د ایران بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي لږ مخکې په یوه اېکس پیغام کې وویل، که اسرائیل ''خپل غیر قانوني یرغل'' همدا اوس ودروي، ایران د ځوابي اقداماتو دوام هېڅ نیت نه لري. له دې مخکې د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ پر خواله رسنۍ د اسرائیل او ایران تر منځ د ''بشپړ او ټولټال'' اوربند اعلان وکړ.
یوه ویډیويي وینا کې چې ساعت وړاندې خپره شوه، د اسرائیلو لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو وویل چې "د اسرائیلو بقا" ته د ایران ګواښ له منځه وړلو يه موخه یې هدف لرونکي پوځي عملیات پیل کړي دي.
هغه وویل چې اسرائیلو هغه ایراني ساینس پوهان په نښه کړي چې "د ایراني بم په جوړولو یې کار کاوه او دا بریدونه چې څومره ورځې نیسي دوام به وکړي".
د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ له ایرانه وغوښتل چې د خپل اټومي پروګرام پر سره یوې هوکړې ته ورسیږي او دا چې تهران ته یې " فرصت پسې فرصت" ورکړی دی.
تمه وه د یکشنبې پر ورځ به د امریکا او ایران ترمنځ د خبرو شپږم پړاو په مسقط کې د عمان په کوربتوب پیل شي.
عمان تېره ورځ رسما د دغه خبرو د کوربتوب ځای او نېټه په ګوته کړل.
ټرامپ پر خپله خواله (رسنۍ ټروت سوشل) لیکلي " ما په سختو ټکو هغوی ته وویل چې ویې کړئ، دا چې څومره هڅه یې وکړه، څومره ورنژدې شول خو ویې نه شو کولی سرته یې ورسوي."
هغه وايي" لویه ویجاړي او مړینه وشوه، خو د دې لویو وژنو پای ته رسولو لپاره اوس هم وخت شته"
هغه ویلي، ایران دې مخکې له دې چې هیڅ پاتې نه شي یوې هوکړې ته ورسیږي.
ټرمپ پر ایران د اسرائیلو بریدونو ته لومړي غبرګون کې ویلي وو، د اسرائیلو له پلانه خبر و خو دغو عملیاتو کې امریکا هیڅ ونډه نه درلوده.
د عکس سرچینه، Getty Images
پر ایران د اسرائیلو له برید وروسته ایران، عراق، اردن او اسرائیلو خپل فضايي حریم تړلی دی.
د فلایټ رادار ویبپاڼې خپاره کړي انځورونه ښيي چې د دغو هېوادونو پر فضا هیڅ ډول الوتنې نه لیدل کېږي.
د جمعې پر سهار ایرفرانس اعلان وکړ چې اسرائیلو ته یې خپلې ټولې الوتنې ځنډولي دي.
د عکس سرچینه، Flightradar24
د طالبانو حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد پر خپله ایکس پاڼه لیکلي:
"د افغانستان اسلامي امارت د اسرائیلو لخوا د ایران په اسلامي جمهوریت وروستي بریدونه او د دغه هېواد د پوځي قوماندانانو او اټومي پوهانو ترور چې د نړیوالو حقونو له اساسي اصولو،په ځانګړي ډول د هېوادونو له ملي حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا څخه څرګنده سرغړونه ده، په کلکه غندي. دا تجاوز په داسې حال کې ترسره شوې چې د فلسطین مظلوم ولس، په ځانګړې توګه په غزه کې، لا هم د اسرائیلو د بېدرېغه او فاجعهبارو بریدونو لاندې دی، او اشغالګر رژیم پرته له دې چې انساني او نړیوالو اصولوته پام وکړي، دغه تاوتریخوالی ته دوام ورکوي. له بده مرغه، دا ډول کړنې چې تاوتریخوالی زیاتوي، د سیمې وضعیت لا پسې کړکیچن او اندېښمن کړی دی."
ښاغلي مجاهد لیکلي" اسلامي امارت له ټولو ذيدخلو جهتونو څخه غواړي چې د خپلې ټاکل شوې دندې له مخې، چې د منطقوي ثبات او امنیت ساتل دي، په پوره مسؤلیت سره دې موضوع ته رسیدنه وکړي او د دې اجازه ورنه کړي چې په سیمه کې بې ثباتي او نا امني نوره هم پراخه شي."
د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ پر ایران د اسرائیلو برید ته غبرګون کې ویلي، له عملیاتو وړاندې د اسرائیلو له پلانه خبر شوی و، خو ټینګار یې وکړ چې امریکا دغو عملیاتو کې هیڅ ډول ونډه نه درلوده. هغه هیله وښوده چې ایران به له امریکا سره د خبرو له لارې خپل اټومي پروګرامونه محدود کړي.
سعودي عربستان پر ایران د اسرائیلو له برید وروسته په یوه وینا پاڼه کې دغه بریدونه غندلي دي.
د سعودي د بهرنیو چارو وزارت یوه ویناپاڼه کې ویلي:
"د سعودي سلطنت په ورور هېواد، د ایران پر اسلامي جمهوریت د اسرائیلو بربنډ تېری په ټینګه غندي، دا تیری د ایران ملي حاکمیت او امنیت کمزوری کوي او له نړیوال عرف او قانونه څرګنده سرغړونه ده."
د جاپان د بهرنیو چارو وزیر تاکشي ایوایا د جمعې پر ورځ توکیو کې له خبریالانو سره په خبرو کې وویل، ټولې غاړې باید له زغمه کار واخلي.
هغه وویل "موږ په ټینګه دا ګام چې حالت د تاوتریخوالي خوا ته بیايي غندو."
د جاپان د بهرنیو چارو وزیر زیاته کړه " د جاپان لپاره د منځني ختیځ سوله او ثبات خورا مهم دي، له ټولو غاړو غواړم چې د حالت له کرارۍ سره مرسته وکړي"
د بریتانیا لومړي وزیر کېیر سټارمر د جمعې پر ورځ وویل، پر ایران د اسرئیلو برید د اندېښنې وړ دی او ټولې غاړې باید شاتګ او د تاوتریخوالي له پراخولو ډډه وکړي.
اردن او عراق خپل هوايي حریم پر ایران د اسرائیلو له برید وروسته تړلي او هر ډول الوتنې یې ځنډولي دي.
اردن وايي، پر خپل هوايي حریم به د هیڅ ډول سرغړونې اجازه چاته ور نه کړي.
د اردن دولت یوه ویاند د فرانسې خبري اژانس ته ویلي" اردن به چا ته اجازه ور نه کړي چې د دوی له هوايي حریمه سرغړونه وکړي او بیا ټینګار کوم چې دا هېواد به د هیڅ ډول شخړې په ډګر بدل نه شي."
اردن له اسرائیلو سره پر پوله پروت هېواد دی چې د تېر کال په اکټوبر کې یې، د ایران څو توغندي په هوا کې شنډ کړل.
دلته د هغو کسانو لیست دی چې د ایراني دولتي رسنیو د راپورونو له مخې، د اسرائیلو په هوایي بریدونو کې وژل شوي دي، په داسې حال کې چې دا بریدونه د "پاڅېدلي زمري عملیات" په نامه د ایران د اټومي پروګرام د شنډولو په هدف ترسره شوي وو:
تأیید شوي وژل شوي کسان:
ژوبل شوی لوړپوړی چارواکی:
د عکس سرچینه، Reuters
د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې، د اسرائیلو په بریدونو کې یو شمېر اټومي ساینس پوهان وژل شوي دي.
د دې راپورونو له مخې، د ایران د اسلامي جمهوریت د اټومي ساینس پوهانو په ډله کې عبدالحمید مینوچهر، احمدرضا ذوالفقاري، سید امیر حسین فقهي، مطلبي زاده، محمد مهدي طهرانچي او فریدون عباسي شامل دي چې په دې بریدونو کې وژل شوي دي.
د عکس سرچینه، EPA
د اسرائیلو د دفاعي ځواکونو ویاند برید جنرال ایفي ډیفرین وايي چې ایران "نژدې ۱۰۰ بې پیلوټه الوتکې د اسرائیلو پر پر لور توغولي".
دی زیاتوي دوی یې د مخنیوي پر لارو چارو کار کوي.
ډیفرین زیاتوي د ایران د پوځ مشر، د ایران د اسلامي انقلاب ساتونکو قول اردو قومندان او د ایران د بېړني قوماندې قومندان د تېرې شپې په بریدونو کې وژل شوي دي.
د ایران دولتي رسنیو هم مخکې راپور ورکړی و چې د انقلاب ساتونکو مشر حسین سلامي وژل شوی دی. په اسرائیلو کې بېړنی حالت اعلان شوی دی.
د عکس سرچینه، Reuters
د ملګرو ملتونو مشر په منځني ختیځ کې د "اعظمي زغم" غوښتنه کړې او د ایران په اټومي تاسیساتو د اسرائیلو بریدونه یې غندلي دي.
د ملګرو ملتونو د سرمنشي انتونیو ګوتېرېش په استازیتوب، یو ویاند وايي چې ګوتېرېش: "په ځانګړي ډول په ایران کې د اټومي تاسیساتو باندې د اسراییلو بریدونو څخه اندېښمن دی په داسې حال کې چې د ایران او متحده ایالاتو ترمنځ د ایران د اټومي پروګرام د وضعیت په اړه خبرې روانې دي".
ویاند وايي: "عمومي منشي له دواړو خواوو غواړي چې اعظمي زغم وښيي، په هر قېمت چې وي د ژورې شخړې ته له ننوتلو ډډه وکړي، یو داسې وضعیت چې سیمه یې په سختۍ سره زغملی شي."
د ایران د وسلهوالو ځواکونو لوی درستیز دفتر په یوه اعلامیه کې د جمعې ورځې سهار د اسرائیلو بریدونه غندلي او دا یې "د صهیونیستي دوښمن ښکاره تېری او د نړیوالو اصولو خلاف عمل" بللی دی.
په دې اعلامیه کې دا هم ویل شوي:
"ستاسو د وسلهوالو ځواکونو سرتېري به د دې سپک عمل د طراحانو، عاملانو او ملاتړو پر وړاندې داسې قوي او پښېمانوونکی غبرګون وښيي، چې دوی به یې هېر نه کړي."
د عکس سرچینه، Reuters
د ایران د پاسداران انقلابي ګارد عمومي قومندان حسین سلامي ښايي تر ټولو لوړپوړی ایرانی مشر وي چې د اسرائیلو په بریدونو کې وژل شوی دی.
سلامي په ۱۹۸۰ کال کې، د ایران او عراق د جګړې له پیل سره هممهاله، له سپاه پاسداران سره یوځای شو.
هغه د پوځ په لیکو کې د لوړو مقامونو ته د رسېدو پر مهال، د امریکا او د هغې د متحدینو پر وړاندې د سختو څرګندونو له امله مشهور شو.
له ۲۰۰۰م کلونو راهیسې، د ایران د اټومي او نظامي پروګرامونو سره د تړاو له امله د ملګرو ملتونو امنیت شورا او د امریکا لخوا تر بندیزونو لاندې راغلی و.
په ۲۰۲۴م کال کې، هغه د سپاه پاسداران عمومي قومندان و، کله چې ایران په لومړي ځل په ښکاره ډول په اسرائیل پوځي برید وکړ او له ۳۰۰ ډېر ډرون الوتکې او توغندي یې وتوغول.
په وروستیو ورځو کې، چې له اسرائیل سره ترینګلتیا زیاته شوې وه، سلامي د پنجشنبې په ورځ ویلي و: "ایران د هرې سناریو، وضعیت او حالت لپاره پوره چمتووالی لري".
هغه زیاته کړې وه: "دوښمن فکر کوي چې ایران به هماغسې وځپي لکه څنګه چې بېدفاع فلسطینیان د اسرائیلو تر محاصرې لاندې تر فشار لاندې راولي. موږ د جګړو تجربه لرو او پاخه شوو یو."
د اسرائیلو له خوا پر ایران د بریدونو په ترڅ کې، درې ستوریز جنرال محمد باقري، چې د وسلهوالو ځواکونو د لوی درستیز مشر و، ووژل شو.
محمد باقري چې د ایران تر ټولو لوړپوړی نظامي چارواکی و، د اسرائیلو په بریدونو کې وژل شوی دی.
تر دې مخکې، د سپاه پاسداران عمومي قومندان درې ستوریز جګپوړی قومندان حسین سلامي او د خاتم الانبیا قرارګاه قومندان غلامعلي رشید د وژل کېدو خبر هم تایید شوی و.
اسرائیل وایي چې بریدونه یې د ایران پر اټومي او پوځي تاسیساتو کړي، خو د ایران رسنۍ راپور ورکوي چې د تهران استوګنیزې سیمې هم په نښه شوې او ګڼ شمېر ملکیان، چې ماشومان هم پکې شامل دي، وژل شوي دي.
دلته ځینې وروستي انځورونه دي چې له تهران څخه خپاره شوي، چیرته چې همدا اوس شاوخوا ۷ بجې دي.
د عکس سرچینه، Getty Images
د عکس سرچینه، Getty Images
د عکس سرچینه، Getty Images
د عکس سرچینه، Getty Images
د عکس سرچینه، Getty Images
د رویټرز خبري آژانس د راپور له مخې، د ایران د وسلهوالو ځواکونو د لوی درستیز ویاند ابوالفضل شکارچي د اسرائیلو د هوایي بریدونو په غبرګون کې ګواښ کړی چې امریکا او اسرائیل به "درنه بیه پرې کړي."
دې ایراني پوځي چارواکي ویلي چې د هېواد وسلهوال ځواکونه "به خامخا دغو بریدونو ته ځواب ورکړي."
