ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ካብ ነዊሕ ግዜ ኣትሒዙ ብዛዕባ ክንዮ-ባህርያዊ ፍጻመታት እምነት ዘለዎም ሰባት ሒደት ኣይኰኑን። ኣብዚ መበል 21 ክፍለ ዘመን እውን እንተዀነ፡ ክንዮ-ባህርያዊ ፍጻመታት ከምዘጋጠሞም ዝዛረቡ ኣለዉ። ከምዚ ዝበሉ እምነታት ግን ስለምንታይ ክሳዕ ሕዚ ጸኒሖም? ገለ ረብሓ ክህልዎም ይኽእል’ዶ ይዀን?

ሳይንስ ብዛዕባ መናፍስቲ ምውታን እንታይ ይብል?

ኣብታ ኣፍሪቃ ኣብ 2022 ኣስታት 95 ሚእታዊት ምስ ዓሶ ዝተኣሳሰር ሞት ኣጋጢሙ እዩ፤ ኣስታት 80 ሚእታዊት ካብዚኦም ድማ ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ዝርከቡ ህጻናት ከምዝዀኑ ውድብ ጥዕና ዓለም ይሕብር።

ክታበት፡ ብዝሒ ህዝቢ ዓለም ንምንካይ ድዩ ዝወሃብ?

ብውሕዱ ሓሙሽተ ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ዘይቅቡል ልዑል መጠን ናይቲ መርዛምን ቀታሊ ክኸውን ዝኽእልን ‘ዳይቲሊን ግላይኮል’ ዝበሃል ንጥረ ነገር ምሓዞም ብምርመራ ድሕሪ ምርግጋጹ ጥምሮታት ሽሮፕ ሰዓል ‘ጆንሰን ኤንድ ጆንሰን’ ክእከብ ገይረን።

ኣብ ረብሓ ከይውዕል መጠንቀቕታ ዝተወሃበሉ ሽሮፖ ሰዓል

በቶም ግጭት ዝካየደሎም መስመራት ሓደስቲ ቀረብ ክበጽሕ ምግባር ዳርጋ ዘይከኣል እዩ። ሰራሕተኛታት ረድኤት ከምዝብልዎ፡ ወተሃደራዊ ሰበ-ስልጣን ሱዳን ቪዛን ፍቓድ መገሻታት ውሽጢ ዓዲን ንምሃብ ኣዝዮም ይንድጉዩ ኣለዉ።

ሱዳን፡ ኣብ መንጐ ጥሜትን ሞትን ዝተቐርቀሩ ዕሸላት

ብዘይካ'ዚ 16 ሰባት ብከቢድ ቆሲሎም ኣብ ዝተፈላለዩ ሲቪላዊን ወተሃደራውን ሆስፒታላት ይእለዩ ከምዘለውን እቲ ጸብጻብ ይጠቅስ።


ኤርትራ፡ ሰለስተ ኣባላት ሓንቲ ስድራ ዝርከብዎም ብዙሓት ሰባት ብሓደጋ መኪና ሞይቶም

ኣብ ከተማ ሽረ እንዳስላሴ እተጣየሸት ጉጅለ ሓኾርቲ ሽረ እንዳስላሴ፡ ቀዳም ቀዳም ናብ ዝተፈላለዩ በረኽትን ታሪኻውን እንብታት እትድይብ ኮይና ኣእምሮውን ኣካላውን ጥዕና ኣባላታ ንምርግጋጽ ዓሊማ ትንቀሳቐስ ከምዘላ ወዳቢ ናይታ ጉጅለ ኣቶ ይርጋ ገብረመድህን ገሊጹ።

ቀዳም ቀዳም እምባታት ትድይብ ዘላ ጕጅለ ሓኾርቲ ሽረ እንዳስላሰ

ጥንታውያን ደቂ ኣባት፡ ኣኽላባት ቅድሚ ምምጽኦም ነዊሕ እዋን ወኻርያ ከም እንስሳ ዘቤት ገይሮም ይሕዝዎም ነይሮም ክኾኑ ይኽእሉ።

‘ወኻርያ’ እንስሳ ዘቤት ድያ ነይራ?

ቡን ካብ ፍረ ናይቲ ፈለማ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተረኽበ ተኽሊ ቡን ኣራቢካ ዝመጽእ እዩ። ኣፈ ታሪኽ ከም ዝሕብሮ፡ካልዲ ዝተባህለ ሓደ ጓሳ፡ ኣጣሉ ፍረታት ቡን ምስ በልዓ፡ ሓይለንን ሓጎሰንን ከም ዝውስኽ ምስ ኣስተብሃለ ባዕሉ ክፍትኖ ቀሲብዎ። ካብኡ ንደሓር፡ ደቂ ዓዲ፡ ዝተቐልወ ቡን ክውሕጡን ወይ ካብ ቆጽሊ እቲ ተኽሊ ሻሂ ክሰርሑን ጀመሩ።

ቡን ግን ብኸመይ እዩ  ዝውቱር መነቓቅሒ ክኸውን ክኢሉ?

ቅድሚ እቲ ናይ ሰኑይ ፍጹም ጸሓያዊ ግርደት [ከውሊ ፀሓይ] ትጽቢት እናዓበየ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን፡ ሚልዮናት ሰባት ንጹር ሰማይ ክህሉ ተስፋ ይገብሩ ኣለዉ።

ግርደት ፀሓይ ክርእዩ ናብ ሰማይ ዘቋምቱ ዘለዉ ሚልዮናት ሰባት

"እዚ መሳርሒ ሰብ ሰርሖ ብልሒ ዝህቦ መልስታት ብቐንዱ ርትዓዊ፡ ሓፈሻዊ ምኽሪ ብዛዕባ ጥዕናን ጽቡቕ ሂወትን፡ ኣድላዪ ኣብ ዝዀነሉ ምስ ዝተረጋገጸ ሓበሬታ ዘተኣሳስር፡ ብዛዕባ ኣገደስቲ ኣገባባት ርእሰ-ሓልዮት ዝምዕድ፡ ከምኡ'ውን ሰባት ዝዀነ ስክፍታታት ምስ ዝህልዎም መዓስ ምስ ሓኪሞም ክራኸቡ ከም ዘለዎም ዝሕብር ይመስል፡"

ሰብ ሰርሖ ብልሒ ኣብ ጥዕና ደቂ ሰባት እንታይ ኣበርክቶ ኣለዎ?

ኣብ ሰሜናዊ ሞዛምቢክ ኣገልግሎት መጓዓዝያ እትህብ ዝነበረት ጃልባ ብምጥሓላ መብዛሕትኦም ህጻናት ዝዀኑ ብውሑዱ 90 ሰባት ከም ዝሞቱ ሰብ መዚ ኣፍሊጦም።

ጃልባ ብምጥሓላ መብዛሕትኦም ህጻናት ዝዀኑ 90 ሰባት ሞይቶም

ፈላማይ ኩሊት ሓሰማ ዝተተኽለሉ ሕሙም ካብ ሆስፒታል ናብ ቤቱ ተፋንዩ

ክሳዕ ሕጂ እግሮም ኣብ ወርሒ ዝረገጹ ሰባት ሒደት እዮም - 12 ጥራይ። ነዚ ንምእማኑ ዘጸግም ጕዕዞ ዝገበሩ እዞም ጠፈርተኛታት እንመን እዮም?

ኣብ ወርሒ ዝረገጹ ሒደት ሰባት በዓል መን እዮም?

ኣብ ኮምፕረሀንሲቭ ሆስፒታል ዩኒቨርስቲ ኣኽሱም ሓንቲ ኣደ ብርእሰን ተጣቢቐን ዝተወለዳ መናቱ ከምዝሓረሰት መዲካል ዳይሬክተር እቲ ሆስፒታል ዶ/ር ጸጋይ ተኽለሃይማኖት ንቢቢሲ ገሊጹ።

ኣብ ኣኽሱም ብርእሲ ዝተጣበቓ መናቱ ተወሊደን

ቴክኖሎጂ ይምዕብል ኣሎ፤ ኣብ ዓለም ዘለው ቢልዮናት ሰባት ድማ ዝተፈላለዩ ማሕበራዊ መራኸቢታት ይጥቀሙ። ሰብ ምስ ሞተ ግን ኣብ ኦንላይን ዘለዎ ህላወ እንታይ’ዩ ዝኸውን? ዝብል ኣዝዩ ኣዘራራቢ ጉዳይ’ዩ።


ምስ ሞትና ናይ ማሕበራዊ ሚዲያ ኣካውንትና እንታይ ይኸውን?

የማናዊ ስነ-ሓሳባዊ ምንቅስቓስ ዝዀነ ኪውኣኖን፡ ምስ ፕረዚደንታዊ መረጻ እታ ሃገር ብዝተኣሳሰር ሓደስቲ ስግኣታት ንኽፍጠሩ ምኽንያት ክኸውን ተኽእሎ ከምዘሎ ድማ ይንገር ኣሎ።

ኣሜሪካ፡ ብሓቂ ብኣመንቲ ሰይጣንን ገሃስቲ ህጻናትን ድያ ትምራሕ?

ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሰንኪ ሕማም ኵሊት ንብረቶም ሸይጦም ኣብ ኢድ ሰብ ዝወደቝ ብዙሓት እዮም። እቲ ሕማም እናኸበደ እንተኸይዱ ዝሓመሙ ብህይወት ንኽጸንሑ፡ እንተወሓደ ኣብ ሰሙን ክልተ ግዜ ዳያሊሲስ ክገብሩ ይግደዱ።

ጥዕና ኵሊት ንምሕላው ዝሕግዙ 6 ቀለልቲ ነገራት

ፈላሚ ናይ 'ቺፕ' ሓንጎል ዘለዎ ተሓካማይ ብኦንላይን ቸዝ ተጻዊቱ

ጥዕና፡ኩሊት ሓሰማ ዝተተካኣሉ ሰብ ኣብ ድሓን ኩነታት ከምዘሎ ተገሊጹ

ኣብ ሞዛምቢክ ሓደ ብኮንጁንክቲቪቲስ (ነድሪ ኣዒንቲ) ዝተጠቕዐ ሰብኣይ፡ ሕማሙ ንምፍዋስ ባህላዊ መድሃኒትን ሽንትን ድሕሪ ምጥቃሙ ከምዝዓወረ ተገሊጹ።    

ንሕማም ዓይኒ ብሽንቲ ክፍውስ ዝፈተነ ሰብኣይ ዓዊሩ

ተመራመርቲ ብኤችኣይቪ ካብ ዝተለኽፈ ዋህዮ፡ ነቲ ቫይረስ ከኣልዩ ምኽኣሎም ገሊጾም። እቲ መስርሕ ሽልማቶ ኖቤል ብዝተዓወተ ቴክኖሎጂ ‘ጂን-ኤዲቲን’ ከምዝተኻየደ እቶም ተመራመርቲ ይሕብሩ።

ተመራመርቲ ንኤችኣይቪ ካብ ዋህዮታት ቈሪጾም ክኣልዩ ምኽኣሎም ገሊጾም

ኣመና-ዝተመስርሑ (ultra-processed) መግብታት ምስ ሕማም ልቢ፡ ካንሰርን ጭንቀትን ዝርከብዎም ልዕሊ 30 ዝኾኑ ጥዕናዊ ጸገማት ክጥቀሱ ጸኒሖም ኣለው። ኣመና-ዝተመስርሑ ዝበሃሉ መግቢታት ኣየኖት እዮም?

ኣመና-ዝተመስርሐ መግቢ እንታይ’ዩ ንጥዕናኸ ተጓዳኢ ድዩ?

ገለ ሰባት ድራር ኣዝዩ ባህ ዝብሎም ልዕሊ ዓቐን ኢልካ ክግለጽ ዝከኣል ድራር በሊዖም ክንሶም ንገሆ ብብርቱዕ ጥምየት ከምዝበራበሩ ይዛረቡ።
እዚ ናይ ጥሜት ስምዒት ካብቲ ንቡር ዝብሃል ዓይነት ጥምየት ዝተፈለየ ምዃኑ’ዩ እቲ ዝያዳ ኣዛራቢ ዝገብሮ።
እንተኾነ እቲ ስምዒት ካብ ሰብ ናብ ሰብ ስለ ዝፈላለ፡ ከምኡ ተሰሚዕዎም ዘይፈልጥ ብዙሓት ሰባት ኣለዉ።


ድራር ፍጊዕ ክሳብ ዝብለና በሊዕና ንምንታይ ኢና ንግሆ ኣዚና ንጠሚ?

እቶም ካብ ውድድር ዝተሰረዙ ኣመልከቲ፡ ከም ኣኽበርቲ ምእካብ ግብሪ ንዝጻወትዎ ተራ ንምድላው፡ ንኡስ ወተሃደራዊ ስልጠና ክወስዱ ተዳልዮም ነይሮም።