ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

እዚ፡ ከም ቃንዛ ዝበዝሖ ወርሓዊ ጽግያት፡ ኣብ ሰብነት ጸጕሪ ምብዛሕን ክብደት ሰብነት ምውሳኽ ዝበሉ ምልክታት የርኢ።መኻንነት ካብ ዘስዕቡ ጸገማት'ውን ሓደ'ዩ። ብዘይ ዝዀነ ሕክምናዊ ረድኤት እቲ ሕማም እናሃለወን ዝወልዳ ደቀንስትዮ ግን ኣለዋ።


ደቀንስትዮ ግዳያት ንምዝመዛ ዘቃልዕ ዘሎ ፒሲኦኤስ እንታይ'ዩ?

ሓደ ካብ ዓበይቲ ስግኣታት ዓለም ኰይኑ ዝርከብ ምህዞ ኪነታዊ ብልሒ (ኣርቲፊሻል ኢንተሊጀንስ) ድሮ ኣብ ኢድ ትካላትን ውልቀሰባትን ኣትዩ ንኣገደስቲ ዕማማት ደቂሰባት ክትክእ ጀሚሩ'ሎ። 

ቻይና ዶ ኣመሪካ፡ ኢንዱስትሪ ዓለም ዘናወጸ ቻይናዊ ምህዞ 'ዲፕሲክ'

ንኣነባብራኻን ዝሰማማዕን ቅቡል ጐናዊ ሳዕቤናት ዘለዎን መከላኸሊ ጥንሲ ምርካብ ኣጸጋሚ'ዩ። እዞም መድሃኒታት፡ ጽቡቕን ሕማቕን ሳዕቤን ከም ዘለዎም ክኢላታት ጥዕና ይገልጹ። 


መከላኸሊ ጥንሲ ንደቀንስትዮ ምቾት ይኸልአን፤ ደቂተባዕትዮ እንተወሰዱ'ዶ ይሓይሽ?

ወርሒ ምልእቲ ክትከውን እንከላ፡ እንታይ'ዩ ዝፍጸም? ንህይወትናኸ ብኸመይ ትጸልዎ?

ንነብስና ነንቅጸሉ ሽጎማኖ ንብዙሕ ነገር ስለንጥቀመሉ ከም ባክተርያ፡ ቫይረስ፡ ጀርምን ካልኦትን ዝኣመሰሉ ነፍሳትን ይእክብ እዩ። ሽጐማኖ ቅድሚ ምሕጻብና ግን ንክንደይ ግዜ ንጥቀመሉ?

ሽጐማኖኹም ኣብ ከክንደይ ግዜ ትሓጽቡ? እንታይ ሓደጋ'ኸ ኣለዎ?

ብሰብ-ሰርሖ ብልሒ ዝነጥፉ ቻትቦታት፡ ተበጻሕነት ኣገልግሎት ጥዕና ኣእምሮ ከመሓይሹ ይኽእሉ እዮም፤ እቲ ረብሓ ግን ካብቲ ክስዕብ ዝኽእል ሓደጋ ዝበለጸ ምዃኑ ኣይተረጋገጸን።

ኣእምሮኹም ብሰብ-ሰርሖ ብልሒ ክፍወስ ምፈቐድኩም'ዶ?

ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝተሰርሐት መንኰርኮር ኣሳእል ሜርኩሪ ልኢኻ። እታ መንኰርኮር ኣብ 2026 ንሻድሻይ ግዜ ኣብ ዙርያ ዑደት ሜርኩሪ ቅድሚ ምንፋራ እያ ኣሳእል እታ ፕላነት ሰዲዳ ዘላ።


ናብ ሜርኩሪ ዝተለኣኸት መንኰርኮር ሓደስቲ ኣሳእል ሰዲዳ

ኣብ ዝሓለፈ መጽናዕትታት ማእከላይ መጠን ቡን ምስታይ ንጥዕና ረብሓታት ክህልዎ ከም ዝኽእል ክግለጽ ጸኒሑ'ዩ።እዚ ግን "ቡን እንሰትየሉ ሰዓት ምስ ጥዕና ዘለዎ ዝምድና" ንምፍላጥ ዝተኻየደ ፈላሚ መጽናዕቲ እዩ ክብል መራሒ እዚ ሓድሽ መጽናዕቲ ተዛሪቡ።


ቡን መዓስ ምስ ዝስተ'ዩ ንጥዕና ዘይጐድእ- ንግሆ፡ ቀትሪ ወይስ ምሸት?

እቲ ጾታ ወዲ ተባዕታይ ናይ ምውሳን ሓላፍነት ዘለዎ ዋይ ክሮሞዞም ኣብ ምጥፋእ ይርከብ። መጻኢ ደቂ ተባዕትዮ እንታይ ክመስል ይኽእል?

ዘርኢ ደቂ ተባዕትዮ ንጽንተት ይቃላዕ ምህላዉ መጽናዕቲ ኣመልኪቱ

ቅድሚ ክልተ ዓመት፡ ሕቡራት ሃገራት ህንዲ ብቻይና ተታሒዙ ዝነበረ ደረጃ ብምስዓር ብብዝሒ ህዝቢ ኣብ ዓለም ቀዳመይቲ ከም ዝዀነት ኣብ ቀረባ ወግዓዊ ገይሩ'ዩ።
ህንዲ፡ ኣስታት 1.45 ቢልዮን ህዝቢ ኣለዋ።


1.45 ቢልዮን ህዝቢ ሒዛ ወሊድ ተተባብዕ ሃገር

ኣብዚ እዋን፡ ኢትዮጵያ፡ ብጐንጺ፡ ቍጠባዊ ቅልውላውን ካልኦት ሰፋሕቲ ዘቤታውን ግዳማውን ፖለቲካዊ ጸገማትን ተሸሚማ ትርከብ። ክልል ትግራይ፡ ሓንቲ ካብተን ገበናት ጭውያ፡ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባት፡ ስርቂ ማዕድናትን ካልኦትን፡ ስርዓት ኣልቦነትን ልዑል ስግኣት ጸጥታን ዘስፋሕፍሐለን ዘለዋ ምምሕዳራት እታ ሃገር ኰይና ትርከብ።


ዕደና ወርቂ ትግራይ ፈጢርዎ ዘሎ ስግኣት እንታይ እዩ?

በብእዋኑ እናዕረፍካ ወይ እናረሓሓቅካ ዝግበር ጾም ጥዕናዊ ረብሓታት ዘለዎ'ኳ እንተዀነ፡ ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ግን ምስ ምንካይ ዕብየት ጸጉሪ ምትእስሳር ኣለዎ ይብሉ ኣለዉ።

ብርሒ ጸጕሪ ርእሲን ጾምን እንታይ ምትእስሳር ኣለዎ?

እዛ ሰበይቲ ኣብ ግንቦት 1908 እያ ዝተወልደት። 

ኣብ ዓለም ብዕድመ ዝዓበየት ሰብ ምዃና ዝእመነላ ጃፓናዊት ዓሪፋ

እዚ ሕጂ ኣብ ፈነወ ዘየለ ፕሮግራም 'መደብ ቢቢሲ ናይ ጽባሕ ዓለም' (BBC's Tomorrow's World programme) ይብሃል ነይሩ።

ሰባት፡ ኣብ 1995 ን2025 ብዛዕባ ዝተነበይዎ

ምስ ኣመሪካ፡ ሩስያን ቻይናን ትቀዳደም ዘላ ህንዲ ኣብ 2035 ኣብ ጠፈር ናታ መደበር ክትገብርን ኣብ 2040 ድማ ሰብ ናብ ወርሒ ክትሰድድን'ያ ውጥን ኣውጺኣ ዘላ። ትካል ጠፈር ኣመሪካ (ናሳ)፡ ትካል ጠፈር ኣውሮጳ፡ ሩስያን ቻይናን፡ ከምኡ'ውን ካልኦት ሃገራትን ትካላት ብሕትን ተመሳሳሊ ፈተነታት ከምዘካየዳ ይፍለጥ።


እንተቐኒዑና ኣብ ወርሒ ወይ ማርስ ንሰርሖ ኣባይቲ እንታይ ይመስል ይኸውን?

እታ 'ፓርከር ሶላር ፕሮብ' ትበሃል መንኮርኩር፡ ነቲ ኣዝዩ ሓደገኛ ሙቐትን ጽንኩር ጨረርን ብምጽዋር ናብ ደጋዊ ከባቢ ኣየር እታ ኮኾብ ትጽጋዕ ኣላ።
ኣብቲ ኣዝዩ ዝነድድ ውዑይ ኩነታት ኣብ እትዞረሉ እዋን ንሓያሎ መዓልታት ካብ ርክብ ወጻኢ ኮይና ጸኒሓ'ላ። ተመራመርቲ ድማ ኣላ እንተኾይና ንምፍላጥ ክሳብ 27 ታሕሳስ ዝኾነ ምልክት ይጽበዩ ኣለዉ።

ንፈለማ እዋን ናብ ጸሓይ ኣዝያ ክትጽጋዕ ትፍትን ዘላ መንኰርኮር እንታይ ኣጋጠማ?

ዝተፈላለየ ኣስማት ኣለዎ። 'ሰለስተ ጽቡቕ ነገራት'፡ 'ሰለስተ በረኸት' ወይ 'ዝርዝር ምስጋና' ይብልዎ። እቲ ልምምድ ምሸት ገለ ደቓይቕ ወሲድካ ንመዓልትኻ ብምስትንታን ይጅምር፤ ድሕሪኡ ሰለስተ ጽቡቕ ዝኸዱልካ ወይ ዘስተማቐርካዮም ነገራት ምጽሓፍ እዩ።

ንፈትኖ! ጽቡቕ ስምዒትና ንኽዓብይ ዝሕግዝ  ኣዝዩ ቀሊል ንጥፈት

ብርክት ዝበሉ ሰባት ብዙሓት ሰባት ዝቐተሉ ሰባት ክርእዩ እንከለው ብሓፈሻ 'ሳይኮፓት' እዮም - ወይ ዝዀነ ጣዕሳን ተደናጋጽነትን ኣይስምዖምን ኢሎም ይድምድሙ።

ጭካነን ቅትለትን ትላበሶ ድዩ ትወርሶ?

ተዋሳኢት ሜጋን ባርተን፡ እዚ ኩነታት ሽዱሽተ ግዜ ከምዘጋጠማ ትዛረብ።
ሓደ ካብ መጻምድታ ብተደጋጋሚ እቲ ኮንዶም ከም ዝተቐደደ ኣምሲሉ ነቲ ኮንዶም ብምእላዩ ጥንሲ ኣጋጢምዋ። ነቲ ጥንሲ ድማ ክተቋርጾ ተገዲዳ።

"ኣብ እዋን ጾታዊ ርክብ ኮንዶም ሓቢእኻ ምውጻእ ገበን ምዃኑ ኣይፈልጥን ነይረ"

ብዙሓት ሓካይምን ክኢላታት ቴክኖሎጂን ብስማርት ሞባይልን ሰዓትን ዝተኣከበ መረዳእታ ጥዕና ኣብ ምጥቃም ጥንቃቐ ከምዘድሊ ይገልጹ።

ሓበሬታ ጥዕና ዝእክቡ 'ስማርት' ሞባይላትን ሰዓታትን ስለምንታይ ስክፍታ ይፈጥሩ ኣለዉ?

ስነ-ምርምር መትኒ ኣኽላባት፡ ገና እናሰጎመ ዝርከብ ዓውዲ መጽናዕቲ’ዩ። ኣብዚ ዓውዲ ዝርከቡ ተመራመርቲ ድማ ክሳዕ ሕጂ ኣኽላባት ሳዕሪ ንኽበልዑ ዝድርኾም ትኽክለኛ ምኽንያት ክግልጹ ኣይከኣሉን።

ኣኽላባት ስለምንታይ'ዮም ቀልቀል ዝበልዑ?

ሻቕሎት ሓደሓደ ግዜ ብሓቂ ኣድካሚ፤ ኣሰልቻውን ኣሳርን ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ንመዓልትኻ ኣጸጋሚ ይገብሮ። ይኹን እምበር፡ ስምዒታት ዘይምርግጋእ፡ ሻቕሎትን ፍርሕን - ቅልል ዝበለ ይኹን ዝኸበደ - ክእለ ይኽእል’ዩ።
ኣብታ ናይ ሸቕሎት ወይ ዝኾነ ናይ ዘይምርግጋእ ስምዒት ዝስምዓካ ህሞት፡ ንድሕሪት ተመሊስካ ንነብስኻ ናብ ዝያዳ ምቹእ ስምዒት ክትመልሳ እትኽእለሉ መንገድታት ኣሎ።
