ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ጉጅለ ተመራመርቲ ካምብሪጅ፡ ከባቢ ኣየር እታ ፕላኔት እንተወሓደ ካብቶም ምስ ህይወት ዝተኣሳሰሩ ክልተ ሞለኪዩላት፡ ማለት 'ዳይሜቲል ሳልፋይድ' (DMS)ን 'ዳይሜቲል ዳይሳልፋይድን' (DMDS)ን፡ ናይ ሓደ ኬሚካላዊ ትሕዝቶ ዝሓዘ ይመስል። ኣብ ምድሪ እዞም ጋዛት ብናይ ባሕሪ ፋይቶፕላንክተንን ባክተርያን ዝፍጠሩ እዮም።

ኣብ ካልእ ፕላኔት ህይወት ተረኺቡ ድዩ?

ብዙሓት ዓለም ለኻዊ መምርሕታት፡ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ መዓልቲ ከባቢ ክልተ ሊትሮ ማይ፡ ደቂ ተባዕትዮ ድማ ኣብ መዓልቲ 2.5 ሊትሮ ማይ ክሰትዩ ይመኽሩ።

ልዕሊ ዓቐን ማይ እንተሰቲኹም እንታይ ትዀኑ?

ኣብ እዋን ጥንሲ ኮሊን ከም መመላእታ መግቢ [ሳፕልመንት] ዝወሰዳ ኣደታተን፡ ኣዝዮም ንቑሓት ዕሸላት ወሊደን፣ እዚ ድማ መለክዒ ጥዑይ ኣእምሮኣዊ ህንጸት እዩ።

ኮሊን፡ እቲ ንሓንጐልና ኣዝዩ ኣገዳሲ ግን ብዙሕ ዘይተነግረሉ መኣዛ

 ኬነዲ ብዛዕባ ዕምቆት ናይቲ ምርምር ምስ ፎክስ ኒውስ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ 'ጽልዋ ክታበት ኣብ ኦቲዝምን' 'መንቀሊ ኦቲዝም ክኾኑ ዝኸእሉ ኩሎም ጉዳያትን' ክንድህስሶም ኢና ክብል እቲ ምኒስተር ጥዕና ገሊጹ።

ይኩን እንበር ማሕበር ኦቲዝም ኣሜሪካ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ውጥን ኬነዲ "ጎዳኢ መደናገርን ዘይክውንነታውን እዩ" ብምባል ተቓዊምዎ።



ጠንቂ 'ኦቲዝም' ግን እንታይ እዩ?

ኣብ ኣመሪካ ዝሕተም መጽሔት 'ደርማቶሎጂክ ሰርጀሪ' ዘውጽኦ ጸብጻብ ከምዘመልክቶ፡ ካብ 18 ክሳብ 29 ዓመት ዝዕድሚኦም ደቂ ተባዕትዮ እቶም 16 ሚእታዊት ምምላጥ የጋጥሞም።
ኣብ 30 ክሳብ 39 ዓመት ኣብ ዝዕድሚኦም ደቂ ተባዕትዮ 30 ሚእታዊት ክኸውን ከሎ፡ ኣስታት ፍርቂ ካብቶም ካብ 40 ክሳብ 49 ዓመት ዝዕድሚኦም ደቂ ተባዕትዮ ድማ ምብራሕ ጸጉሪ ርእሲ የጋጥሞም።

ምምላጥን ምርጋፍን ጸጕሪ ንምግታእ ይከኣልዶ፡ ምትካል ጸጕሪኸ መፍትሒ ድዩ?

ብኣግኡ ዘጋጥም ምቁራጽ ንጥፈት ማህጸን ትኹረት ዘይረኸበ ጸገም ጥዕና እዩ።

ብዛዕባ ምቍራጽ ንጥፈት ማህጸንን ሳዕቤኑን እንታይ ንፈልጥ?

ኣብ መፋርቕ 40ታት ዕድሚኣ ዘላ ሱዛን ኣብ ቫንኮቨር ካናዳ ትነብር። ንሳ ብቅድመ-ንጽፈተ ጽግያት ትሓልፍ ኣላ ኮይና "ጾታዊ ርክብ ምፍጻም ኣዝዩ ቃንዛ ኮይኑኒ። ክሳብ ሕጂ ድልየት ጾታዊ ርክብ ኣለኒ፤ እቲ ቃንዛ ግን ክጻወሮ ኣይከኣልኩን። እንታይ ይፍጠእ ከምዘሎ ይፈልጥ ኣይነበርኩን፤ ሓቂ ንምዝራብ ድማ ብዛዕባ ኩነታታት ንሓኪም ከዘራርብ ቁሩብ ግዜ ወሲዱለይ ነይሩ" ትብል።

ዝደቀሰ ጾታዊ ስምዒት ደቂኣንስትዮ ምንቕቓሕ ይከኣል'ዶ?

ደቂ ተባዕትዮ ስለምንታይ'ዮም ጥዕና ዝስእኑ ዘለዉ?

ሓደ ኪሎ ፎርማጆ ጸባ ኣድጊ ካብቲ ኣብ ሰርብያ ሓደ ሰብ ዝረኽቦ ማእከላይ ወርሓዊ ደሞዝ ንላዕሊ እዩ። ካብ ጸባ ኣድጊ ዝስራሕ ፑለ ቺዝ፡ ንሓደ ኪሎ 1200 ዩሮ ዝበጽሕ ዋጋ ኣለዎ።
ኣብቲ ካብ ርእሰ ከተማ ቤልግሬድ ንምዕራብ ኣስታት 80 ኪ.ሜ ርሒቑ ዝርከብ ሕዛእቲ ተፈጥሮ ዛሳቪካ ጥራይ እዩ ዝሽየጥ።

ኣቓልቦ ስሒቡ ዘሎ ጸባን ውጽኢት ጸባን ኣእዱግ

ብሰንኪ 'ኣርተፊሻል ፀጉሪ' ካብ ውድድር ጽባቐ ወፃኢ ዝዀና ዘለዋ ወይዘራዝር

ብሰንኪ 'ኣርተፊሻል ፀጉሪ' ካብ ውድድር ጽባቐ ዝኽልከላ ዘለዋ ወይዘራዝር

ኣብ ዩናይትድ ኪንግደም ዝርከብ አስተን በርሚንግሀም ዩኒቨርሲቲ ብወገኑ  500 ናይ መጸባበቒ ኣቕሑ ምርምር ኣካይዱ ኔሩ።
ብመሰረት እቲ መጻናዕቲ ካብ 79ክሳብ 90 ሜትዊት ዝኮኑ ናይ ኮስመቲክ ኣቁሑ ፓራሳይት፣ ባክቴሪያ ወይ ፈንገስ አለዎም።


እንጥቀመሎም ናይ 'ሜክ ኣፕ' ናውቲ ክሳብ ክንደይ ሓደገኛን ዝተበከሉን ምዃኖም ንፈልጥ'ዶ?

ማይ ኣብ ጥርሙዝና ንገለ መዓልታት ምግዳፍ ባክተርያ ንኽዓብዩ ምቹእ ኩነታት ከምዝፈጥር ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዩኒቨርሲቲ ሌስተር ተሓጋጋዚት ፕሮፌሰር ክሊኒካዊ ማይክሮባዮሎጂ ፕሪምሮዝ ፍሪስቶን ትዛረብ።
ረኽሲ ደቂ ሰባት ከስዕቡ ዝኽእሉ ባክተርያታት ኣብ ከባቢ 37C (98F) ከምዝራብሑ እተረድእ ፍሪስቶን፡ ኣብ ብመጠን ናይ ገዛ ሙቐት ማለት ከባቢ 20C (68F) እውን ክበዝሑ ይኽእሉ።

ኣገዳሲ ጥንቃቐ! ማይ እንሕዘሉ ጥርሙዝ ብዝግባእ'ዶ ነጽርዮ?  

ንልዕሊ 20 ዓመታት ከበድቲ መቐነሲ ቃንዛ ክትወስድ ጸኒሓ'ያ። ኣብ መጋቢት 2023 ድማ ብሕክምናዊ ሓገዝ ንክትመውት ኣመልኪታ። በቲ ዘላትሉ ኩነታታ ገና ንዓሰርተታት ዓመታት ክትነብር እኳ እንተኸኣለት፡ ነቲ መመልከቲ ካብ እተእቱ ድሕሪ 7 ኣዋርሕ ግን ብሕክምና ተሓጊዛ ምዕራፍ ህይወታ ክዛዘም ተፈቒዱላ። 

'30 ዓመት ክነብር ምኸኣልኩ - ግን ክመውት ወሲነ'

መንእሰያት ስለምንታይ ጸባ ጡብ ኣደ ይሰትዩ ኣለዉ?

ጸባ ጡብ ኣደ ንዓበይቲ ሰባት፡ ስለምንታይ?

መብዛሕትኡ ግዜ፡ እቲ "ፈሳሲ ወርቂ" እዩ ዝብሃል። ገለ ክኢላታት ከይተረፈ ምንጪ "ስሕበት ሓይሊ" ምዃኑ ይዛረቡ።  ጸባ ጡብ ንህጻናት መኣዛታትን ተፈጥሮኣዊ ዓቕሚ ምክልኻል ሕማማት ከዕብዩን ከም ዝገብርን ንዕብየቶም ኣገዳሲ ምዃኑን ተመራመርቲ ይሰማምዑ። ንዓበይቲ ኸ?


ኦቲዝም: ሕማም ዘይኰነስ ሓደ ሰብ ሒዝዎ ዝውለድን ንምሉእ ዕድመ ዝጸንሕን ኵነታት እዩ። ሕክምናዊ መጸውዒኡ ‘ኦቲዝም ስፔክትረም ዲስኦርደር’ ወይ ኤኤስዲ ይበሃል፤ ገለ ሰባት ግን ኣብ ክንዲ ኤኤስዲ፡ 'ኣቲዝም ስፔክትረም ኮንዲሽን' ወይ ኤኤስሲ ዝብል መጸውዒ ይመርጹ።


ኦቲዝም፡ እንታይ እዩ? ብኸመይከ ንርድኦ?

ሰብመዚ ጀርመን ካብ ሰሉስ ኣትሒዞም ኣብ ከተማ ዋይልበርግ ሄሰ ዝጠፍአ ካብ ኤርትራውያን ስድራቤት ዝተወልደ ወዲ ሽዱሽተ ዓመት ቈልዓ ጳውሎስ ዳዊት ንምርካብ ንሰሙን መመላእታ ድልያ ከካይዱ ቀንዮም ኣለዉ።

ጀርመን፡ ወዲ ሽዱሽተ ዓመት ቈልዓ ንምርካብ ሰፊሕ ድልያ ይቕጽል

ብዓርቢ ኣብ ሚያንማር፡ 7.7 ሬክተር ስኬል ዝዕቀን ከቢድ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ኣጋጢሙ ነይሩ። እዚ ኣብ ውሽጢ 72 ሰዓታት ምኽንያት ሞት 1700 ሰባት ከም ዝዀነ ሰራዊት እታ ሃገር ኣረጋጊጹ። ካልኦት ኣማኢት ሰባት ድማ ድሃዮም ኣይተረኽበን ዘሎ።


ምንቅጥቃጥ ምድሪ፡ ቀታሊን ኣዕናውን ዝገብርዎ ሸውዓተ ረቛሒታት 

ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ኣብ ዓመት ካብ 4 ሚልዮን ክሳብ 7 ሚልዮን ሰባት ብሰንኩ ህይወቶም ከም ዝስእኑ ይገልጽ። ኣብ ኢትዮጵያ`ውን ደረጃኡ ልዑል ምዃኑ መረዳእታኡ የቐምጥ።
ብንጹርን ቀልጢፉን ስለ ዘይርአ፡ `ብሰላሕ ዝቐትል` ተባሂሉ እዩ ዝጽዋዕ። ከምቲ ንምንቅጥቃጥ-ምድሪ፡ ሓያል ውሕጅ፡ ህቦብላን ባርዕ ጫካን ብዙሕ ዝዝረበሉ ከኣ ኣቓልቦ ክወሃቦ ኣይርኣይን።


ኢትዮጵያ፡ ብሰላሕታ ሰባት ዝቐትል ዘሎ ጉዳይ

ኣብ መዓልቲ ኡሙጋንዳ ካብ ንግሆ ሰዓት ሸሞንት ክሳብ ሰዓት ዓሰርተ ሓደ ኩሉ ሰብ ኣብቲ ወፈራ ስለዝሳተፍ ኣብ ጎደናታት ኪጋሊ ትንቀሳቀስ መኪና ኣይትርእየሉን ኢኻ

'ኡሙጋንዳ'፡ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ዝሳተፉሉ ፍሉይ ወፈራ ኣብ ርዋንዳ

መንነታ ንምዕቃብ ስማ ፋጡማ ናብ ዝብል ተቐይሩ'ሎ። ንሳ ከም እትብሎ፡ ብፍላይ ሓንቲ ካብቶም ደቃ ካብ ገዛ ክትወጽእ ከላ በሰላኣ ንምሕባእ ገጻ ትሽፈን።
እታ ካልእ ጓላ ድማ ዝያዳ ጸሊማ። ኣብ ከባቢ ኣዕይንታ እውን ፍሕሽው ኢላ'ላ።
ሳልሳይ ውላዳ ኣብ ከንፈሩን ብርኩን ጻዕዳ በሰላ ኣለዎ።


"ንደቀይ በሰላ ገዲፈሎም"፡ በሰላ መጻዕደዊ ቆርበት ዝገበረት ኣደ

ብዛዕባ ኣእምሮና ናይ መወዳእታ ‘ውሽጣዊ ፍልጠት’ ከምዘለና ንሓስብ ዝኸውን። ሳይንስ ግን ከምዝተጋገና ይነግረና።

ብዛዕባ ኣእምሮና 10 ዘደንጽዉ ሓቅታት

ኣርቨ ህጃልማር ሆልመን ዝተበሃለ ኖርወጃዊ ኣብ ልዕሊ ቻትጂፒቲ ዘገርም ጥርዓን ኣቕሪቡ ኣሎ። እቲ ኖርወጃዊ ነዚ ክገብር ዝደረኾ፡ ቻትጂፒቲ ክልተ ደቁ ከምዝቐተለን ን21 ዓመታት ከምዝተኣስረ ዘመልክት ጌጋ ሓበሬታ ብምሃቡ እዩ።


'ደቀይ ብምቕታል የጸልመኒ ኣሎ' - ኣብ ልዕሊ ቻትጂፒቲ ክሲ ዝመስረተ ኣቦ

እዚ 'ፋይዳ' ዝተሰምየ ድጂታላዊ መለለዪ ካርድ፡ ሓደ 'ሰብ' ብፍሉይ መንገዲ ንኽለለ ከም ዘኽእል ዝንገረሉ ኰይኑ፡ እቲ ኣዋጅ ብወግዒ ክትግበር ጀሚሩ ኣሎ። ኣብዚ እዋን'ዚ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ብዙሓት ትካላት ንዝህብኦ ኣገልግሎታት ድጂታል መለለዪ መንነት ክሓታ ጀሚረን ኣለዋ።
