زنی که روز مادر را بنیان گذاشت، اما از آن پشیمان شد

روز مادر در کشور‌های مختلف تاریخ‌‌های گوناگونی دارد اما کمتر جایی از جهان است که آن را برگزار نکنند.

در آمریکای شمالی و جنوبی بیشتر اوقات دومین یکشنبه ماه مه را جشن می‌گیرند هرچند در کشور‌هایی مانند مکزیک، گواتمالا و ال‌سالوادور چند روز زودتر جشن گرفته می‌شود.

در هر تاریخی که باشد این روز یکی از مهم‌ترین روزهای سال از نظر تجاری است به‌ویژه در زمینه کارت تبریک، گل، شکلات، رستوران‌ها و فروش انواع محصولاتی که مناسب برای مادران باشد.

این روز برای بسیاری از کودکان، نوه‌ها، خواهران و برادران و همسران اهمیت فراوانی دارد اما کمتر کسی خبر دارد ماجرای رسم گرامیداشت مهر مادرانه در روزی خاص از کجا شروع شده است.

کارزار بزرگداشت مادر

این رسم از دوران یونانیان باستان شروع شد که به رئا، مادر خدایان در مراسم مختلف و با هدایای گوناگون ادای احترام می‌کردند.

اما رسمیت بخشیدن به این روز از قرن بیستم در ایالات متحده آمریکا شروع شد، با اصرار و پشتکار زنی که خودش هرگز مادر نشد اما تصمیم گرفته بود به مادرش ادای احترام کند.

در سال ۱۹۰۵ آنا جارویس هنگامی که مادرش، آن ریوز جارویس، درگذشت کارزاری که آن را «روز مادر» نامیده بود به راه انداخت.

سه سال بعد او بزرگداشتی برای او ترتیب داد هرچند آن روز تعطیل رسمی نبود و به کنشگری فعال برای این هدف تبدیل شد.

مبارزه او برای پذیرفته شدن این روز سال‌ها طول کشید. انگیزه جارویس دعایی بود که مادرش روزی به او نشان داده بود.

او می‌گوید: «من امید دارم و دعا می‌کنم سرانجام فردی روزی را به یاد مادران تعیین کند و خدمات بی‌نظیری که آنها در سراسر و تمام زمینه‌های زندگی به بشریت می‌کنند را گرامی دارد».

کارهای خود آن ریوز در طول جنگ داخلی آمریکا هم الهام‌بخش او بود.

در سال ۱۸۵۰‌ در ایالت ویرجینیای غربی او نوعی کارگروه زنان برای مراقبت از سربازان برپا کرده بود و در جهت بهبود سلامت و بهداشت عمومی تلاش می‌کرد. او این روزهای کاری را «روز مادر» می‌نامید.

آنا جارویس کارزار خود را برای تعیین یک روز ویژه برای مادران با ارسال نامه به نمایندگان مجلس، مسئولان دولتی، افراد مشهور و افراد معروف دیگر شروع کرد.

برخی سیاستمداران تلاش‌های او را مسخره می‌کردند و می‌گفتند اگر روز مادر به طور رسمی تعیین شود باید روزی هم به نام «روز مادر‌شوهر» ایجاد شود.

در سال ۱۹۱۱ ایالت‌های آمریکا این روز تعطیل را به رسمیت شناختند و سه سال بعد دومین یکشنبه ماه مه به طور رسمی به افتخار مادران گرامی داشته شد.

آرزوی جارویس تحقق پیدا کرد و او سرانجام توانست افتخار «مادری» روز مادر را از آن خود کند.

هرچند مدت کوتاهی پس از آن متوجه شد که «هیولایی ساخته است».

بزرگداشت این روز دستاویز مناسبی برای تاجران و اهالی کسب‌و‌کار شد که از این فرصت برای افزایش میزان خرید هدیه استفاده کردند.

فعالیت تجاری

روز مادر موضوع اصلی کارزار‌های تبلیغاتی در ابتدای هر ماه مه شد و از طرف صنعت گل و کارت حمایت فراوانی دریافت کرد.

ماجرایی که باعث به وجود آمدن روز مادر شده بود، تلاش‌های جارویس برای بزرگداشت کارهای مادرش و زنان دیگر بهانه مناسبی برای فروش بیشتر کالا‌ها شده بود.

چون فردی که مسئول تعیین تاریخ این بزرگداشت بود سمت‌و‌سوی تجاری آن را نمی‌پسندید به همین دلیل تصمیم گرفت آن را بایکوت کند.

کنشگری که زمانی برای ایجاد روز مادر تلاش می‌کرد اکنون تمام توان خود را برای حذف آن به کار بسته بود.

کاترین لین آنتولینی، نویسنده کتاب «بزرگداشت مقام مادری، آنا جارویس و نبرد برای کنترل روز مادر» می‌نویسد: «آنا روز مادر را «مالکیت فکری و قانونی» خود و نه در مالکیت عمومی به شمار می‌آورد».

آنتولینی در ادامه می‌نویسد: «او امیدوار بود این روز تبدیل به روز مقدسی برای بزرگداشت مادرانی شود که نیاز‌های فرزندان را مقدم بر نیاز‌های خود می‌دانند».

«او هرگز نمی‌خواست این روز تبدیل به روزی برای اهدای هدایای گران‌ قیمت شود همچنان که مناسبت‌های دیگر در ابتدای قرن بیستم شده بودند».

آنتولینی که استاد مطالعات جنسیت در دانشگاه ویرجینیای غربی است در فاصله ۴۵ دقیقه‌ای شهر گرافتن زندگی می‌کند جایی که کلیسایی که جارویس و مادرش می‌رفتند در آن قرار دارد و اکنون مکان یادبود جهانی به مناسبت روز مادر است.

بنابر پژوهش آنتولینی، آنا جارویس از تاجرانی که از این رویداد سودجویی کردند انتقاد کرد و آنان را «نقض‌کنندگان حق ‌نشر، خرابکاران تجاری و دلالان تمام‌عیار» نامید.

او تا آنجا پیش رفت که بر ضد گلفروشی‌ها که قیمت گل‌های خود را در ماه مه افزایش می‌دادند اعتراض کرد و تهدید کرد که علیه بسیاری از شرکت‌هایی که از این مناسبت سود می‌برند اقدام قانونی انجام خواهد داد.

او همچنین از صنعت عظیم کارت تبریک که در نزدیکی این روز افزایش چشمگیری پیدا می‌کند انتقاد کرد و استدلال کرد که نشان دادن سپاس و قدردانی از ارزش مادران باید با نامه‌های شخصی و دست‌نویس باشد.

آنتولینی می‌نویسد سازمان‌هایی بودند که تلاش می‌کردند مفهوم این روز را با تغییر مفهوم مادری در قرن بیستم سازگار کنند و جنبه خانگی مادری را با تاثیر مادران در اجتماع تلفیق کنند.

اما جارویس از پذیرفتن این برداشت خودداری کرد.

او پیش از درگذشت در سال ۱۹۴۸ در‌حالی که زیر بار قرض و اسیر افسردگی بود به خبرنگاری اعتراف کرد: «من عمیقا از ایجاد روز مادر پشیمانم».

روز مادر چقدر درآمد ایجاد می‌کند؟

مانند بسیاری از حوزه‌های تجاری ایالات متحده آمریکا در صدر مصرف کالا‌ها و خدمات تجاری مربوط به روز مادر قرار دارد.

کشور‌های دیگر جهان نه فقط از الگوی بزرگداشت این روز پیروی کردند بلکه به طور جدی به جنبه اقتصادی آن هم پرداخته‌اند.

در ایالات متحده آمریکا فروش روز مادر به بیش از ۲۳ میلیارد دلار می‌رسد.

بنا بر وبسایت‌های تخصصی کالا‌ها و خدمات خریداری شده در روز مادر فقط از طرف بچه‌ها برای مادران نیست. مصرف‌کنندگان برای تمام زنان زندگی خود مانند دختران، خواهران، مادر‌بزرگ‌ها، مادر‌خوانده‌ها و بستگان و دوستان دیگر هم هدیه می‌خرند.

صنعت کارت تبریک بالاترین میزان فعالیت را دارد و پس از آن صنعت گلفروشی بالاترین فروش خود در سال (حتی بیش از روز ولنتاین) را در همین روز دارد.

پس از آن خدمات گردش و تفریحی مانند رستوران‌ها و در مرتبه بعدی صنایع پوشاک و جواهرات است.