur xooggan iyo barakaca kumanaan qof oo reer Suudaan ah.

   Waxaa jiray dedaallo ay dunidu ku dooneysay in xal looga gaaro colaadda, hase-yeeshee arrintaa wali laguma guuleysan.

4. 4 Oktoobar 2023Afhayeenkii Aqalka Wakiillada Mareykanka oo xilkii laga qaaday

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Aqalka Congress-ka Mareykanka ayaa wajahaya maalmo jaha-wareer ah ka dib markii koox yar oo ka tirsan Jamhuuriga mayalka adag ay ku qasbeen afhayeenkii Kevin McCarthy inuu xukunka ka dego.

   Mr McCarthy ayaa si dirqi ah ku lumiyay kalsoonidii wakiillada iyadoo mid ka mid ah saaxiibbadiisa Jamhuuriga,oo lagu magacaabo Matt Gaetz, uu mooshin ka gudbiyay.

   Waa qofkii ugu horeeyey taariikhda Maraykanka ee aqalka wakiillada ka waaya kalsoonida lagana laga tuuro xilka. Xil ka qaadistiisa ayaa soo afjareysa is qabqabsi ka dhex jiray xisbiga Jamhuuriga oo u dhaxeeyay Donald Trump oo taageersan garabka midig iyo xubno dhexdhexaad ah.

   Mr Gaetz oo aad u faraxsan ayaa bogaadiyay natiijada,Mr McCarthy uu kalsoonidii ku waayay.

   Waxaa lagu eedeyay Afhayeenkii hore inuu heshiis qarsoodi ah la galay Aqalka Cad si uu u sii wado maalgelinta Ukraine, iyo in su'aa la galiyay hoggaamintiisa gudaha aqalka wakiillada.

5. 4 Oktoobar 2023Dhageyso: Maxaan ka naqaannaa ninka madow ee guddoomiyaha u noqday baarlamaanka Canada?

   Baarlamaanka dalka Canada ayaa xildhibaan ka tirsan xisbiga Liberal -ka oo lagu magacaabo Greg Fergus u doortay guddoomiyaha baarlamaanka kadib markii uu xilka iska casilay guddoomiyihii hore.

   Guddoomiye Fergus ayaa noqonaya modowgii ugu horreyay ee xilkaan qabta taariikhada Canada, waxaana cod qarsoodi ah ku doortay 338 ka tirsan xubanaha baarlamaanka.

6. 4 Oktoobar 2023Muxuu yahay dhiqlaha Soomaalidu taqaano ee dalkan horumaray dhibaatada ku haya?

7. 3 Oktoobar 2023Safaaradda Itoobiya ee Khartuum oo hub culus lagu weeraray

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Sida uu BBC u xaqiijiyey safiirka Itoobiya u fadhiya Suudaan, Yibeltal Ayimiro Alemu, Safaaradda Itoobiya ee magaalada Khrtuum ku taal ayaa hub culus lagu weeraray saaka.

   Sida uu sheegay danjire Yibeltal, ma jiro wax khasaara nafeed ah balse dhismaha Safaaradda ayaa qayb ahaan burburay.

   Waxa uu sheegay in ay qiimeynayaan inta uu dhanyahay burburku. Balse wuxuu ka gaabsaday inuu faahfaahin ka bixiyo weerarka.

   Xoogaga Taageerada Degdegga ah ee Suudaan (RSF) ee uu hoggaamiyo General Mohammed Hamdan Dagalo, oo la dagaallamayay Ciidamada Militariga Suudaan tan iyo 15-kii Abriil, 2023, ayaa weerarka ku eedeeyay ciidammada difaaca qaranka ee dalkaas.

   RSF waxay ku soo qortay boggeeda X [Twitter] iyagoo leh, "Anaga, oo ah (RSF), waxaan cambaareyneynaa falalkan oo kale, ciidamada al-Burhanna waxay sii wadaan beegsiga xarumaha caalamiga ah iyo diblomaasiyiinta," ayay bartooda X soo dhigeen qoraal Carabi ah.

   Dowladda Suudaan ayaan ka hadlin weerarrada lagu eedeeyay iyaga ee xarumaha dublamaasiyiinta.

   Ma ahan markii ugu horeysay oo weerar noocaan ah lagu qaado safaarada Itoobiya ee Khartoum.

   Mid ka mid ah shaqaalaha safaaradda Itoobiya ee Suudaan ayaa BBC-da u sheegay in safaaradda lagu qaaday weerar xagga cirka ah saddex toddobaad ka hor oo uu ku dhaawacmay hal askari oo ilaalo u ahaa safaaradda, waxaana la jebiyey daaqadaha iyo hantida kale ee safaaradda.

   Waxa uu BBC u sheegay in duqeynta ay fuliyeen ciidamada qalabka sida ee Suudaan, kuwaas oo uu hogaaminayo Gen Abdel Fattah al-Burhan.

   Inkasta oo aan si dhab ah loo ogeyn sababta ka danbeysa weerarkan, hadana xogta aan heleyno ayaa sheegeysa in inta badan ciidamada RSF-ta ay ka howlgalaan magaalada Khartoum oo ay dowladdu isku daydo in ay weerar ku qaado.

   Ilo wareedyo ka tirsan safaaradda Itoobiya ayaa sheegay in safaaradda ay marar badan dhac u geysteen kooxo burcad ah.

8. 3 Oktoobar 2023Goorma ayuu Soomaaliya soo gaadhayaa tallaalka duumadu?

9. 3 Oktoobar 2023Booliska Thailand oo gacanta ku dhigay 14 jir rasaas ku furay dad ku sugan suuq dukaameysi

   

   Xigashada Sawirka, THAI POLICE

   Booliiska dalka Thailand ayaa xiray wiil 14 jir ah oo looga shakisan yahay in uu rasaas ku furay gudaha suuq mashquul badan oo ku yaala magaalada Bangkok.

   Kooxaha gurmadka degdega ah ayaa sheegay in hal qof uu ku dhintay lix kalena ay dhaawacmeen, iyadoo dib u eegis lagu sameeyay tiradii hore ee khasaaraha.

   Toogashada ayaa goor sii horaysay ka dhacday gudaha suuqa Siam Paragon oo ay u dukaameysi tagaan dadka deegaanka iyo dalxiisayaasha oo ku taal bartamaha caasimadda Thailand.

   Eedeysanaha ayaa lagu soo waramayaa inuu yahay arday wax ka baranayay iskuul aan ka fogeyn xarunta ganacsiga. Lama oga sababta ka dambeysay weerarka.

10. 3 Oktoobar 2023Madaxa Xisbiga Mucaaridka ee dalka Seychelles oo sixroolenimo lagusoo oogay

    

    Xigashada Sawirka, AFP

    Hoggaamiyaha xisbiga mucaaradka Seychelles, Patrick Herminie, ayaa lagu soo oogay dacwad sixroolenimo ah isaga iyo 7 kale.

    Booliska ayaa sheegay in kiiskan uu la xiriiro helida labo meyd oo laga soo saaray qabuuro ku yaala jasiirada Mahe.

    Waa uu dafiray eedeymaha loo soo jeediyay, isagoo u sheegay warbaahinta gudaha in dacwad soo oogiddiisu ay tahay "riwaayad siyaasadeed" oo lagu xumeynayo sumcaddiisa.

    Patrick ayaa qorsheynaya inuu u tartamo doorashada madaxtinimada ee 2025 isagoo wata calanka xisbiga (USP).

    Maxkamadda darajada koowaad ayaa Isniintii damiin lacageed oo dhan $2,100 kusii deysay isaga iyo lix eedaysane oo kale, balse waxay xukuntay in tuhmane Tanzanian ah uu xabsiga ku sii jiro ilaa inta laga gaarayo dacwadda xigta ee bisha November.

    Patrick Herminie iyo la eedaysaneyaashiisa ayaa wajahaya dacwado dhowr ah oo ay ka mid yihiin haysashada alaab loogu talagalay in lagu sameeyo sixirka, dhagar sixir iyo soo iibsashada adeegyada la xiriira sixirka, sida ay sheegtay warbaahinta gudaha.

    Dacwad oogayaasha ayaa ku andacoonaya in magaca hogaamiyaha mucaaradka uu ka dhex muuqday fariin WhatsApp ah oo u dhaxeysay nin u dhashay Seychelles iyo tuhmanaha Tanzania, kaasoo 21-kii Sebtembar laga soo qabtay garoonka caalamiga ah ee dalkaasi.

    Muwaadinka Tanzaaniya waxaa laga helay waxyaabo la xiriira sixirka, oo ay ku jiraan dhagxaan, alwaax madow, quraarado yar yar oo dareere ku jiro, budo, iyo dukumeenti ay ku qoran yihiin luqad qalaad iyo calaamado "jinni iyo shaydaan", ayay yiraahdeen.

11. 3 Oktoobar 2023Wararkii u dambeeyay ee safarka Laftagareen iyo xarigga Afarxaasle

    oo labadii bilood ee ugu dambeeyay ku sugnaa magaaladaasi. Arimaha ugu waaweynaa ee ay ka wada hadleen ayaa ah arimaha siyaasadda iyo doorashooyinka Koonfur Galbeed.

    Dhinaca kale Hay’adda Sirdoonka Soomaaliya ayaa sheegtay in la soo xiray nin la yiraahdo Sufyaan Sheekh Axmed oo lagu naanayso (Takeeye), kaasoo la yiri waxa uu fidinayay afkaar xagjir ah oo lid ku ah nabadda Soomaaliya.

    Haddaba si aan warrarkaas faahfaahintooda u helno, waxaa khadka Muqdisho Kowsar ugu warramay weriyaha BBC-da ee Muqdisho Ibraahim Maxamed Aadan. Waa kan Ibraahim oo ku bilaabaya waxa ay kaga wada hadleen kulanka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo Madaxweyne Laftagareen.

12. 3 Oktoobar 2023Daawo: Warbaahinta ay dumarka keliya ka howlgalaan ee abaalmarin caalami ah u sharraxan

13. 3 Oktoobar 2023Pakistaan oo tilaabo adag ka qaadaysa muhaajiriinta dalkeeda ku sugan

    

    Xigashada Sawirka, GoP X

    Dalka Pakistan ayaa ugu baaqay dhammaan soo galootiga sharci darrada ah in ay dalka ka baxaan ugu dambayn kowda bisha November.

    Wasiirka arrimaha gudaha ayaa saxaafadda u sheegay in dadka tahriibayaasha ah la aqoonsan doono, isla markaana si qasab ah loo tarxiili doono wixii ka dambeeya taariikhdaasi.

    Sarfraz Bugti ayaa sidoo kale sheegay in hantida iyo meheradaha ay leeyihiin muhaajiriinta sharci darrada ah, ama ay Pakistaaniyiintu u maamulaan la qabsan doono, lana ciqaabi doona Pakistaniyiintana ku lug leh.

    Wuxuu sheegay in baaritaanka hiddesidaha loo adeegsan doono si loo ogaado dadka sita aqoonsiga Pakistan ee been abuurka ah.

    Isagoo su’aal weriye ka jawaabaya, ayuu Sarfraz sheegay in 24 weerar oo ismiidaamin ah ay ka dhaceen Pakistan tan iyo bishii Jannaayo, dhamaantoodna ay fuliyeen muwaadiniin Afgaanistaan ah.

14. 3 Oktoobar 2023Weeraryahanka Kenya ku dhashay ee Soomaaliya uga qeybgalaya cayaaraha caalamiga ah

15. 3 Oktoobar 2023Sufyaan Sheekh Axmed oo sidoo kale loo yaqaan Afarxaasle oo ay sirdoonka Soomaaliya qabteen

    

    Xigashada Sawirka, SNTV

    Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad Sugida Soomaaliya ee NISA ayaa soo qabatay Sufyaan Sheekh Axmed, oo sidoo kale loo yaqaan (Taakeeye ama Afarxaasle).

    Waxa ay warbaahinta dawladdu sheegtay in uu"waayihii dambe faafinayay afkaaro xagjirnimo ah oo liddi ku ah nabadda, xasiloonida iyo Dowladnimada Soomaaliya, sidoo kalana taageerayay Khawaarijta".

    "Sufyaan oo ah muwaadin Soomaaliyeed oo deganaa magaalada Nairobi ee dalka Kenya ayay hay’adda NISA kasoo dejisay Magaalada Muqdisho waxa ayna ku bilawday baaritaanno iyo wareysiyo la xiriira cilaaqaadka kala dhaxeeya argagixisada, shabakadaha kale ee ku xiran iyo shaqsiyaadka la wadaaga fikirkan halista ku ah guud ahaan ummadda Soomaaliyeed" ayaa lagu yiri qoraal lasoo dhigay barta Facebook ee warbaahinta dawladda.

    Sufyaan ayaa baraha bulshada caan ka noqday kadib markii uu soo bandhigay afar dumar ah oo uu sheegayo inuu isagu qabo wuxuuna sidaas kula baxay Afarxaasle.

    Intaas kadib wuxuu bilaabay inuu ka hadlo afkaaro siyaasadeed oo muran dhaliyey,isaga oo mar soo bandhigay calammo cusub oo "lagu badalayo" kan Soomaaliya.

16. 3 Oktoobar 2023Kenya oo raaxada looga qaaday weerarro jabsasho oo dhanka internetka ah

    

    Xigashada Sawirka, Getty Images

    Maamulka isgaarsiinta ee dalka Kenya ayaa sheegay in 12-kii bilood ee la soo dhaafay uu dalku la kulmay 860 milyan oo weerarro dhanka internetka ah.

    Maamulaha ayaa sheegay in "tirada xajimiga weerarada soo noqnoqda" ee lagu bartilmaameedsanayo kaabayaasha macluumaadka muhiimka ah ee Kenya ay si aad ah u kordheen.

    2017, Kenya waxa ay la kulantay 7.7 milyan oo weerar dhanka internetka ah.

    Bishii Luulyo, weerar dhanka internetka ah oo caan baxay oo loo aaneynayo kooxda Ruushka ee xogaha jabsada kuwaas oo hulaabtay magaca Sudan ayaa jartay marinka in ka badan 5,000 oo adeegyo dowladeed oo internetka ah oo dalkaas ku yaal, oo ay ku jiraan fiisaha, baasaboorka iyo codsiyada leesanka wadista wadista gawaarida iyo cusbooneysiintooda.

    Weerarku waxa kale oo uu curyaamiyay nidaamka tikidha tareenada onlaynka ah iyo wax kala iibsiga lacagta mobaylada.

    Hay’adda Isgaarsiinta Kenya ayaa Isniintii sheegtay in 79% weeraradii la diiwaan geliyey 12-kii bilood ee la soo dhaafay ay sababeen dembiilayaal dhanka Internetka ah oo gudaha u galay nidaamyada kombuyuutarrada ee hay’adaha.

    Sida laga soo xigtay khubarada, Kenya hadda waa dalka seddexaad ee ugu badan ee dambiilayaasha internetka ee Afrika ay bartilmaameedsadaan, marka laga reebo Nigeria iyo Koonfur Afrika.

17. 3 Oktoobar 2023Sida raad faro oo warqad looga tagay ay boolisku ugusoo heleen gabadhan yar ee la afduubtay

    

    Xigashada Sawirka, NEW YORK STATE POLICE

    Gabar la la’aa ayaa la helay iyadoo bedqabta ka dib markii ay booliisku isticmaaleen raadka faraha looga tagay warqad madax furasho ah si ay u soo qabtaan afduubteyaasha.

    Charlotte Sena, oo 9 jir ah, ayaa lagu waayay New York Sabtidii xilli ay baaskiilkeeda wataday , taasoo keentay in boqolaal qof ay 48 saacadood ka qayb qaataan baadi goobkeeda.

    Warqad madaxfurasho ah ayaa markii dambe la geeyay guriga qoyska, waxaana saraakiishu ay sheegeen in ay ka heleen raadka faraha tuhmanaha.

    Booliska ayaa markaas ogaaday in tuhmanuhu uu ku jiro keydka booliska isaga oo noqday qof 1999kii lagusoo qabtay isaga oo cabsan misna gaari wada.

    Waxa uu ku sugnaa guri ay hooyadii lahayd oo la xidhay mar hore.

    "Kadib xoogaa iska caabin ah oo uu isku dayey tuhmanaha ayaa xabsiga loo taxaabay, isla markiiba inanta yar waxaa laga dhex helay armaajo lagu xiray," Badhasaabka New York Kathy Hochul ayaa sidaas ku sheegtay shir jaraa'id oo ay qabatay habeenimadii Isniinta. "Waxay ogaatay gabadhu in la soo badbaadinayo, way ogayd inay ku jirto gacmo ammaan ah.

    "Waxa dhacay waxay ahaayeen wax aan caadi ahayn," ayay tidhi.

    Guddoomiyaha ayaa eedeysanaha ku sheegay Craig Nelson Ross Jr, oo 47 jir ah, waxaana uu sheegay in weli su’aalo la weydiinayo. Booliiska ayaa sheegay in baaritaanku uu wali socdo.

18. 3 Oktoobar 2023Sida uu u dhacay dagaalkii askarta Mareykanka saska ku riday, tuhunka AlQaeda iyo kaalinta culumada

19. 3 Oktoobar 2023Weligaa qof dumar ah ha weydiin su'aalahan!

    

    Xigashada Sawirka, ANADOLU AGENCY

    Waxaad hor taagan tahay qof dumar ah laga yaabee inay tahay qaraabo, ama inaad markaasi is aragtan waxaa laga yaabaa inaad dooneyso inaad su'aal weydiiso.

    Ka hor inta uusan hadalka afkaaga ka soo bixin is weydii, su'aashani ma tahay su'aal wanaagsan, mise waa su'aal dhibaato ku keeni karta?.

    Haddaba tobankaan su'aalood waligaa qof dumar ah ha weydiin, xilli kasta iyo xaalad walba oo lagu jiro.

    Halkaan ka sii aqri sheekadan oo dhameystiran

20. 3 Oktoobar 2023Maxaa ka soo kordhay dagaal beeleedkii gobolka Mudug?

    

    Xigashada Sawirka, YOUTUBE

    Wali waxaa is horfadhiya meleeshiyaadkii shalay ku dagaallamay deegaanno ka tirsan gobolka Mudug, waxaana soo baxaya warar sheegaya in dagaalku uu si iskii ah u istaagay shalay.

    Ciidamada ayaa kala fog waxaana warku intaasi ku darayaa in ciidamo isku dhaf ah oo ka socda Galmudug iyo Puntland ay koobanyihiin oo aysan xakameyn karin meleeshiyaadka dagaallamaya maadama dhulka ay ku hardamayaanna uu yahay aag ballaaran.

    Waxaa socda dedaallo looga golleeyahay in dagaalka lagu joojiyo oo ay hormuud ka yihiin maamullada Galmudug iyo Puntland.

    Dagaalka ayaa loo maleynayaa inuu salka ku hayo aano qabiil iyo daagsinta, waxaana jira baaqyo ka imaanaya dhinacyo kala duwan oo looga dalbanaya beelaha dagaallamaya in dagaalka la joojiyo xalkana nabad iyo wadahadal lagu raadiyo.