ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ሳፋን ማርዋን ዝበሃላ ማናቱ፡ ንምፍልላየን ኣብ ሓደ  ሆስፒታል ዓዲ እንግሊዝ ኣዝዩ ፍሉይ ተኸታታሊ መጥባሕቲ ክግበረለን እንከሎ፡ ነቲ ሕክምናዊ መስርሕ ክከታተል ፍሉይ ዕድል ዝረኸበ፡ ቢቢሲ ነቲ ዛንታ ብኸምዚ ዝስዕብ የቕርቦ።

ብርእሲ ተጣቢቐን ዝተወልዳ ማናቱ፡ መወዳእታኡ እንታይ ኰና?

ኣብዚ ቐረባ ሰሙናት ኣህባይ በረኻ ኣብ ጃፓን መጥቃዕቲ ይፍጽሙ ከምዘለዉ ተገሊጹ። 

ኣህባይ በረኻ ጃፓን፡ ሰባት የጥቅዑ'ለው 

ዳይረክተር ጀነራል ውድብ ጥዕና ዓለም ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ እቲ ቫይረስ ኣብ 75 ሃገራት፡ ልዕሊ 16 ሽሕ ሰባት ለኺፉ ከምዘሎ ገሊጹ።

በዲዶ ህበይ፡ 'ዓለማዊ ስግኣት' ምዃኑ ወድብ ጥዕና ዓለም ኣዊጁ

ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን ብኮቪድ-19 ከም ዝተለኸፈን ኣብ ኋይት ሃውስ ተወሺቡ ከምዝርከብን ተገሊጹ።

ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን ብኮቪድ ተለኺፉ

ምጽራይ ኣስናን፡ ብሕዱር ሕማም ንኸይንጥቃዕ ከምኡ'ውን ጥዕና ኣስናንናን ግርጻንናን ንኽሕሎ ይሕግዝ። መብዛሕትና ግን፡ ኣስናንና ነጽርየሉ መገዲ ቅኑዕ ኣይኰነን። መብዛሕትና፡ ምጽራይ ኣስናን ካብ እዋን ቍልዕነትና ጀሚርና'ኳ እንተ ለመድናዮ፡ ምስ ዓበና እውን በቲ ቕኑዕ ኣገባቡ ኣይንገብሮን።

ዘይጸረየ ኣስናን ጠንቂ ሕዱር ሕማማት ምዃኑ ትፈልጡ'ዶ?

ኣብ ጋና ብሰንኪ ቫይረስ ማርበርግ ክልተ ሰባት ከምዝሞቱን እቲ ቫይረስ ከምዘለዎም ዝተጠርጠሩ 98 ሰባት ከምዝተወሸቡን ድሕሪ ምግላጹ፡ ረስኒ፡ ቃንዛ ጭዋዳታት፡ ውጽኣት፡ ተምላስን መብዛሕትኡ ግዜ ኸኣ ብሰንኪ ክቱር ምፍሳስ ደም ሞት ዘስዕብ ብርቱዕ ተመሓላላፊ ሕማም ከይላባዕ የስግእ ኣሎ።

ቫይረስ ማርበርግ እንታይ እዩ? ብኸመይከ ንከላኸሎ?

ጋና  ንመጀመርታ ግዘ ብቫይረስ ማርበርግ ዝተጠቕኡ ኽልተ ሰባት ከምዝረኸበት ኣረጋጊጻ። እዚ ማርበርግ ዝተባህለ ቫይረስ  ከም ቫይረስ ኢቦላ ሓያል ሕማም ርኽሰት ዘስዕብ ቫይረስ እዩ ።

ጋና ሓደገኛ ተላባዒ ቫይረስ ከምዝረኸበት ኣረጋጊጻ

ኢሰር ነኔር፡ መንሽሮ ቘርበት ከም ዘለዋ ክትፈልጥ እንከላ፡ ዕድመኣ ገና ኣብ መወዳእታ 20ታት እዩ ነይሩ።

‘ጸላም ስለዝዀንኩ መንሽሮ ቘርበት ዝሕዘኒ ኣይመስለንን ነይሩ' 

ኣብ ፓኪስታን እትነብር ኣፍሺን ጉል እትበሃል ጐርዞ ክሳዳ 90 ዲግሪ ሰንቲ ግሬድ ክጣመም ዝገብር ሳሕቲ ዘጋጥም ሕማም ነይሩዋ። ጕዳያ ናብ ሓንቲ ኣብ ህንዲ ትርከብ ሓኪም ክሳዕ ዝቐርብ ድማ ግቡእ ሕክምናኽትረክብ ተጸጊማ ነይራ። ጋዜጠኛ ቢቢሲ ኡርዱ ሪዝ ሶሄል እታ መንእሰይ ኣብ ደልሂ ህይወት ዘድሕን ሕክምና ንምርካብ ብዛዕባ ዝገበረቶ ጕዕዞ ጸብጻቡ ኣሎ።

ከሳዳ 90 ዲገሪ ዝተጠውየት መንእሰይ ብመጥባሕቲ ሓውያ

ኣብ መወዳእታኡ ናይ ገዛእ ርእሳ መጽናዕቲ ድሕሪ ምክያድ፡ ጓላ ንጭዋዳታት ናብ ኣዕጽምቲ ዝቕይር ሕማም ከምዘለዋ ተረዲኣ። 

ጭዋዳታት ናብ ኣዕጽምቲ ዝቕይር ሕማም 

ተመራመርቲ ኣመሪካ እቶም ኣብ መዛዘሚ ሰሙን ክብድ ዝበለ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ዝገብሩ ክሳብ ክንደይ ጽቡቕ ውጽኢት ከምዘመዝገቡ ንምፍላጥ ኣብ 350 ሽሕ ሰባት ን10 ዓመታት ክትትል ክገብሩ ፀኒሖም ኣለዉ።

ኣብ ቀዳመ-ሰንበት ዝግበር ፅዑቕ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ብቑዓት ክንኸውን የኽእለና - መፅናዕቲ

ሽዑ እቶም ኣብ ኣሜሪካ ጆርጂያ ዝነብሩ ስድራቤቱ፡ ወዶም ንመዓልታዊ ዕማማት ህይወት ብዝሓሸ ኵነታት ክለምዶን ክነጥፈሉን ዝሕግዝ ሕክምና ንኽረክብ ብምሕሳብ  ናብ በዓል ሞያ ሕክምና ወሰድዎ። መድሃኒታት ብምሃብ እውን ፈቲኖምዎ፣ እንተኾነ እቲ ዝተኣዘዘ መድሃኒታት ኣብ ወዶም ቀጻሊ ሕማም መርዘን ርእሲ ምስ ኣኸተለ ከቋርጽዎ ተገዲዶም።

ምጕዳል ትኵርነት ንምፍዋስ ብሓኪም ዝእዘዝ ገይም ኮምፒተር 

ሕማም ፌስቱላ ብዝያዳ ኣብ ደቂ ኣንስተዮ ዝረአ ሕማም ከምዝኾነ  ዝግለጽ እኳ እንተኾነ ኣብ ደቂ ተባዕትዮን እውን ብብዝሒ ይረአ እዩ። እዚ ሕማም’ዚ ኣብ ሞንጎ ክልተ ክፋል ኣካለት ደቂ ሰባት ዝፍጠር ዘይንቡር ከም ካናለ/መትረብ ዝግለጽ ፈቓቕ እዩ።

ፌስቱላ ደቂ ተባዕትዮ፡ ብዙሓት ዘይፈልጥዎ ሕማም

እዞም ክንዲ ፖስት ካርድ ዝዀኑ ክልተ ጥራውዝቲ፡ “ላይብረሪያን፡ ርሑስ ፋሲካ ኤክስ” ዝብል መልእኽቲ ምስ ዘለዎ ደብዳበ ብሚስጢር ተቐሚጦም ተረኺቦም።

ን20 ዓመታት ጠፊኦም ዝነበሩ ጥራውዝቲ ቻርለስ ዳርዊን ናብ ቦታኦም ተመሊሶም

እቶም ኣፍላ መንእሰያት ቅድሚ ዓሰርተ መዓልቲ፡ ምውዳእ ፈተና ፍርቂ ዓመት ምኽንያት ብግባር ኣብ ሓደ እንዳ ለይታዊ ትልሂት ይዘናግዑ ነይሮም። ካብቶም ግዳያት ብዕደመ ዝነኣሰት፡ ጓል 13 ዓመት ህጻን ነይራ።


ንብዙሓት ዘንበዐ ስነ ስርዓት ቀብሪ ኣብ ለይታዊ ትልሂት ዝሞቱ ዕሸላት መናእሰይ

ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተታት ዓመታት፡ ካብ ዙርያ ዓለም፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ከም ዩፎ ዝተገለጹ ጓኖት ነገራት እኳ እንተተረኣዩ ተመራመርቲ ነቲ ክስተታት ‘ልቢ ወለድ እዩ’ ብምባል ክነጽግዎ እዮም ጸኒሖም። ኣብዚ እዋን ግና ትካል ምርምር ጠፈር ኣሜሪካ፡ ናሳ፡ ኣብዚ ጓና ተርእዮታት መርመራ ዝገብር ፍሉይ ጉጅለ ተመራመርቲ ብምቛም ሓደ መልሲ ንምርካብ ምንቅስቓስ ጀሚሩ ኣሎ።

ዓለም-ለኻዊ መዓልቲ ዩፎ፡ ንምንታይ እዩ ናሳ ንዩፎ ዝእልሽ ዘሎ?

ዳመ ዲቦራ ጀምስ፡ ኣብ 40 ዓመታ ብመንሽሮ መዓንጣ’ያ ሞይታ፡ ሰብ ብዛዕባ መንሽሮ መዓንጣ ዘለዎ ኣፍልጦ ንኽዓቢ ኸኣ፡ ለይትን ቀትርን ሰብ ቀልቀሉ እንታይ ከምዝመስል ክርኢ ከምዘለዎ ትጉስጉስ ነይራ።
ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ፡ መንሽሮ መዓንጣ ኣዝዩ ግኑን ዓይነት መንሽሮ ኮይኑ፡ ሰብ ብዛዕባ እዚ ሕማም ንዝሓቶ ሕቶታት ክንምልስ ፈቲንና ኣለና።

መንሽሮ መዓንጣ፡ ብኸመይ ካብ ቀልቀል ኵነታትና ንፈልጥ?

እዚ ሕጂ ዝነግረኩም ዛንታ፡ ኣብ መወዳእታ ዘመነ ስልጣን ደርግ፡ ኣብ ወለጋ፡ ወረዳ ሆሮ ጉድሩ፡ ሻምቡ ኣብ ዝተባህለ ቦታ ዝጅምር ዛንታ ፍቕሪ ንእስነት፡ ምፍልላይ፡ ደግሲ ፍቕሪ፡ ሓዳርን፡ እንደገና ምፍልላይን እዩ።

ድሕሪ 20 ዓመታት ተራኺቦም ሓዳር ዝመስረቱ ፍቝራት፡ ንኻልኣይ ግዜ ደኣ እንታይ ፈለዮም? 

ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝርገሐን መልከፍትን ኮቪድ ብቐጻሊ ይውስኽ ከምዘሎ ፡እዋናዊ ኣሃዛት ቤት-ጽሕፈት ሃገራዊ ስታቲስቲክስ (ONS) ይሕብር ።

ኮቪድ፡ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ብቐጻሊ ይውስኽ ኣሎ

ብ11 ሰነ 2022 ዓ.ም [ኣ.ኤ] ዓለምለኻዊ ማሕበር ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ ሕርሻን ስነፍልጠት ህይወትን [GCHERA] ሎሬታት ዓለምለኸ ሽልማት ሕርሻ ዓመተ 2021 ኢሉ ንዝሓጸዮም ፕሮፌሰር ዩኒቨርሲቲ መቐለ ምትኩ ሃይለን፡ ፕሮፌሰር ዩኒቨርሲቲ ጌንት ማርክ ቫን ሞንታግን ሸሊሙ። ፕሮፌሰር ምትኩ፡ ብምርምር ሓመድ፡ ልምዓት ሕርሻ፡ ስነ መኣዛ ኣትክልትን ካልኦት ሳይንሳዊ ምርምራትን ስነሂወታዊ ብዙሕነትን’ዩ ክሽለም በቒዑ።   

'ካብ ገባር'የ ዝመሃር' ዝብል ሎሬት ሕርሻ ዓለም ፕሮፌሰር ምትኩ ሃይለ

ምሸት ምሸት፡ 0.3 ሚሊ ሜትር ንውሓት ዘለዎም ፍጥረታት፡ ሓደሽቲ ነኳላት ቈርበትና ኣሊሾም ብምውጻእ ምስ መጻምዶም ይራኸቡ። 

ኣብ ገጽና ጾታዊ ርክብ ዝፍጽሙ ሓሳኹ

ካብ ዓለም ብዕድመ እቲ ዝነኣሰ መምህር ዮጋ ረያሽኒ ካብ ወዲ ኣርባዕተ ዕድመ ጀሚሩ ዮጋ ክተግብር ከምዝጀመረ እዩ ዝገልጽ። ካብ ግዜ ቁልዕነቱ ጀሚሩ ምስ ዮጋ ክቱር ፍቕሪ ዝሓደሮ ረያሽኒ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ናይ ባዕሉ ቤት ትምህርትን ካልኦት መድረኻትን ዮጋ ይምህር'ሎ።

"ዮጋ ርጉእን ትኩርን ንክኸውን'ዩ ዝሕግዘኒ" ረያሽኒ

ኣብታ ኣብዚ ቕነ ከቢድ ሙቐት እተተኣናግድ ዘላ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ብዙሓት ጽቡቕ ድቃስ ክድቅሱ ከምዘይከኣሉ የማርሩ ኣለዉ፡፡ እንተኾነ እዞም ዝስዕቡ ስጉምቲታ ዋላ ኣብ ሃሩር ጽቡቕ ድቃስ ንምድቃስ ዝሕግዙ እዮም ይብሉ ተመራመርቲ፡፡ 


ኣብ ውዑይ ኩነታት ኣየር ከመይ ክንድቅስ ንኽእል?

ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ካብ ዝውለዱ 800 ህፃናት፡ ኣብቲ ሓደ እዚ ፀገም ይኽሰት።ኣብ ኢትዮጵያ በብዓመቱ ኣስታት 5 ሽሕ ህፃናት እግሮም ተጠውዩ ይውለዱ። እዚ ኣሃዝ ካብ ናይጄርያ ቀፂሉ፡ ኣብ ኣፍሪካ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ዝስራዕ’ዩ።
