چرا کارزار واکسن فلج کودکان در افغانستان و پاکستان با حملات مرگبار مواجه است؟

جهان به طرز موفقی به از بین بردن فلج اطفال نزدیک است اما حملات مرگبار در افغانستان باعث شده است که واکسیناسیون در یک منطقه مهم در آنجا متوقف شود. آیا خشونت‌های مکرر علیه کارمندان بهداشت موجب خواهد شد هدف از بین بردن این بیماری فلج‌کننده برای همیشه به تأخیر بیافتد؟

حملاتی که منجر به کشته شدن شش کارمندان صحی فلج اطفال در ولایت ننگرهار در روز سه شنبه گذشته شد، بدترین حمله به کارمندان پولیو از زمان آغاز واکسیناسیون فلج اطفال در افغانستان در سال ۱۹۹۵ بود و شش روز پس از کشته شدن دو پلیسی انجام شد که در حال محافظت از کارمندان فلج اطفال در ایالت خیبرپختونخوا در پاکستان بودند.

دکتر نجیب الله کامه‌وال، رئیس مرکز عملیات اضطراری حوزه شرق افغانستان در شهر جلال آباد گفت که برای از بین بردن فلج اطفال در دو آخرین کشوری که این بیماری هنوز باقی مانده است، واکسیناسیون باید از سر گرفته شود.

او هشدار داد:"اگر نتوانیم ویروس فلج اطفال را در افغانستان ریشه کن کنیم، این بیماری منطقه به منطقه و سپس به سراسر جهان گسترش می یابد."

اما رسیدن به این هدف یک کار دشوار و خطرناک است.

'هدف بلند پروازانه'

فلج اطفال عمدتاً کودکان زیر پنج سال را مبتلا می‌کند و غیرقابل درمان است. از هر ۲۰۰ مورد، یکی از آنها به فلج برگشت ناپذیر منجر می‌شود و از این میان، بین ۵ تا ۱۰درصد هنگام بی‌تحرک شدن عضلات تنفسی، می‌میرند.

هنگامی که برنامه واکسن جهانی - با حمایت سازمان بهداشت جهانی (WHO)، یونیسف، مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا، روتاری و بنیاد بیل و ملیندا گیتس - در سال ۱۹۸۸ آغاز شد، فلج اطفال در ۱۲۵ کشور شیوع داشت و باعث ابتلا ۳۵۰ هزار کودک شد. سال گذشته، وقتی آفریقا بدون فلج اطفال اعلام شد، این برنامه به یک پیروزی بزرگ دست یافت.

این موفقیت توسط کارمندان بهداشتی خط مقدم، که ۹۵ درصد آنها زن بودند، امکان‌پذیر شد که موفق شدند با قایق به مناطق درگیری مانند دریاچه چاد بروند و واکسن‌ها را به جوامع دوردست تحویل دهند.

سازمان ملل می‌گوید که امسال فقط دو مورد پولیو در سراسر جهان گزارش شده است - یک مورد از افغانستان و یکی هم از پاکستان.

گادوین میندرا، معاون برنامه فلج اطفال در دفتر یونیسف در افغانستان می‌گوید:"هر اتفاقی که در افغانستان بیفتد، روی اهداف جهانی ما تأثیر می‌گذارد."

"ما هدف بلند پروازانه از بین بردن کامل این بیماری را دنبال داریم. ما فکر می‌کنیم که این کار عملی است."

تاریخ آشفته

موانع زیادی در زمینه تحویل واکسن فلج اطفال در افغانستان و پاکستان وجود داشته و هنوز هم وجود دارد.

طالبان که در مناطق مرزی ننگرهار فعال هستند، در سال ۲۰۱۲ فعالیت‌های فلج اطفال را در پاکستان و در برخی از مناطق افغانستان در سال ۲۰۱۴ ممنوع کردند و حضور گروه‌های مسلح مانند دولت اسلامی (داعش) پیش‌برد برنامه مبارزه با فلج اطفال را خطرناک ساخته است.

شبه‌نظامیان مسلح به دلیل برنامه واکسن جعلی که توسط سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) برای یافتن اسامه بن لادن در سال ۲۰۱۱ استفاده شد، در مورد این برنامه سوظن دارند. در همین حال، برخی از گروه‌های محافظه‌کار، احکام شرعی علیه واکسن زدن صادر کرده و واکسیناسیون را به عنوان یک توطئه غربی برای عقیم‌سازی مسلمانان رد کرده‌اند.

مذاکرات حساس با رهبران مذهبی، بزرگان قومی و گروه‌های مسلح تا حدی به رسیدن واکسن فلج کودکان به مناطق کوهستانی دورافتاده پاکستان و افغانستان کمک کرده است. اما مشکلات دسترسی به بعضی محلات دیگر همچنان باقی است، مانند قندهار جایی‌که ستیزه‌جویان کارزار خانه به خانه واکسن را که اغلب بهترین راه برای دستیابی به زنان و کودکان آنها است، ممنوع کرده‌اند.

در ماه مارس ، هنگامی که سه کارمند زن فلج اطفال در ولایت ننگرهار کشته شدند، این کمپین ضربه دیگری نیز متحمل شد. این امر باعث ترک کل نیروی داوطلب زن، حدود هزار نفر شد.

سالها زحمت کشیده شده تا با شایعات و اطلاعات غلط در این مورد برخورد شود اما دکتر کامه‌وال متوجه تغییر نگرش شده و می‌گوید تیم‌هایش با مقاومت کمتری نسبت به گذشته روبرو می‌شوند.

"برخی از فرماندهان طالبان ساکنان محلی هستند. اکثر داوطلبان ما نیز از مناطق، افراد محل هستند. این امکان برقراری ارتباطات و مذاکرات در سطح محلی را فراهم می‌کند. آنها معمولاً با برخی محدودیت‌ها اجازه ورود به ما را می‌دهند."

"ما با مخالفت همسران اعضای طالبان روبرو نیستیم. حتی برخی از آنها برای واکسیناسیون به مراکز بهداشتی ما مراجعه می‌کنند، ما کودکان طالبان و سایر گروه‌های مسلح را واکسینه می‌کنیم."

"در اینجا [در جنوب افغانستان] آنها عمدتا غیرمسلح هستند. البته به مناطقی که در آن ناآرامی وجود دارد، نمی‌رویم ."

'ریشه کن کردن فلج اطفال سال آینده'

طالبان هرگونه دخالت در حملات اخیر به کارمندان کارزار مبارزه با فلج اطفار را به شدت انکار کرده است.

دکتر حامد جعفری، مدیر ریشه کنی فلج اطفال در منطقه شرق مدیترانه سازمان جهانی بهداشت می‌گوید ظن آن می‌رود که برخی از قتل‌های خشونت‌آمیز کارمندان خط اول بهداشت ناشی از اوضاع بی‌ثبات امنیتی در دو طرف مرز میان افغانستان و پاکستان باشد، جایی که گروه‌های مسلح و شبه‌نظامیان در آن فعالیت دارند.

دکتر کامه‌وال می‌خواهد برای شروع مجدد برنامه، از طالبان و دیگر گروه‌های مسلح تضمین‌های امنیتی بدست آورد، اگرچه اعتراف می‌کند که برای دولت امکان محافظت از ده هزار داوطلبی که به روستاها در چهار ولایت زیر نظر او می‌روند، ممکن نیست.

او می‌گوید: "هدف ما واکسن کردن ۵۰ هزار کودک در ننگرهار است اما ما فقط حدود ۵۰ درصد کار را انجام داده‌ایم."

"اگر [طالبان و سایر گروه‌های مسلح] به ما اجازه دهند کار خود را انجام دهیم، سال آینده می‌توانیم فلج اطفال را ریشه کن کنیم."

خوش بینی

بنابراین چه مدت طول می‌کشد تا به موارد صفر برسیم؟

دکتر جعفری می‌گوید:"پاسخ این سوال دشوار است، زیرا در حال حاضر هیچ مانعی فنی یا بیولوژیکی برای دستیابی به موفقیت کامل وجود ندارد."

"بیماری‌های عفونی مرزهای انسانی را نمی‌شناسند. ما باید همه کودکان را واکسینه کنیم، مهم نیست که در کجا زندگی می‌کنند یا تحت اختیار چه کسانی هستند."

میندرا در مورد راه اندازی مجدد این برنامه خوشبین است، که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته میزان فلج اطفال را در پاکستان و افغانستان ۹۰ درصد کاهش داده است.

"یونیسف مدت طولانی است که مشغول این کار بوده است - ما در شرایط اضطراری و مناطق ناامن برای دسترسی مذاکره کردیم. ما قبلاً ممنوعیت‌ها و موانع ایجاد شده توسط نهادهای غیردولتی را تجربه کرده‌ایم."

کمپین فلج اطفال تاکنون هیچ ارتباطی با داعش نداشته است، اما میندرا می‌گوید که یونیسف آمادگی دارد برای محافظت از کودکان با همه گروه‌های مسلح در منطقه وارد گفتگو شود.

سازمان جهانی بهداشت می‌گوید که این جنگ هنوز پایان نیافته است "تا زمانی که حتی یک کودک مبتلا به ویروس فلج اطفال وجود داشته باشد، کودکان در همه کشورها در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند".