ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ኣብ ሱዳን፡ ኣብ መፋርቕ ሚያዝያ ዝተባርዐ ውግእ ሓድሕድ ዛጊት ማዕልቦ ዘይተረኸቦ ኰይኑ፡ ኣብታ ሃገር ምናልባት ገበናት ኲናት ተፈጺሙ ክኸውን ከምዝኽእል ግምታት ይዛይድ ኣሎ። ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ሆስፒታላትን ሓካይምን ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ብርቱዕ ከምዝዀነ ቢቢሲ ኣፍሪቃ ኣይ ዝመርመሮ ሰነድ የመልክት።

ሱዳን፡ ገበናት ኲናት ተፈጺሞም ክዀኑ ከምዝኽእሉ ይግመት

ኣብ ለንደን፡ ሓደ ሰብ ጸምልዩን ብድኹም ኣካይዳን፡ ጥቓ መዓርፎ ነፈርቲ ሄትሮም ናብ ዝርከብ መደበር ፖሊስ ምስ ከደ፡  ፖሊስ ቃሉ ሰሚዖም ድሕሪ ዝገበርዎ መርመራ፡ ኣብ ታሪኽ እታ ሃገር ናይ መጀመርታ ተርእዮ ኰይኑ ዝተመዝገበ ገበን ፈተነ ምስግጋር ኣካላት ደቂ ሰብ ክምርምሩ ጀሚሮም።

ኵሊቱ ንምውሳድ ዝተጨውየ ዳንኤል መወዳእታኡ እንታይ ኰነ?

ልዕሊ 2 ሽሕ ዓደግቲ ድማ ናብተን ሱፐርማርኬት ብምኻድ ዝደልይዎ ሸቐጣት ንምእካብ ነተን ዓረብያታት ተጠቒሞም። ኣብቲ ንክልተ ኣዋርሕ ዝፀንሐ መጽናዕቲ ከኣ 39 ሰባት ቅድሚኡ ዘይፈልጥዎ ‘ኣትሪያል ፊብሪለሽን’ (AF) ማለት ዘይስሩዕን ኣዝዩ ቅልጡፍን ህርመት ልቢ ከም ዘለዎም ክልለይ ተኻኢሉ።

ፀገም ጥዕና ልቢ ዘለዎም ዓማዊል ዘለልያ ዓረብያታት ሱፐርማርኬት 

ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ 2023 ዕላዊ ኣብ ዝገበሮ መረዳእታ: ዩጋንዳ ካብተን ቀዳሞት ልዑል መጠን ኣልኮሆል ዝጥቀሙ ዜጋታት ዘለወን ሃገራት ሓንቲ ከምዝኾነ ኣመላኺቱ። 


ዩጋንዳ ዕድመ መስተይ ኣልኮሆል ናብ 21 ዓመት ክብ ክተብሎ’ያ

ብቐጻሊ ንሓጺር እዋን እንድቅሰሉ ግዜ እንተረኺብና፡ ሓንጎልና ንነዊሕ ዓቢ ንኽኸውን ከም ዝሕግዝ ተመራመርቲ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ለንደን ይገልጹ።

ሓንጎልና ብሓጺር ድቃስ ቀትሪ ከም ዝጽሎ ትፈልጡ ዶ?

ካብ 75 ክሳብ 80 ሚእታዊት ደቂ ኣንስትዮ፡ ጽኪ መንደቕ ማህጸን የጋጥመን።
እዚ ኵነታት ዝዀነ ምልክት ከየርኣየ ከም ዝጸንሕ ክኢላታት ይዛረቡ።
ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ኢትዮጵያ ዝተፈላለየ ዓቐን ዘለዎም ጽኪ መንደቕ ማህጸን ብመጥባሕቲ ከም ዝተኣለዩ ክጽብጸብ ይስማዕ።

ምልክት ዘየርኢ ኣብ መብዛሕተአን ደቂ ኣንስትዮ ዘጋጥም ጽኪ መንደቕ ማህጸን እንታይ’ዩ?

ኣዲኣ ሓራስ’ያ ነይራ፤ እንተዀነ ጓላ ከም ዝተጨወየት ምስ ሰምዐት፡ ዕሸላ ገዲፋ ጥራሕ እግራ ናብ እንዳ’ቶም መራሕቲ ጎይያ ከይዳ። ይኹን’ምበር፡ ዝሰምዓ ሰብ ኣይረኸበትን። እቶም ጨወይቲ ካብ ፖሊስ ይኹን ካብቶም መራሕቲ’ቲ ከባቢ ዘጋጠሞም ተቓውሞ ስለዘይነበረ፡ ንደጊቱ ከም ዝደለይዎ ሃሪሞምዋ። ኣብቲ ጫካ ብቲ ዝጨወያ ሰብ ተዓሚጻ።

ክልተ ደቃ ተዘሪፈንኣ ናብራ ዝፀልመታ ኢትዮጵያዊት ኣደ

ኣብ ስነስርዓት ቀብሪ ሓንቲ ኢኳዶርያዊት በዓልቲ ፀጋ ዕድመ ዝተረኸቡ ሓዘንተኛታት፡ ነቢዖም ሓመድ ድበ ከልብስወን ኣብ ሳንዱቕ ሬሳ ዝኣተዋ “መዋቲት” ብህይወት ከምዘለዋ ምስ ፈለጡ፡ ብስንባደን ምግራምን ተዋሒጦም።

'ሞይተን' ዝተባህላ ሰበይቲ ኣብ ቀብረን ከተንፍሳ ተሰሚዐን

ብሰንኪ ኮሮና ተጨምዲዱ ንዝነበረ ገጽ ናይ ፍሽኽታ ኣስተምህሮ ይወሃቦ’ሎ

ወዲ 35 ዓመት መሲ፡ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ካብ እትርከብ ጋንታ ኣል-ሂላል ኣዝዩ ልዑል መጠን ገንዘብ እኳ እንተቐረበሉ ንሱ ግን ናብ ኣሜሪካ ክኸይድ’ዩ መሪጹ።

'ናይ መወዳእታ ውሳነይ'ዩ' ናብ ኣሜሪካዊት ኢንተር ሚያሚ ዝተጸንበረ መሲ

ኣብ ዝኽሪ፡ መንነት፡ ስምዒት፡ ኣስተብህሎ፡ ባህርያትን ርእሰ-ርድኢትን ዝኣመሰሉ ዘጋጥሙ ንነፍሲ ወከፍ መዳይ ስርሓት ኣእምሮ ክዘርጉ ዝኽእሉ ጸገማት ብሓፈሻ ጸገማት ምፍልላይ (ዲሶሽየቲቭ ዲስኦርደር) ከም ዝበሃሉ መርበብ ውድብ ጥዕና ዓለም የመልክት። 
እዞም ጸገማት ኣብ ሰለስተ ይኽፈሉ - ዲሶሽየቲቭ ኣይደንቲቲ ዲስኦርደር፡ ዲሶሽየቲቭ ኣምነዥያን ዲፐርሶናላይዜሽን/ዲርያላይዜሽን ዲስኦርደር።

ገበን ዝፈጸሙ ሰባት ዘይሕተትሉ ዓይነት ጸገም ጥዕና እንታይ’ዩ? 

ምዕቡላት ሃገራት ብዙሓት ነርስታት ካብ ኣፍሪቃ ይቖጽራ ኣለዋ

ዒራቓዊት ኣደ ሻይማ ኣልሃሺሚ፡ እቲ ሕብረተሰብ ኣብ ልዕሊ ክልተ ኦቲስቲክ ደቃ ዘለዋ ኣረኣእያ ኣጽሊእዋ ነይሩ።

‘ኦቲዝም’ ካብ ጸልማት ከተውጽእ ትቃለስ ዘላ ኣደ

ሞና ዮሴፍ፡ ኣብ ክሊኒክ ሓፈሻዊ ሕክምና ኢስት ኣፍሪቃ፡ ፍወሳዊ ምኽርን ማዕዳን ትህብ ዘላ 'ሳይኮተራፒስትን' ኣማኻሪትን እያ። ሞና፡ ኣብታ ብዙሓት ኤርትራውያን ተሰዲዶም ዝነብሩላ ዘለዉ ዩጋንዳ ትነብር ብምህላዋ፡ ብቐረባ ነቲ ኣብ ስደኛታት ብተደጋጋሚ ዘጋጥም ምስ ስነኣእምሮ ዝተተሓሓዘ ጸገማት ብግብሪ'ውን ትነብሮ ብምህላዋ፡ ሞያ ሓፈሻዊ ምኽሪ ብፍቕሪ ከም እተካይዶ እያ ትገልጽ።

ዩጋንዳ፡ ንኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ስደተኛታት ዝወሃብ ስነልቦናዊ ምኽሪ ከመይ ይመስል? 

ኣብ ርእሰ ከተማ ሱዳን ካርቱም ብዘይካ ውሑዳት ሆስፒታላት ኩለን ከም ዝተዓጸዋ ይፍለጥ። እተን ኣገልግሎት ዝህባ ዘለዋ ድማ መብዛሕትኡ ግዜ ሓይሊ ኤለክትሪክ ኣይረኽባን። እዚ ድማ ንተን ሓካይምን ነተን ነፍሰጾር ኣደታትን ካብቲ ልሙድ ዝያዳ ውጥረት ዝመልኦ ተመክሮ ክኸውን ይገብሮ ኣሎ

‘ንሕና ህይወት ንፈጥር፡ ንሳቶም ይቐትሉና’ 

ኣብ ልዕሊ 50 ዓይነታት መንሽሮ ዝተገብረ መርመራ ደም፡ ኣብ ሓደ ዓቢ ፈተነ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጥዕና ብሪጣንያ ሓቀኛ ተስፋ ከም ዘርኣየ ተመራመርቲ ገሊጾም።

ኣብ ብዙሓት መንሽሮታት ዝተገብረ መርመራ ደም ሓቀኛ ተስፋ ኣርእዩ

ፕረዚደንት ጆ ባይደን ኣብ ኮሎራዶ ንኣባላት ሓይሊ ኣየር ኣብ ዝምረቕሉ ዝነበረ ኣጋጣሚ ተዓንቂፉ ብምውዳቝ ብብዙሓት መዘራረቢ ኰይኑ።

ጆ ባይደን ኣብ መድረኽ ተዓንቂፉ ወዲቝ ብዙሓት የባጭዉሉ

እቲ መጽናዕቲ፡ ነቲ ተመራመርቲ ንወለንተኛታት ኣብ ስርዓተ ኣመጋግብኦም መምርሒ ብምሃብን ኣብ ጥዕና ልቢ ዘለዎ ጽልዋ ብምክትታልን ካብ 1982 ጀሚሩ ንዝተኻየድዎም 30 ፈተነታት ብምጥርናፍ እዩ ገምጊሙ። ካብ መላእ ዓለም ብድምር ኣስታት 2,400 ሰባት ኣብቲ መፅናዕቲ ተሳቲፎም።

ኣመጋግባ ኣትክልቲ ንጥዕና ልቢ - ማዕዳ ተመራመርቲ

ምስ ለበዳ ዕሲ (ፈንገስ) ብዝተኣሳሰር ውድብ ጥዕና ዓለም ህጹጽ ኩነታት ጥዕና ክእውጅ ሰብመዚ ኣመሪካን ሜክሲኮን ተላብዮም። እቲ ለበዳ፡ ኣብ ሜክሲኮ ምስ ዝርከቡ ስርሓቲ መመላኽዒ ዝተረኣሳሰር’ዩ። 

ኣመሪካን ሜክሲኮን ውድብ ጥዕና ዓለም ህጹጽ ኩነታት ጥዕና ክእውጅ ጸዊዐን

ኣብ ትሕቲ ሓደ ቢንቶ ተደርብዩ ዝተረኽበ ወዲ ሓደ ወርሒ ህጻን "ህይወት ከም ዘድሓኑ" ፖሊስ ድሬዳዋ ኣብ ፌስቡክ ገጹ ሓቢሩ።

ኣብ ቢንቶ ተደርብዩ ንዝተረኽበ ዕሸል 'ኣጥብያ ዘድሓነት' ፖሊስ እንታይ ትብል?

ኣብ ሱዳን ዝካየድ ዘሎ ከቢድ ውግእ ካልኣይ ወርሒ ይሕዝ ኣብ ዘለወሉ እዋን፡ ሱዳናውያን ኣደታት ኣብ ሕርሲ ሕሱም ጸገማት የጋጥመን ኣሎ። ብሰንኪ ምቍራጽ ሓይሊ ኤሌክትሪክ እቶም ኣብታ ብኲናት ዝተሃስየት ካርቱም ዝተረፉ ብኣጻብዕ ዝቝጸሩ ሓካይም ማህጸን፡ መጥባሕቲ ንምፍጻም ኣብ መብራህቲ ሞባይል ይምርኮሱ ኣለው። እዚ ሓደ ገጽ ካብቲ ዘጋጥሞም ዘሎ ብዙሕ ጸገማት ጥራይ’ዩ።

መጥባሕቲ ብመብራህቲ ሞባይል፡ ወሊድ ኣብ ዞባ ኲናት

“ኣነ ንተሓከምቲ ሓደ ነገር እየ ክመኽሮም ዝድሊ፣ እወ ቀሊል ኣይኩነን እቲ ማሕበረ-ሰብ ክንጽሎም ይኽእል እዩ። ግናኸ ናይ ስነ ኣእምሮ ሕክምና ብተብተብ ዝኸውን ስለዘይኰነ ኣብ ገዛእ ርእሶም ምትኳር ይለማመዱ፡” ይብል።

ብዙሓት 'ርዅስ መንፈስ' ዝብልዎ ሃለዋትካ ምጥፋእ እንታይ'ዩ? 

 እቶም ጋዜጠኛታታት ብቕጽበት’ኳ እንተኸዱ፡ ሮድሪገዝ ግን ደድሕሪኦም ናብ ጽርግያ ከም ዝሰዓበቶም እዮም ገሊጾም። እዚ ፍፃመ ድማ ብካሜራ ሓንቲ ኣብ ከባቢኦም ዝነበረት መኪና ዝተቐድሐ ኮይኑ ኒውዮርክ ፖስት ነቲ ቪድዮ ናብ ተኸታታልቱ ብማሕበራዊ መራኺቢታቱ ዘርግሕዎ ኣሎ። 



ንጋዜጠኛ ብጎዞሞ ዘፈራርሐት ፕሮፌሰር ካብ ስራሕ ተባሪራ

ኣብ ኢትዮጵያ፡ ለበዳ ሕማም ሸሮኽ ናብ ክልላት ደቡብን ሲዳማን ከም ዝተላብዐ ቤት ፅሕፈት ምውህሃድ ሰብኣዊ ሓገዛት ሕቡራት ሃገራት - ኦቻ ኣፍሊጡ።