ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ተሸላሚ ጸሓፊ ሳይንስን ደራስን ዴቪድ ሮብሰን፡ 'ዘ ሎውስ ኦቭ ኮኔክሽን' ኣብ ዘርእስታ መጽሓፉ፡ ማሕበራዊ ህይወትና ንምቕያር ዝሕግዙ ኣብ ሳይንስ ዝተመስረቱ 13 ሜላታት ይጠቅስ። ካብዚኦም ነቶም ሓሙሽተ ሜላታት ክንነግረኩም. . .


ቅኑዕ ዓርኪ ንምዃን ዝሕግዙ ሓሙሽተ ለበዋታት

ነዚ ፍሉይ ቀጠልያ ሕብሪ ዘለዎ ሻሂ ዝሓዙ ሰባት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ምርኣይ ልሙድ እናኾነ ይመጽእ ኣሎ።
ኣብዚ ዝለዓል ሕቶ ድማ ማቻ [matcha] ዝምልከት ይኸውን። ማቻ እንታይ'ዩ?

ሓያሎ ሰባት ዝቀዳደምሉን ሪጋ ዝሕዝሉን ዘለዉ ሻሂ 'ማቻ'

ጥዕይቲ ልቢ ምውናን ጽቡቕ ዝሰርሕ ውሽጣዊ ኣካላት ከም ምህላው'ዩ ዝግለጽ።ልቢ ኦክስጅንን ካልእ ንኣካላትና ኣገደስቲ ዝዀኑ ንጥረ ነገራት ዝሓዘ ደም ናብ መላእ ኣካላትና ትጭንጉዕ።
ምስ ልብን መትንን ዝተሓሓዙ ሕማማት ካብ ቀንዲ ጠንቅታት ሞት'ዮም።


ጥዕና ልብና ብኸመይ ክንሕሉ ንኽእል?

'ኩሉ ግዜ የሳሓየኒ ብምንባሩ፡ስለዝሓኮ ጭንዳሕን ዝደሚ ቁስልን ኔርኒ። ዓይኒ ምድሪ ኣብ ዝጥቀመሉ ድማ ኣዝዩ የሕምመኒን ሓውሓው ይብለንን ኔሩ። ብምባል ንክትንቀሳቀስ ኮነ ኮፍ ክትብል ትጽገም ምንባራ ተረደእ።

ብዙሕ ዘይዝረበሉ ሳሓ ብልዕቲ ዘስዕብ ጸገም እንታይ እዩ?

ኣብ ማእከል ኢራን ዝርከብ ኣብ ትሕቲ ባይታ ዩራንየም ዘፍሪ ናታናዝ ዝብሃል መደበር ኒክለስ ኢራን ብደብደብ እስራኤል ዕንወት ከምዘጋጠመ ኤጀንሲ ዓለምለኻዊ ምቍጽጻር ኣቶሚካዊ ጸዓት ይገልጽ።
እቲ ካልእ ኢራን ኣብ ትሕቲ ባይታ ኮይና ኒዩክለስ ተማዕብለሉ ኣላ ተባሂሉ ዝእመን ፎርዶ'ዩ።


ኒዩክለሳዊ መደበራት ኢራን ምጥቃዕ እንታይ ሓደጋ ይህልዎ?

ዶክተር ፓንት  ግና  ሓደ ሓደ ግዜ ድሕሪ ምትካል ጸጉርኻ ምክንኻን እንተ ኣቋሪጽካዮ፡ ድሕሪ ሓሙሽተ ክሳብ ሽዱሽተ ዓመት ተፈጥሮኣዊ ጸጉርኻ  ተመሊጡ ፡ ምስቲ ዝተተኽለ ጸጉርኻ ጥራይ ከም እትተርፍ እቶም ተጠቀምቲ  ከም ዘይርድእዎ  ይዛረብ።

ጸጕርና ካብ ምርጋፍን ምብራሕን ክንዓግቶ ንኸእልዶ?

ዝበቘለ ድንሽን ሽጉርቲን ምብላዕ ጸገም ኣለዎ ድዩ?

ንሓደ ቘልዓ ዝወጽእ ወጻኢታት ድሮ ልዕሊ ዓቐን ኰይኑዎም ኣሎ፤ ክፍሊት ቤት ትምህርቲ፣ ኣውቶቡስ ቤት ትምህርቲ፣ ትምህርቲ ምሕንባስ፣ ክፍሊት ሕክምናን ካልእ ተዛማዲ ወጻኢታትን ክቡር እዩ።

መጠን ፍርያምነት ደቂሰብ ስለምንታይ'ዩ ዘንቈልቍል ዘሎ?

ምኽንያቱ ብዘይንፈልጦ መንፋሕቲ፡ ረሸሽታ ወይ ዕግርግር እንተኢሉና፡ ከስዐና ብዛዕባ ጥዕናና ገለ ነገር ክብለና ደልዩ ኣሎ።
ጥዑይ ከስዐ ምውናን ንስርዓተ ምሕቓቕ መግቢ ጥራይ ኣይኮነን ዝጠቅም፡ ወይ ንስርዓተ ምሕቓቕ መግቢ ጥራይ ዝጠቅም ዝመስለና እንተሃሊና ካብቲ ክውንነት ኣዚና ርሒቕና ኣለና።


ጥዑይ ከስዐ ክህልወና ክንምገቦን ከነወግዶን ዘለና እንታይ እዩ?

እንግሊዛውያን ሓካይም፡  ኣብ ከስዐ ወዲ ሰብ ብምዃን ንኽፍወስ ዘጸግም ረኽሲ ዝፈጥሩ ባልዓት ንምጥፋእ ካብ ቀልቀል ሰብ ብዝተሰርሐ ከኒና ይፍትኑ ከምዘለዉ ኣፍሊኦም።
እቲ ከኒና ዝተሰርሓሉ ቀልቀል ካብ ኣዝዩ ጥዑይ ውልቀ ሰብ ብልግሲ ዝተረኸበ ኮይኑ ባክተርያ ተሓዊስዎ ብዛሕሊ ዝደረቐ'ዩ።
እቶም ሓካይም፡ እዚ ፈተነ ነቶም ጸረ ባክተርያ መድሃኒታት ናይ ምጽዋር ዘጥረዩ ባልዕ ንምጥፋእ ዝግበር ዘሎ ፈተን ከምዝኾነ ገሊጾም።


ካብ ቀልቀል ሰብ ብዝተሰርሐ ከኒና ንሓደገኛታት ውሽጣዊ ባልዓት ንምጥፋእ ይፍተን ኣሎ

ሽጋራ ዘየትክኹ ሰባት ግዳያት መንሽሮ ሳንቡእ ዝዀኑሉ ዘለዉ ምኽንያት

ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓሰርተታት ዓመታት ልዕሊ ሓደ ሕምሲት ክፋል ዓለማዊ ውቅያኖስ ጸልሚቱ ከምዘሎ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዩኒቨርሲቲ ፕሊማውስ ዝተገብረ መጽናዕቲ የመልክት። እዚ "ምፅልማት ውቅያኖስ" ተባሂሉ ዝፍለጥ ኵነታት፡ ኣብ ጽፍሒ ውቅያኖስ ዝመጽእ ለውጢ፡ ብርሃን ናብቲ ማይ ንኽኣቱ ከጸግሞ ከሎ ዘጋጥም ተርእዮ እዩ።

ስለምንታይ'ዩ ውቅያኖስ እናጸልመተ ዝመጽእ ዘሎ?

ባህጊ ጾታዊ ርክብ (ወሲብ) መብዛሕትኡ ግዜ ከም ረስኒ ወሲብን ኣመና ህርፋን ወሲብን (ሊቢዶ) ዝደናገሮም ሰባት ኣለዉ።

ወሲባዊ ባህጊ ደቀንስትዮ ስለምንታይ ብጌጋ ይትርጐም?

ኣብ ቓዛ ዝካየድ ዘሎ ቀታሊ ኲናት እናቐጸለ ሓጽሽ ህይወት ይጅምር'ኳ እንተሎ፡ እቶም ገና ኣብ ሓደስቲ ሕንጦታትን ገና ኣብ ማህጸን ኣደታቶም ዘለዉ ንጽላታትን፡ በቲ ከቢድ ኵነታት ካብ ዝህሰዩ ዘለዉ እዮም።

'ንዅሉ ተማሕጺነ፡ ግን ኣላህ ወሲዱዋ'  ሓደጋታት ጥንስን ሕርስን ቓዛ

ኩሎም ሰብ ሞያ ዝሰማምዕሉ ግን ሓደ ነጥቢ ኣሎ፡ ሰብ ብዛዕባ እዚ ሕማም ውሑድ ኣፍልጦ ስለዘለዎ፡ ብዛዕባ እዚ ሕማም ዘለዎ ንቕሓት ንምብራኽ ዓቲብካ ክስራሕ ኣለዎ ይብሉ።
ዶክተር ኒኩሩካ ኢቸ ንዋዳጉ፡ ቅልጡፍ ዝኾነ ግብረ መልሲ ምሃብን ምምሕዳርን ንኽልቲኦም ኣደን ህጻንን ካብ ከቢድ ሓደጋታት ጥዕና ንምክልኻልን ቀንዲ ወሳነ ሮቋሒ'ዩ ብምባል፡ እዚ ስቓይ ንምቅላል ጥራይ ዘይኮነስ፡ ህይወት ንምድሓን እንከለይ'ዩ ትብል።


ኤችጂ፡ ብዙሕ ዘይተነገረሉ ንነፍሰ ጾራት ዘጥቅዕ ሓደገኛ ሕማም

ኵሉ ሰብ ኣብ ገለ እዋን ህይወቱ ምስ ጥዕና ኣእምሮ ክቃለስ ባህርያዊ እዩ። ንጥዕና ኣካላትካ ንምምዛንን ጥዕናኻ ንምሕላውን ክትወስዶም እትኽእል ንኣሽቱ ስጕምትታት ግን ኣለዉ።


ንኣእምሮኣዊ ጥዕናኹም ዝሕግዙ ኣርባዕተ መንገድታት

ኣዲስ ኣበባ፡ ቢል ጌትስ ካብ 200 ቢልዮን ዶላር ሃብቱ ዝበዝሕ ንኣፍሪቃ ክህብ ምዃኑ ቃል ኣትዩ

ብዙሓት ደቀንስትዮ ኣብ እዋን ጥንሰን ድሕሪ ሕርሲን፡ ምስ ጭንቀት ወይ ምስ ካልእ ጥዕና ኣእምሮ ብዝተኣሳሰር ኵነታት ክቃለሳ ይረኣያ እየን።

ጥንሲ፣ ሕርስን ጭንቀትን መኻይዲ ድዮም? በዚ ዝሓለፋ ኣደታት ዝገብርኦ ሓገዝ

ኣብ ኢትዮጵያ ብሰንኪ ሕማም በዲዶ ህበይ (ሞንኪፖክስ) ዝተለኸፈ ሓደ ሰብ ህይወቱ ከምዝሓለፈ ሚኒስትሪ ጥዕና ኣፍሊጡ።

ኣብ ኢትዮጵያ ብሰንኪ ሕማም በዲዶ ህበይ ሞት ሓደ ሰብ ተመዝጊቡ

ቈርበትና ዓቢ ክፋል ኣካልና እዩ፤ ከምኡ ኰይኑ’ውን ግን ብዙሕ ሚስጥራት ዝሓዘ እዩ።

ብዛዕባ ቈርበትና ዘደንጽዉ 10 ሓቅታት

ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ልዑል ደረጃ መንሽሮ ርእስን ክሳድን ዘለዎም ሰባት ነዊሕ ክነብሩ ከምዝኽእሉ ሓደ ክሊኒካዊ ፈተነ ይሕብር።
እዚ ንምሕካሙ ኣጸጋሚ ከምዝዀነ ዝንገረሉ ዓይነት መንሽሮ፡ ኣብ 20 ዓመታት ናይ መጀመርታ ኣወንታዊ ምልክት ምዃኑ ተገሊጹ።


ትስፍው ሓድሽ መድሃኒት መንሽሮ ክሳድን ርእስን

ካትሪን መንግኣኒ፡ ከምቲ ዓመት መጸ እትገብሮ በዓል ልደት ከተኽብር ምስ ስድራኣ ናብ ዓዳ ምስ ገሸት፡ ንህይወታ ንሓዋሩ ዝቐየረ ፍጻመ ኣጋጠማ። ወለዳ፡ ናብ ዓዶም ኣብ ዝኸድሉ ብሓደ ሓኪም ክትክንሸብ መደብ ኣውጺኦም ጸንሑዋ።

ኬንያ፡ 'ንበዓል ልደት ናብ ዓደይ ምስ ከድኩ ተኸንሺበ'

እቶም 'ሳላማንደር' ተባሂሎም ዝፍለጡ ግሩማት ፍጥረት ኣብ መላእ ዓለም ኣብ ዝርከቡ ቤተፈተነታትን ኪነታዊ-ማሕድሮታት (ኣኳርዮም) ብኣማኢት ኣሽሓት ከምዘለዉ ይፍለጥ።

ሓደጋ ምጽናት ኣንጸላልይዎ ዘሎ ፍሽኽታ ዘይፍለዮ ትእምርታዊ እንስሳ ክስስን ጀሚሩ

እቲ እናተራቐቐ ዝኸይድ ዘሎ ቴክኖሎጂ፡ ነዞም ስምዒታት ከርእዮም ይኽእል ድዩ?