Күйөөсү баскынчы болгондо. Ал - согушта, аялы - согушка каршы

Олег Болдырев, Би-Би-Си

Ишенимдүү социологиялык маалыматтар согуш маалында сейрек кездешет, ошондуктан "Орус жоокерлеринин жакындары согушка кандай карайт?" деген суроого так жооп алуу оңой эмес. Бирок бул суроого жооп бергендердин арасында жан дүйнөсү кыйналып жашагандар да бар: биринчиден, алар Орусиянын Украинага басып киришине макул эмес, экинчиден, фронттогу жакындарына тынчсызданышат, үчүнчүдөн алардын көз карашын башкалар азырынча түшүнө албай жатышат. Бул сюжеттеги Би-Би-Синин төрт маектеши да ушундай топтогуларга кирет.

Би-Би-Синин маектештеринин, ошондой эле жакындарынын аты-жөнү маек берүүчүлөрдүн коопсуздугу үчүн өзгөртүлдү жана алардын чыныгы ысымдары редакцияга гана белгилүү.

Андрей жумуштан мобилизацияга чакыруу кагазын алып келгенде, Екатерина аны айрып салган болчу. Ал дароо жолдошунун паспортун жана аскердик билетин тартып алган.

"Мен аларды да жыртып салгым келди, бирок паспорт – бул өтө жеке маселе болгондуктан, оюмдан дароо кайттым. Анан жолдошумдун бутун майып кылууну ойлодум. Бирок бул бейтааныш адамдардын катышуусу менен жасалышы керек болчу, мен муну өзүм кыла алган жокмун; акыры паспортун да, аскер билетин да кайра колуна карматтым, бирок жолдошум военкоматка барууга камданып жатканда, батирди ичинен бекитип койдум".

"Мен азыр эшикти талкалайм!" деп эскертти Андрей. Ошондо гана Кэтрин артка чегинди.

"Эшикти аяп кеткеним үчүн артка чегинбедим" дейт ал. "Эгер ушуну менен маселе чечилсе, анда мен аягына чейин турмакмын. "Кантип айтсам, аны өлүмгө жетелеген бир илинчек бар эле... Мына чакыруу кагазы келди, барар жериң жок... Жашынып калуу уят, жакшы эмес, мындайча айтканда, кадыр-баркыңа доо кетирет”.

Украина менен чектеш аймактардын биринде жашаган Кристина башынан эле согушка каршы болчу. “Орусия катышкан келишим [Украинанын аймактык бүтүндүгүн урматтоо боюнча Будапешт меморандуму - Би-Би-Си] бар. Адегенде бир кагазга кол коюп, анан келип, “мен оюмдан кайттым, болбойт” деп же машинени кошунага сатып, анан келип, "бул машинаны сатпайм" дедиң, анткени сага кошунаңдын машинени башка түскө боёгону жакпады. Ушул шылтоо болду. Бул туура эмес да?!”.

Анын күйөөсү Александр да 2022-жылдын сентябрында чакыруу кагазын алган. Ага чейин ал фронтко барууга ынтызар эмес болчу жана зарыл болгон нерселердин бардыгын согушка келишим менен барган жоокерлер жана Вагнер согушкерлери жасай турганына ишенип, буга аялын да ынандырган эле. “Ал мага Орусиянын кандай куралы бар экенин, эч нерсени түшүнбөй жатканымды, баары тез арада чечилерин түшүндүрдү. Мен ага "Акыры сени да урушка чакырып жүрүшпөсүн" дедим. Ал "сен түшүнгөн жоксуң, эч качан андай болбойт" деген. Сентябрда, чакыруу кагазы келгенде, мен ага ушул сөздөрдү эске салдым”.

Лена "2022-жылдын февралындагы кеңири масштабдагы басып алууга кандай карайсың?" деген суроого, буга чейин Украина темасы аны көп деле кызыктырбаганын, Крым жана Донбасстагы аймактар аннексиялангандан кийинки сегиз жыл негизинен айрымдардын эсинде калганын, Орусиядан киргизилген чектөөлөргө жана санкцияларга байланыштуу ыңгайсыздыктар болгонун айтат. Басып кирүүдөн кийинки алгачкы айларда ага мунун баарынын кандайдыр бир түшүндүрмөсү бардай сезилчү. "Башында менде терс көз караш бар болчу, андан кийинкилери да эч өзгөрүүсүз эле", - деп эскерет ал.

“Андан кийин, кыязы, жайдын ортосунда, бул толук масштабдуу аскерий операция экени айкын болду, бул тууралуу дагы деле телевизордон түз айтышпаганын түшүндүм" - дейт 29 жаштагы Лена. — Ал эми күйөөм мобилизациялангандан кийин мен согуш тууралуу абдан терс ойдо боло баштадым".

Евгений 32 жашта. Мобилизация жарыяланган учурда түгөйлөр бир жылдан ашык убакыт чогуу жашап коюшкан. Ошол тушта ал согуштан качуу уят жана түйшүктүү нерсе деп эсептеген. Негизинен, - дейт Лена, - мен мамлекетке ишенип жашаганга көнүп калгам.

Жолдошун жакындары эсине келтирет деген үмүтү акталган жок. “Аны туугандары менен сүйлөшүүгө көндүргөм, чындашса жардам бере алышмак. Бирок алар: "Ой, азаматсың! Баарын салыштырып бүттүңбү?" дешти.

Юлия үч жыл мурун Игорь менен таанышкан. 2021-жылы декабрда, 20 жашында, аскердик кызматка келишим түзүп, дароо Украина менен чектеш аймакка барган. Ал окууга жиберилгенин кабарлаган. Башында жөн эле кат алышчу. Бирок бара-бара баарлашуу алыс болсо да, жакын мамилеге айланды. Азыр алардын бир кызы бар.

Юлия Игордон үч жаш улуу. 2023-жылдын жазында, декреттик өргүүгө чыгаар алдында, мугалим болуп иштеп, окуучуларын патриоттук, согушка үндөгөн окуялардан колдон келишинче коргоп келгенин айтат. “Бизге ар кандай үгүт китептерин жөнөтүүгө аракет кылышканда, мүмкүн болушунча көңүл бурбай койдум. Балдарга үйрөткөн жокмун, кечиресиз, анын баары кереги жок курулай сөздөр болчу. Башкача айтканда, менде “бул кырдаалды түп-тамырынан бери өзгөртө албайм” деген так позициям бар болчу. Азыр ойлосом, мен аны өзүмдүн кичинекей чөйрөмдө өзгөртө алат экем”.

Жолдошу менен бир пикирге келүү кыйыныраак. Сейрек берилчү өргүүлөрдө орус армиясынын Украинада эмне кылып жатканы тууралуу талкуу көбүнчө кызуу талашка айланып кетет. Жакында эле алар Игорь эгер уруксат берилсе, фронттон кайтып келүүгө даярбы же жокпу, ошону талкуулашты. Башында жолдошу даярмын деп, аягында Юлияга эң бактылуу адам экенин, эң жакшы жумушу бар экенин айтты.

Муну чындап айтканы же тамашалап айтканы жубайына дагы деле түшүнүксүз.

Опокшош маршрут

Фронтто жакындары барлардын согушка болгон мамилеси өзгөрүүдө. Көз карандысыз “Хроника” сурамжылоо долбоору жакындары фронтко кеткендердин арасында согушту колдоо же жок дегенде каршылык көрсөтпөө азайып баратканын белгилейт (2022-жылдын майындагы 70% болсо, 2024-жылдын январында 59% болду). Ошондой эле жакындарынын арасында согуштун ишенимдүү, жүйөлүү тарапкерлеринин, атайын согуштук операцияны (АСО) колдогондордун жана анын максатына жетпестен элдештирүү жарыяланышына макул болбогондордун үлүшү азаюуда (2022-жылдын майындагы 63%, 2024-жылдын январында 33%).

2023-жылдын күзүндө мобилизацияланган жоокерлердин аялдарын бириктирген "Үйгө жол" кыймылы популярдуу боло баштаган (июнь айында орус бийлиги аны "чет элдик агент" деп тааныган). Көп өтпөй, анын көптөгөн катышуучулары "АСОнун" максатка ылайыктуулугунан эч кандай күмөн санабай турганын жарыялоого шашылышты, бирок алар күйөөлөрүн фронттон кайтарып берүүнү жана аларды башка аскер кызматкерлери менен алмаштырууну гана суранышты. Бирок бул окуядагы маек берүүчүлөр бул позицияны колдошпойт жана баары согушка карата терс көз карашта.

Екатерина менен Андрей Орусиянын кара топурактуу аймагынын бириндеги айылдан болушат. 2000-жылдардын аягында бир эле короонун командасында футбол ойноп жүрүп таанышып, дос болуп калышкан. Алар баш кошкондо, Орусия Крымды аннексиялап алган эле, ал эми Донбасста согуш жүрүп жаткан. Мунун баары анын жыйырма жашында арткы планга өтүп, мамлекетке жана Владимир Путинге суроолору пенсиялык реформадан жана кийинки шайлоолордон кийин гана пайда болду.

“2018-жылы болсо керек, мага биздин президент өтө көп убакыт бийликте тургандай жана эмнегедир баары ушуга байланыштуудай сезиле берчү. Анан мен Крым жөнүндө, ал жерде эмне болуп жатканы тууралуу маалымат алдым. Менде капилет өзгөрүү болгон жок, жөн гана кызыгуум артып, Интернеттен көбүрөөк билдим”.

Буга чейин да Екатерина Евгения Гинзбургдун Сталиндин түрмөлөрүндө жана лагерлеринде өткөргөн жылдары тууралуу эскерүүлөрүн камтыган "Тик жол" китебин окуган. Кэтриндин айтымында, ал учурда эч кандай нааразылык акциялары жөнүндө ойлонбоптур, бирок баары авторитаризм менен диктатурага карай жылып баратканы тууралуу аздыр-көптүр түшүнүк пайда болгон. Бирок күйөөсү андайды эзели окуган эмес, андыктан экөөсү саясат темасында чанда сүйлөшкөн.

“Ооба, ал шайлоого барды, мен “Эч кандай шартта Путинге добуш бербегиле” деп айттым. Шайлоо жашыруун эмеспи, ал кимге добуш бергенин билбейм”.

Евгений март айындагы президенттик шайлоонун добуш берүү учурунда өргүүдө болчу. Кэтрин андан бюллетенди бузууну суранды. Күйөөсү шайлоо участкасынан кайтып келип, Владислав Даванковго добуш бергенин айткан.

Анын айтымында, өргүүгө чыгуу үчүн күйөөсү командирлердин бирине пара берүүгө аргасыз болгон. Екатерина анын баасы канча экенин так билбейт, бирок ал кырк-элүү миң рублга жакын деп болжолдойт. Өзү болсо бир нече ай мурун маркетингге байланышкан ишинен кол жууган. Ал өзүндөгү бир гана жубатуу - орус мамлекети согушка жумшап жаткан салыктарды төлөбөйм дейт.

Армиядан кайтып келүү үчүн канча акча керек?

Аскер комиссариатында мобилизациялангандар ансыз деле басып алынган аймактарды кайтарууга жиберилет деген аңыз кептер калп болуп чыкты. Кристинанын күйөөсү 30 жаштагы Александр тез эле фронтко жетип, ошондон бери үзгүлтүксүз "чабуулда" жүрөт. Аскерге чакырылгандардын башка аялдары сыяктуу эле Кристина бул сөздүн акыркы муунуна басым жасайт.

Бул чабуулдарга байланыштуу, ошондой эле "саясат жөнүндө" күйөөсү эмне дейт. Кристинанын айтуусунда, жолдошу эч чечилип айткысы келбейт жана жалпысынан аны бүдөмүк сөз кылат, ошондуктан ал коркуп жатат. Бирок бул согушта мындан ары эч кандай максат жок экени ачык-айкын болуп калды.

”Эл ал жакка эми муну жасап, үйгө кайтабыз” деген түшүнүк менен барышкан. Эми эмне болуп жатканы түшүнүксүз жана эл “Бул жакка эмне максат менен келдик?” деп түшүнбөй жатат. Аларды мекенине кайтаруу үчүн туура коюлган максат кандай болору тууралуу эч кандай түшүндүрмө жок. Жеңиш деген эмне? Эч ким билбейт. Кайтуу үчүн адам чабуулдарда канча убакыт болушу керек?”

Жолдошу бир жарым жылда эки жолу өргүүгө чыкты. Үйгө кайтып келип, ашканада отуруп, сыра ичип, кезектеги чабуулдан кайтпай калгандар жөнүндө айтып берет. Кристина угуп жатат. Анын айтымында, чыр-чатак чыгып кетүү коркунучу бар жерге караганда, күйөөсүнө мунун баарын үйдө айтканы оң.

“Биз ордубуздан козголбой ичип жаттык. Мен аялдары, балдары, карыган энелери бар курман болгон жоокерлер жөнүндө уктум. Мунун баары башка айла жоктуктан болууда: күйөөм ал жакка кайтуу керек экенин түшүнөт, бирок ошол жерде да эмне кыларын билбейт. Кандайдыр бир үмүтсүздүк... Жардам бергиң келет, бирок эч нерсе кыла албайсың. Мен тек гана угуп жаттым. Адам ичинде болгон бугун чыгарып алышы керек да!”.

Кристина мага көз караштар дал келбеген жерлерди кыйыр түрдө айтып берет.

“Жакында бизде абдан кайгылуу окуя болду, көптөгөн адамдар курман болду. Ушунда да ал расмий версияны колдой турганын айтты. Мен эч нерсени танган жокмун, бирок балким, сен буга ар тараптан карап көрөсүңбү? - деп кыйытып айттым. Бирок ал: Жок, бул расмий версия, сен түшүнгөн жоксун”, -деди.

Кристина талашкан жок.

Юлия баарын түз айтып кирди. ”Уксаңар, Крокустагы трагедия кантип мүмкүн болду, биздикилер муну баарын кантип байкабай калышты? — деп ал жакында болгон маекти баштан-аяк баяндап берди. Ал мага мындай деди: “Алар кайда бармак эле? Украинага» "Баары түшүнүктүү". Ал мага бул тууралуу айткандан кийин, чынымды айтсам, менин башымда [телепропагандист] Соловьев менен андан башкаларынын түшүнө кирбеген баш аламандык бар экенин түшүндүм.

Игорь эч унчукпай калбайт. "Силер келесоо либералсыңар, силер келесоо пацифистсиңер" дейт ал. Андан телеграмдан ушундай пикирди алган Юлия аны менен мындан ары «саясат» жөнүндө сүйлөшпөөнү чечти. Ал башка бирөөнүн позициясын урматтаганда гана көз караштардагы айырмачылыктарды талкуулоого болот деп эсептейт, бирок анын сүйлөшкөн жигити мындай ачык талкууга азырынча даяр эмес.

Эки маектеш тең согуш алардын жолдошторун толугу менен өзгөрттү деп эсептешет. Юлиянын айтымында, анын сүйлөшкөн жигити мурун көп сүйлөчү, тез-тез жооп кайтарчу, бирөөнү укканды да, бирөө менен сүйлөшкөндү да билчү. Азыр ортодогу кептин баары: "ооба", "жок", "түшүнүктүү" деген менен бүтөт. Башында, Юлия жигити акырындык менен камкор ата "темасынан алыстап баратат" деп ойлогон. Бирок ата-энеси менен да араң сүйлөшөрүн билгенде, баары ага түшүнүктүү болду.

Дал ушул тууралуу Кристина эч жашырбай түз айтат: “2022-жылы сентябрда мобилизацияланган адам менен 2024-жылы согуштук аракеттерге катышкан адам таптакыр эки башка адам. Мени сүйгөн, жанымда жүргөн сүйүктүү адамыма ар кандай маселе боюнча өз пикиримди айта алмакмын. Мурда жакшы баарлашып, чатак бат эле бүтө турган болсо, азыр талашыбыз жок жерден жакшы эмес жакка өнүгүп кетиши мүмкүн. Мындайча айтканда, өз оюңду билдире аласың, бирок талашып, далилдөөнүн кереги жок, анткени ага жакпай турган нерсени далилдөө пайдасыз”.

Өз көзүң менен көрүп кел

Февраль айында Associated Pressтин журналисти Мстислав Черновдун "Мариуполдогу 20 күн" тасмасы эң мыкты даректүү тасма номинациясында Оскар алган. Март айында күйөөсү эс алууда жүргөндө Екатерина YouTube сайтынан тасманын көчүрмөсүн таап, ноутбукту столдун үстүнө койгон. Ал: «Кел, көр», – деди. Андрей каршылык көрсөткөн жок. Келди да диванга отурду.

Жолдошу тасманын жарымына жакынын көрүп чыкты. Бирок баары бир тасма Андрейдин көз карашын өзгөртө алган жок. “Ал экрандагы нерселерге ишенип, бул трагедиялуу кокустук, башка адамдар, тынч адамдар жапа чеккен, мындай болбошу керек болчу деп ойлоду”, - дейт Екатерина. «Бирок андан кийин бул биздин күнөөбүз эмес, муну “алар”:атайын уюштурган деген сөз дагы эле угулду. Ал “башка мамлекеттер бизди жок кылгысы келет, баары бизге душман” деп ойлойт. Мындай тыянактарга, балким ал, мурда эле келгендир”.

Екатерина болсо, аягына чейин көрдү. Ал буга чейин көп жолу көргөндүктөн, тасманын кадрларына таң калбады. "Мен үчүн бул бүтпөгөн шок. Тасмада мен мурда билбеген таң калыштуу эч нерсе жок болчу. Баары мурдагыдай, мага тааныш жана коркунучтуу.

“Эң жаманы али алдыда. Ага жете элекпиз”.

Лена ошентип согушту колдоо же айыптоо жөнүндө күйөөсү менен сүйлөшүүдөн баш тартты. “Адатта, биз экөөбүз согушту колдоо же колдобоо жөнүндө сүйлөшкөндө, аягы дайыма бир катуу жаңжалга айланат. Биз ушул темада акыркы жолу кышында сүйлөшкөнбүз”.

Анын ордуна, ал аскерге чакырылуучулардын согушка катышуусу менен коштолгон алдамчылык жана башаламандыкты талкуулоого басым жасайт. Бул жерде күйөөсү талашпайт. "Азыр ал СВОго баруу эң чоң ката болгонун айтат" - дейт Лена.

Ал күйөөсү акырындык менен түшүнө баштады деп эсептейт: эгерде ал көп жолу конкреттүү түрдө алданган болсо, анда, сыягы, Орусия Украинада эмне үчүн согушуп жаткандыгы тууралуу глобалдуу түшүндүрмө чындыкка дал келбейт. ‘Бирок мен ага мындай суроолорду түз бербейм - мунун баары шылдың эмеспи, мен ага блогер Александр Стефановдун баяндамасындагы “Кадимки денацификация” (Украинадагы согуштун 2014-жылдагы тарыхы) сыяктуу тасманы көрүүнү да сунуштабайм. Мен андан капилеттен, кыйыр түрдө, бирок эч кандай супер басымсыз сурай алам. Ал болсо мага басым жасап жатат деп ойлойт”.

Эки жолго түшкөн жубайлар жылы

Кристина менен Александр ВКонтактеде таанышкан - ал анын комментарийин кайсыл бир посттун астынан көрүп, жеке профилине жазган. Мобилизацияга чейин ал ири соода түйүндөрүнүн биринин кампасында заказдарды алып иштеген. Ал - бала бакчада тарбиячы. 33 жаштагы Кристинанын мурунку никесинен кызы бар, бирок мунусунан балалуу боло элек. 2022-жылдын сентябрына чейин ал ЭКУга даярданган.

“Анан бул ишим бүтөөрү менен жолдошумду армияга чакырышты. Ошентип, четинен мен мунун баарын унутушум керек болчу, бала болобу, жокпу, билбейм, - дейт ал ачуулана. Орусияда 2024-жылы жарыяланган “үй-бүлө жылы” ага “жерге түкүргөн түкүрүктөй” шылдыңдап жаткандай туюлат. Эми, ден-соолук көйгөйү башкалар менен толукталды: Кристинага шишик деген диагноз коюлган жана ал күйөөсүнүн мобилизациясы менен байланышкан окуялардын буга тиешеси бар экенине ишенет. Дагы бир көйгөй: операцияга барса, баласын таштап кете турган эч кимиси жок.

Ал 2022-жылдын күзүндө мобилизация боюнча кесиптештери менен урушуп кетип, бала бакчадагы жумушунан кеткен. Алар ага ачуулануунун, кабатырлануунун жана «өзүңдү кыйноонун» кереги жок экенин айтып, анын күйөөсү “согушка барышы керек” дешти. Айрыкча муну туугандары мобилизацияланбагандардан угуу мага жагымсыз болду, - дейт Кристина.

"Адепсиз, бирок натыйжалуу": Вагнер согушкерлери Бахмутту кантип жана кандай баа менен басып алган

Барган сайын аскерден качкандар көп болот: "Токой аркылуу кач" долбоорунун негиздөөчүсү, качкындарды колдоонун маанилүүлүгү жөнүндө

"Бизди тоготпой жатканын көрүп жатабыз." Мобилизациялангандардын аялдары күйөөлөрүн кайтаруу үчүн кантип күрөшүп жатышат, бийлик болсо аларды коркутуп, сооротууга аракет кылууда.

Келишим боюнча аскерде жүргөн Игорь 2022-жылы күзүндө өргүүгө чыгып, Юлияга балалуу болгусу келгенин айткан. Аялы бул чечимге согуш таасир этти деп эсептейт: өргүүдөн бир аз мурун, анын кесиптештеринин бири, ал сыяктуу 20 жаштагы жоокер каза болуп, Игорь артында калчу мураскери жөнүндө ойлоно баштады. Ошол учурда экөөнүн мамилеси ушунчалык ысык болгондуктан, эч нерседен күмөн санаган эмес. Согуштун биринчи жылынын кышында, үйгө кийинки жолу барганда боюна бүттү.

2023-жылдын аягында Юлия менен Игорь үч айлык кызы менен бирге анын аталыгын каттоо үчүн MФЦга барышкан. Кийинки столдо кыжырланган бирөө отурган. Ал ажырашууга арыз жазганы келип, күңүрт үн менен кызматкерге анын да согушка кеткен күйөөсү өргүүдөгү сейрек жолугушууларда таптакыр чыдагыс болуп калганын, мындан ары чыдай албастыгын түшүндүрүп жатты.

“Ушул учурда биз жанаша отурабыз. Мен [Игорду] карасам, анын бети ушунчалык кебелбес болуп көрүндү. Анан ойлодум: дагы көптөгөн үй-бүлөлөрдүн бузулушу кандай өкүнүчтүү, анткени адамдар кайсы бир убакта көп жагымсыз нерселерди айтышы мүмкүн. Чынын айтсам, муну укканда жөн эле бул кыздын жанына келип кучактап, “мен сени түшүнөм” деп айткым келди.

Алексей Навальныйдын өлүмү кабарланган 16-февралда Юлиянын туулган күнү болгон. Ошол күнү кечинде конок тосушу керек болчу, түштөн кийин чачтарачка барып чачын кырктырды.

"Ошентип, мен таксиде баратам, ушунчалык бактылуумун, мен кандай сулуу жана жарашыктуу экенимди "тегерекчеге" жазып жатам. Анан мен бул кабарды окудум, алар айткандай, "бир мүнөттө менин жүзүм өзгөрдү". Бул абдан чоң сокку болду, анткени баары бир Навальный тирүү кезинде кандайдыр бир үмүт бар болчу”.

Анын сүйлөшкөн жигити Навальныйдын өлүмүнө "акыры өлдү" деп жек көрүү менен жооп берди. Мунусу украиндерге белги экенин айтып: “Багынып берүүгө убакыт келди” деп жазды. Юлия ага украиндер менен Навальный эки башка экенин түшүндүрдү. Ошого карабай, кайра эле уруша кетишти.

Коркуунун ийри сызыгы

Күйөөсү Кристинага кезектеги чабуулга жиберилгенде кат жазат. Кат жазышууда тыным бир же эки жумага созулушу мүмкүн. Коркуунун ийри сызыгы көтөрүлөт же ылдыйлайт. Бир жолу алар дээрлик эки айга байланышсыз калышканда, ал каза болгондор жана жарадарлар тууралуу маалымат келип жаткан бөлүккө жана ишеним телефондоруна чалып, Александрды издей баштады.

Екатерина менен Андрейдин абалы башкача. Жолдошу менен баарлашуу кынтыксыз деп айтуу кыйын, ал алдыңкы линияга кеткенин жазбайт, кайтып келгенде гана кабарлайт. “Менин оюмдун баары азыр жолдошум кандай абалда, качан чалат, чалабы деген суроолорго барып такалат. Ооба, мен дайыма коркуп турам. Башкача айтканда, мендеги коркунуч сезими кетпейт, ага көнө албайсың, жоголбойт дагы”.

Ал 1-июнь Балдарды коргоо күнүндө балдары менен сейил бакка концертке барган. Парктагы майрам учурунда “АСО” аскер кызматкерлери үчүн гуманитардык жардамды кабыл алуу пунктуна балдардын сүрөттөрү түшүрүлгөн баннер илинип, баланын сүрөтүнүн астына – Күн, асман жана анын апасы жөнүндөгү ырдан керемет саптар жазылды. Татаал түстүү камуфляж формасын кийген адам балдак менен сейил бактын айланасында бир кызды колунан жетелеп жүрүптүр. Азыркы орус аталарынын так элеси, - дейт Екатерина.

Парктагы сахнадан акимчиликтин кызматкерлери мекенчилдик жөнүндө бир нерселерди айтып жатышат. Кызы жактырбай, эмнеге муну угуп жатасың деп сурады. Жакшысы, мектебинде “Маанилүү нерселер жөнүндө сүйлөшүү” сабактарында псевдопатриоттук сүйлөшүүлөр аз болот, бирок Екатерина аларга олуттуу мамиле кылбоо керектигин эскертет. Бул эскертүүлөрдү "вакцинация" деп атайт.

Күйөөсү жөнүндө маекте, ал бир нече жолу "эгер ал тирүү болсо” дей берет. Качан болсо да Андрей тирүү калбай калышы мүмкүн деген тынымсыз ойлор күйөөсү мобилизацияланган күндөн тартып, бул жоокерлерди фронтко таштабайбыз деген убадасына карабастан, дароо эле ДНРдагы согуштун кызуу тилкесине жөнөтүлгөндөн бери, аны суй чарчатты.

“Андан кийин, 2022-жылдын октябрында мен жөн гана терезеден секирип кетким келди. Башкача айтканда, тунгуюкта калдым, азыр деле жаман абалдамын, бирок мунун баары бир күнү бүтөт деп күтүп жатам. Ошентип, бул эң чоң драма. Мүмкүн, эч ким көрбөгөн аз бюджеттүү тасма тартса болот. Бул ар бир адам үчүн жеке драма жана... ошондой эле, аны сүрөттөө үчүн кандай сөздөрдү колдонобуз? Ооба, бул катастрофа”.

Согуштан качуу ыктымалдыгы күйөөсү менен сүйлөшүлгөнбү деген суроого, Кристина: "Баардыгы талкууланды" деп буйтап жооп берет. Аскерге чакырылгандардын айрымдары качандыр бир күнү үйгө кайтабыз деген үмүт менен жашап келишет. “Мындайлар ал жерде көп: алар ойдон чыгарылган даталарды өзү үчүн тартып алышат, дагы айтам, мындайлар ал жерде көп. Адегенде бул Владимир Владимировичтин кайсыл бир жердеги сүйлөгөн сөзү болду — ал бизди коё берет деп ишендик, коё берген жок. Анан мобилизацияга бир жыл болгондон кийин баары бир коё беришет дедик. Коё беришкен жок. Андан кийин 24-февраль, "АСO" мааракеси. Андан соң 9-май. Ошентип таптакыр түшүнүксүз мөөнөттөр... Алар сени коё бериши керек деп өзүңдү жооткотосуң. Коё беришбейт!"

Эми деле бир нерсеге үмүттөнүүгө күчү жеткендер демобилизация мобилизация башталганынын экинчи жылдыгында, сентябрда болушу мүмкүн деп болжолдошууда.

Бирок күйөөсүнүн жоопкерчиликти өзүнө алууга жана бул кырдаалда эмне кылуу керектигин чечүүгө күчү жетпейт. Александр кийинки «чабуулдардан» кайтып келгенден кийин, ал ага: “Сизди кезекке коюшту, качандыр бир күнү баары кезекке турушат. Билбейм, эмне үчүн кезекке тынч туруп жатасың?” -деди.

Машинист жана Анна Карениналар

Кэтрин бир нече жолу күйөөсүнө ал басып алуучу экенин айткан. Андрей мындан ары талашпайт. Бул сөз Кэтринге да бирөөнү таарынтчудай көрүнбөйт, бул жөн гана факт. "Киши өлтүргүчтүн" аныктамасы татаалыраак. "Бул Анна Каренинага жолтоо болгон машинистти канкор деп атаганга окшош" дейт ал. Анткени, анын күйөөсү, анын айтымында, Орусиянын Коргоо министрлигинин туткуну. Ал бирөө артынан тапанча такап, “айда, токтобо” деген айдоочуга окшош. Ал эми андай Карениналардын жүздөйү темир жолдо жатат”.

Лена басып алуучу деп Евгенийди согушка алып барган мамлекетти эсептейт. Бул аны оор ойлордон бошотпойт. «Экөөбүз талашып-тартышып жүргөндө менде мындай ойлор пайда болду: мындай көз караштагы адам менен кантип жашайм? Ал, кыязы,…” деди ал. "Анын иш-аракеттери, балким, кээ бир адамдардын өлүмүнө себеп болгондур." Ушундай адам менен кантип жашайм? Бирок, деп жыйынтыктады Лена, анын күйөөсү - жөн эле чын жүрөктөн жаңылгандардын бири. Ал аны зордукчу, киши өлтүргүч же мародер катары элестете албайт".

Азырынча Екатерина жана мобилизациялангандардын башка көптөгөн аялдары сыяктуу Лена да Коргоо министрлигине күйөөлөрүн үйүнө кайтарууну талап кылып, аскер кызматкерлери менен жолугушууну (азырынча ийгиликсиз) талап кылып арыз жазып жатат. Жоокерлердин туугандарынын арасында негизинен согушка каршы эмес, жөн гана башка жоокерлердин жардамы менен согушту улантыш керек деп эсептегендер бар. Лена андай адамдар менен сүйлөшпөйт.

Бир күнү Кристина күйөөсүнөн чабуул учурунда бирөөнү өлтүрдүңбү деп сурады. Александр так жооп берүүдөн качып, жакшылап мээлегенде душман даана көрүнүп турганын, бирок ал өз огунан каза болгондор тууралуу эч нерсе билбей турганын айтты.

Согушкерлер украин аскерлери чыгып кеткен аймакты басып алганда эмне болот? Кристина күйөөсүнүн көзү менен карап, Александр ага эмне дегенин эстеди. “Душмандын позициясына басып киргенде көпчүлүк учурда ал жерден мина жана тартылган зымдардан башка эч кимди тапппайсың. Тим турушпай дрондордон бомбалашат. Украин тарапта адамдардын амандыгы үчүн бардык чаралар көрүлгөн".

Александр "Атылган октон кимдир бирөө өлүп калышы мүмкүнбү?" деген суроого мындай деп жооп берет: “Биз баарыбыз адамбыз, өлүмдү эч ким каалабайт, муну биз да эч кимге ыраа көрбөйбүз. Бирок согушта же сен атасың, же сени бирөө атып жок кылат".

Сүйлөшкөн жигити Украинага кеткенден көп өтпөй Юлия аны менен Вагнер согушкерлери Сирияда кандай кыйноолорду жасашканын талкуулаган. Согуштун элге көрүнбөгөн көмүскө жагы тууралуу сүйлөшүү - Игорь алар орус аскерлерин биринчилерден болуп кордогон деп украин туткундарына болгон ырайымсыз мамилени актоого аракет кылгандан кийин токтоп калды. “Мен дароо мындай пикирге макул эместигимди айттым. Мен үчүн зордук-зомбулук дүйнөдөгү эң жаман нерсе”.

Ал Игорь фронттон алты саны аман кайтып келет деп үмүттөнөт, бирок эч кандай план түзө албайт. "Мен роза түстүү көз айнек менен жашабайм, ал кайтып келет жана [биз]" түбөлүк бактылуу болобуз деп айта албайм. Кандай адам кайтып келерин билбейм”.

Кайсы учурда болбосун орду толгус нерсе болуп кетиши мүмкүн болгон кырдаалда маектешкендердин эч кимиси келечекке байланыштуу эч кандай пландарды түзбөйт жана эч кандай божомолдорду жасабайт. Бирок, күйөөсү мобилизацияланганга чейинки жана андан кийинки согушта болгон нерселердин баарын - Кэтрин кырсык деп атайт жана окуялар кандай нукта өнүкпөсүн, анын үй-бүлөсү жакшы нерсени күтө албайт деп ишенет.

“Мен азыр учурда болуп жаткан нерселер менен гана жашайм, өткөндү кандайдыр бир жол менен талдап чыгууга болот, бирок келечек белгисиз. Бирок кандай болгон күндө да, жакшы нерсе болбойт. Миллиондогон сценарийлер болушу мүмкүн, бирок бул кандайдыр бир бактылуу жыйынтык менен бүтөт деп ойлобойм”.

Сүрөттөр: Би-Би-Си Орус кызматынын дизайн бөлүмүнө таандык