ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ቆርበትና ናይ ገዛእ ርእሱ ዓቕሚ  ምክልኻል ክህልዎ ከም ዝኽእል ሓድሽ መጽናዕቲ የመልክት።

ፍሉይ ርኽበት፡ ብክሬማ ዝወሃብ ክታበት ስርዓተ ምክልኻል ሕማም

እዚ ብኖቫርቲስ ዝተበሃለ ትካል ዝተሰርሐ ሓድሽ መድሃኒት፡ ብሰብ መዚ ስዊዝ ወግዓዊ ኣፍልጦ ተዋሂብዎ ኣብ ውሑዳት ሰሙናት ናብቲ ብዓሶ ኣዝዩ ዝተጠቕዐ ዞባታታን ሃገራትን ክዝርጋሕ'ዩ።

ንዕሸላትን ህጻናትን ዝወሃብ ፈላማይ መድሃኒት ዓሶ

ኤኤስኤምኣር ጸላዕላዕ ዝብል ስምዒት ከም ማለት እዩ። ብተለምዶ ካብ ቆርበት ርእሲ ጀሚሩ ናብ ክሳድን ዓንዲ ሕቖን ንታሕቲ ዝወርድን ብምዝንጋዕን ድሕነትን ዝተሰነየ ስምዒት እዩ። መበገሲኡ ድማ ከም ልስሉስ ድምጺ፡ ሕሹኽታ፡ ልኡም ምትንኻፍ ወይ ገለ ተርእዮታት ክኸውን ይኽእል።

'ድርዘት ሓንጎል' - ብዘሰልክይ ነገር ባህታ ዝስምዖም ሰባት

እታ ምህርቲ ኬሚካል ምህንድስና፡ ክኢላ ማርኬቲን መሃዚት ስራሕን ዝዀነት ፋና፡ መስራቲትን ኣካያዲት ስራሕን 'ፋና ኬሚካልስ' ዝተባህለ ትካል መፍረ ናውቲ ጽርየት ውልቀን ከባቢን እያ።

ፋና ሓረጐት፡ 'ምህዞይ ዝሓለፍክዎ ቃንዛ ዘንቀሎ እዩ' 

ተመራመርቲ ካብ ባዶ ተበጊሶም ሰብ-ሰርሖ ወይ ኣርቲፊሻል ዲኤንኤ ክፈጥሩ ይሰርሑ ኣለዉ።ናብ ዘይግቡእ መዓላ እንተውዒሉ ግን ሓደገኛ ክኸውን ይኽእል እዩ።

ተመራመርቲ ሰብ-ሰርሖ ዲኤንኤ ንምፍጣር ይሰርሑ ኣለዉ

ንዓሰርታት ዓመታት ዝተገበረ መጽናዕቲ፡ ደቂ ተባዕትዮ ምስ ደቀንስትዮ ብምንጽጻር ሕክምናዊ ሓገዝ ናይ ምሕታት ድሌቶም ብ40 ሚእታዊት ዝወሓደ ከምዝዀነ የነጽር።

ስለምንታይ'ዮም መንእሰያት ደቂ ተባዕትዮ ብብዝሒ ብኣእምሮኣዊ ሕማማት ዝሳቐዩ ዘለዉ?

ነሓሰ 1973 ቀዝሒ ወዲቕሉ ኣብ ዝነበረ ንግሆ፡ ጃን-ኤሪክ ኦልሰን ኣብ ስቶክሆልም ናብ ዝርከብ ባንክ ኣተወ - ምስ ሽጕጡ። መደቡ ገንዘብን ጅሆታትን ሒዙ ንምኻድ እዩ ዝነበረ። 

'ስቶክሆልም ሲንድሮም' እንታይ እዩ፣ ከምዘጥቅዓናኸ ብኸመይ ንፈልጥ? 

ተሸላሚ ጸሓፊ ሳይንስን ደራስን ዴቪድ ሮብሰን፡ 'ዘ ሎውስ ኦቭ ኮኔክሽን' ኣብ ዘርእስታ መጽሓፉ፡ ማሕበራዊ ህይወትና ንምቕያር ዝሕግዙ ኣብ ሳይንስ ዝተመስረቱ 13 ሜላታት ይጠቅስ። ካብዚኦም ነቶም ሓሙሽተ ሜላታት ክንነግረኩም. . .


ቅኑዕ ዓርኪ ንምዃን ዝሕግዙ ሓሙሽተ ለበዋታት

ነዚ ፍሉይ ቀጠልያ ሕብሪ ዘለዎ ሻሂ ዝሓዙ ሰባት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ምርኣይ ልሙድ እናኾነ ይመጽእ ኣሎ።
ኣብዚ ዝለዓል ሕቶ ድማ ማቻ [matcha] ዝምልከት ይኸውን። ማቻ እንታይ'ዩ?

ሓያሎ ሰባት ዝቀዳደምሉን ሪጋ ዝሕዝሉን ዘለዉ ሻሂ 'ማቻ'

ጥዕይቲ ልቢ ምውናን ጽቡቕ ዝሰርሕ ውሽጣዊ ኣካላት ከም ምህላው'ዩ ዝግለጽ።ልቢ ኦክስጅንን ካልእ ንኣካላትና ኣገደስቲ ዝዀኑ ንጥረ ነገራት ዝሓዘ ደም ናብ መላእ ኣካላትና ትጭንጉዕ።
ምስ ልብን መትንን ዝተሓሓዙ ሕማማት ካብ ቀንዲ ጠንቅታት ሞት'ዮም።


ጥዕና ልብና ብኸመይ ክንሕሉ ንኽእል?

'ኩሉ ግዜ የሳሓየኒ ብምንባሩ፡ስለዝሓኮ ጭንዳሕን ዝደሚ ቁስልን ኔርኒ። ዓይኒ ምድሪ ኣብ ዝጥቀመሉ ድማ ኣዝዩ የሕምመኒን ሓውሓው ይብለንን ኔሩ። ብምባል ንክትንቀሳቀስ ኮነ ኮፍ ክትብል ትጽገም ምንባራ ተረደእ።

ብዙሕ ዘይዝረበሉ ሳሓ ብልዕቲ ዘስዕብ ጸገም እንታይ እዩ?

ዶክተር ፓንት  ግና  ሓደ ሓደ ግዜ ድሕሪ ምትካል ጸጉርኻ ምክንኻን እንተ ኣቋሪጽካዮ፡ ድሕሪ ሓሙሽተ ክሳብ ሽዱሽተ ዓመት ተፈጥሮኣዊ ጸጉርኻ  ተመሊጡ ፡ ምስቲ ዝተተኽለ ጸጉርኻ ጥራይ ከም እትተርፍ እቶም ተጠቀምቲ  ከም ዘይርድእዎ  ይዛረብ።

ጸጕርና ካብ ምርጋፍን ምብራሕን ክንዓግቶ ንኸእልዶ?

ዝበቘለ ድንሽን ሽጉርቲን ምብላዕ ጸገም ኣለዎ ድዩ?

ንሓደ ቘልዓ ዝወጽእ ወጻኢታት ድሮ ልዕሊ ዓቐን ኰይኑዎም ኣሎ፤ ክፍሊት ቤት ትምህርቲ፣ ኣውቶቡስ ቤት ትምህርቲ፣ ትምህርቲ ምሕንባስ፣ ክፍሊት ሕክምናን ካልእ ተዛማዲ ወጻኢታትን ክቡር እዩ።

መጠን ፍርያምነት ደቂሰብ ስለምንታይ'ዩ ዘንቈልቍል ዘሎ?

ምኽንያቱ ብዘይንፈልጦ መንፋሕቲ፡ ረሸሽታ ወይ ዕግርግር እንተኢሉና፡ ከስዐና ብዛዕባ ጥዕናና ገለ ነገር ክብለና ደልዩ ኣሎ።
ጥዑይ ከስዐ ምውናን ንስርዓተ ምሕቓቕ መግቢ ጥራይ ኣይኮነን ዝጠቅም፡ ወይ ንስርዓተ ምሕቓቕ መግቢ ጥራይ ዝጠቅም ዝመስለና እንተሃሊና ካብቲ ክውንነት ኣዚና ርሒቕና ኣለና።


ጥዑይ ከስዐ ክህልወና ክንምገቦን ከነወግዶን ዘለና እንታይ እዩ?

እንግሊዛውያን ሓካይም፡  ኣብ ከስዐ ወዲ ሰብ ብምዃን ንኽፍወስ ዘጸግም ረኽሲ ዝፈጥሩ ባልዓት ንምጥፋእ ካብ ቀልቀል ሰብ ብዝተሰርሐ ከኒና ይፍትኑ ከምዘለዉ ኣፍሊኦም።
እቲ ከኒና ዝተሰርሓሉ ቀልቀል ካብ ኣዝዩ ጥዑይ ውልቀ ሰብ ብልግሲ ዝተረኸበ ኮይኑ ባክተርያ ተሓዊስዎ ብዛሕሊ ዝደረቐ'ዩ።
እቶም ሓካይም፡ እዚ ፈተነ ነቶም ጸረ ባክተርያ መድሃኒታት ናይ ምጽዋር ዘጥረዩ ባልዕ ንምጥፋእ ዝግበር ዘሎ ፈተን ከምዝኾነ ገሊጾም።


ካብ ቀልቀል ሰብ ብዝተሰርሐ ከኒና ንሓደገኛታት ውሽጣዊ ባልዓት ንምጥፋእ ይፍተን ኣሎ

ሽጋራ ዘየትክኹ ሰባት ግዳያት መንሽሮ ሳንቡእ ዝዀኑሉ ዘለዉ ምኽንያት

ባህጊ ጾታዊ ርክብ (ወሲብ) መብዛሕትኡ ግዜ ከም ረስኒ ወሲብን ኣመና ህርፋን ወሲብን (ሊቢዶ) ዝደናገሮም ሰባት ኣለዉ።

ወሲባዊ ባህጊ ደቀንስትዮ ስለምንታይ ብጌጋ ይትርጐም?

ኣብ ቓዛ ዝካየድ ዘሎ ቀታሊ ኲናት እናቐጸለ ሓጽሽ ህይወት ይጅምር'ኳ እንተሎ፡ እቶም ገና ኣብ ሓደስቲ ሕንጦታትን ገና ኣብ ማህጸን ኣደታቶም ዘለዉ ንጽላታትን፡ በቲ ከቢድ ኵነታት ካብ ዝህሰዩ ዘለዉ እዮም።

'ንዅሉ ተማሕጺነ፡ ግን ኣላህ ወሲዱዋ'  ሓደጋታት ጥንስን ሕርስን ቓዛ

ኩሎም ሰብ ሞያ ዝሰማምዕሉ ግን ሓደ ነጥቢ ኣሎ፡ ሰብ ብዛዕባ እዚ ሕማም ውሑድ ኣፍልጦ ስለዘለዎ፡ ብዛዕባ እዚ ሕማም ዘለዎ ንቕሓት ንምብራኽ ዓቲብካ ክስራሕ ኣለዎ ይብሉ።
ዶክተር ኒኩሩካ ኢቸ ንዋዳጉ፡ ቅልጡፍ ዝኾነ ግብረ መልሲ ምሃብን ምምሕዳርን ንኽልቲኦም ኣደን ህጻንን ካብ ከቢድ ሓደጋታት ጥዕና ንምክልኻልን ቀንዲ ወሳነ ሮቋሒ'ዩ ብምባል፡ እዚ ስቓይ ንምቅላል ጥራይ ዘይኮነስ፡ ህይወት ንምድሓን እንከለይ'ዩ ትብል።


ኤችጂ፡ ብዙሕ ዘይተነገረሉ ንነፍሰ ጾራት ዘጥቅዕ ሓደገኛ ሕማም

ኵሉ ሰብ ኣብ ገለ እዋን ህይወቱ ምስ ጥዕና ኣእምሮ ክቃለስ ባህርያዊ እዩ። ንጥዕና ኣካላትካ ንምምዛንን ጥዕናኻ ንምሕላውን ክትወስዶም እትኽእል ንኣሽቱ ስጕምትታት ግን ኣለዉ።


ንኣእምሮኣዊ ጥዕናኹም ዝሕግዙ ኣርባዕተ መንገድታት

ብዙሓት ደቀንስትዮ ኣብ እዋን ጥንሰን ድሕሪ ሕርሲን፡ ምስ ጭንቀት ወይ ምስ ካልእ ጥዕና ኣእምሮ ብዝተኣሳሰር ኵነታት ክቃለሳ ይረኣያ እየን።

ጥንሲ፣ ሕርስን ጭንቀትን መኻይዲ ድዮም? በዚ ዝሓለፋ ኣደታት ዝገብርኦ ሓገዝ

ኣብ ኢትዮጵያ ብሰንኪ ሕማም በዲዶ ህበይ (ሞንኪፖክስ) ዝተለኸፈ ሓደ ሰብ ህይወቱ ከምዝሓለፈ ሚኒስትሪ ጥዕና ኣፍሊጡ።

ኣብ ኢትዮጵያ ብሰንኪ ሕማም በዲዶ ህበይ ሞት ሓደ ሰብ ተመዝጊቡ

ቈርበትና ዓቢ ክፋል ኣካልና እዩ፤ ከምኡ ኰይኑ’ውን ግን ብዙሕ ሚስጥራት ዝሓዘ እዩ።