ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ዜጋታታ ዝነውሐ ዕድመን ምቹእ ናብራን ዝነብሩላ ሃገር

እዞም መጻምዲ፡ ኣብ ደቡብ ምብራቕ ኢንግሊዝ ኣብ እትርከብ ምምሕዳር ኤሰክስ ጥቓ ቼልምስፎርድ’ዮም ዝነብሩ ነይሮም።

ኣቦኣን ኣዲኣን ቀቲላ ምስ ሬሳኦም ክትነብር ዝጸንሐት ጓልኣንስተይቲ 

ሕጽይቲ ፕረዚደንት ካማላ ሃሪስ፡ ጥዕንኣ "ኣብ ጽቡቕ ኩነታት" ከምዘሎ ዘረጋግፅ ሰነድ ጥዕናዊ መርመራኣ ዕላዊ ምግባራ፡ መወዳድርታ ዶናልድ ትራምፕ እውን ከምኡ ክገብር ፀቕጢ ይበጽሖ ኣሎ።

ካማላ ሃሪስ፡ ኣብ ልዕሊ ጥዕና ትራምፕ ጸቕጢ ፈጢራ

ኣዳም ስሚዝ፡ ንዝሓለፉ 18 ዓመታት፡ ህሞታት እቶም ኣብ ዓለምና ብሩህ ኣእምሮ ኣለዎም ተባሂሉ ካብ ኮሚቴ ሽልማት ኖቤል ንህይወቶም ዝቕይር ጻውዒት ዝተቐበሉ ተሸለምቲ ክስንድ ጸኒሑ ኣሎ።

ቅድሚ ኵሉ ፈላሞታት ህሞታት ሓጐስ ተዓወትቲ ሽልማት ኖቤል ክስንድ ዝተዓደለ ኣዳም 

ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ውሑድ ወይ ማእከላይ ሰተይቲ  ኣልኮላዊ መስተ’ውን እንተዀንኩም ዝዀነ መጠን ኣልኮላዊ መስተ ንጥዕና ጐዳኢ ከም ዝዀነ ይሕብር ኣሎ፡ እቲ ሓደገኝነቱ ግን ክሳብ ክንደይ’ዩ?

ኣልኮላዊ መስተ ክሳብ ክንደይ’ዩ ሓደገኛ? ደረት መጠን'ከ ኣሎ ድዩ?

ጥዕና፡ ናይቶም ኣብ ቈርበትና ዝርከቡ ናእሽቱ ባክቴርያታት ረብሓ እንታይ'ዩ?

ኣብ ጨው ዘሎ ሶድየም ኣብ ኣካላትና እኹል መጠን ማይ ክዕቀብ ኣብ ምግባር ኣዝዩ ወሳኒ ተራ ኣለዎ። ዋህዮታት’ውን ንመኣዛታት ኽመጡ ይሕግዞም።
ቢቢሲ መደብ ‘ዘ ፉድ ቸይን’ ጨው ኣብ ኣካላት ወዲ ሰብ ዘለዎ ኣገዳሲ ተራን ክንደይ ዝኣክል መጠን ጨውከ እዩ ልዕሊ ዓቐን ዝበሃል ዳህሲሱ’ሎ።


ጨው ኣብ ኣካላትና እንታይ’ዩ ዝገብር?

ጉግል፡ ኣብ ኢድ ሰባት ዘለው ቴሌፎናት ዝፈልን ኣብ ዓለም ምንቅጥቃየጥ ምድሪ ዝሕብር ዓብዪ መርበብን ከዳሉ ጸኒሑ’ዩ። ኦፐረቲንግ ሲስተም ኣንድሮይድ ጉግል ዝጥቀሙ መብዛሕትኦም ስማርት ቴሌፎናት ‘ኣክስለሮሜትርስ’ ኣለዎም።


ቴሌፎናትና ብዛዕባ ምንቅጥቃጥ ምድሪ ክንፈልጥን ክንጥንቀቕን ከም ዝሕግዛና ትፈልጡ’ዶ?

ኣብ ካናዳ ግዝኣት ኦንታርዮ ዝርከብ ህጻን ኣብ መደቀሲ ክፍሉ ብመንካዕ ተለኺፉ ከምዝሞተ ሰብመዚ ጥዕና ካናዳ ገሊጾም።

ኣብ መደቀሲ ክፍሉ ምስ መንካዕ ዝተረኸበ ካናዳዊ ህጻን ሞይቱ

እቶም ተመራመርቲ፡ ካልኣይን ዝነኣሰን ከውሒ ህዋ ኣብ ገማገም ባሕሪ ምዕራብ ኣፍሪቃ ናብ ባሕሪ ብምውዳቕ ኣብ ተመሳሳሊ ዘመን ዓብዪ ሃጓፍ ፈጢሩ’ዩ ይብሉ።

ተመራመርቲ፡ እቲ ዳይኖሰራት ዘጽንተ ኣስትሮይድ ንበይኑ ኣይነበረን ኢሎም

እዚ ቫይረስ ንፈለማ እዋን ብ1967 ዓ.ም [ኣ.ኤ] ኣብ ጀርመን ከተማታት ማርበርግን ፍራንክፈርትን ከምኡ’ውን ኣብ ሰርቢያ ከተማ ቤልግሬድ እዩ ተራእዩ።

ብዛዕባ'ቲ ሓደገኛ ቫይረስ ማርበርግ ክንፈልጦም ዝግብኣና 

ኣብ እንግሊዝ ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ወይ እንቋቑሖ ንዝልግስ ምኽፋል ዘይሕጋዊ ስለዝኾነ እቲ ገንዘብ ከም መጓዓዝያን መዕረፊን ዝኣመሰሉ ወጻኢታት ንምሽፋን ብዝብል’ዩ ዝወሃብ።
ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ንምልጋስ ኣብ ውሽጢ ካብ ሰለስተ ክሳብ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ዘሎ እዋን ኣብ ሰሙን ሓደ ግዜ ናብ ክሊኒክ ምምልላስ ከጠቓልል ይኽእል።

ሕጽረት ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ንወሰኽ ክፍሊት ለገስቲ ደሪኹ

ሰብመዚ ርዋንዳ ኣብታ ሃገር  ሕማም ውጽኣት፡ ተምላስን ከምኡ ከኣ ኣብ ገለ ሰባት ብሰንኪ ብዙሕ ምፍሳስ ደም ሞት ከስዕብ ዝኽእልን ብቅልጡፍ ዝላባዕን  ሕማም ‘ማርበርግ’ ብምኽሳቱ ኣብ ቀብሪ ውሱናት ሰባት ጥራይ ክሳተፉ ዘገድድ ሕጊ ኣተኣታትዮም።

ኣብ ርዋንዳ ተራእዩ ዘሎ ተላባዒ ሕማም እንታይ'ዩ?

ንቫይረስ ማርበርግ ዝከላኸል ክታበት ኰነ ዝፍውሱ መድሓኒታት የለዉን።

ሓድሽ ለበዳ ቫይረስ 'ማርበርግ' ኣብ ሩዋንዳ ሽድሽተ ሰባት ቀቲሉ

ንዓማዊላ መጥባሕቲ ሕክምና ቢቢኤል ተካይድ ዶክተር ሶፊ ሾተር፡ “ዝበዝሓ ዓማዊለይ እቲ ሕክምና እንታይ ምዃኑ ኣይፈልጥኦን” ትብል።

መቐመጫ ዘግዝፍ ሕክምና ‘ቢቢኤል’ እንታይ’ዩ? ስለምንታይከ ስግኣት ፈጢሩ?

እቲ ኣብ ምድብ ኣርባዕተ ከም ዝዀነ ዝንገረሉ ህቦብላ ብሓሙስ ምሸት ናብ ገምገም ባሕሪ ከም ዝተቐልቀለን ኣብቲ ከባቢ ንኣስታት ሽዱሽተ ሰዓታት ከም ዝጸንሐን ኤጀንሲ ምሕደራ ህጹጽ እዋን ፌደራል ሓቢሩ።

ዛጊድ 63 ሰባት ዝቐተለ ህቦብላ ሄለን ናብ ካልኦት ግዝኣታት ኣመሪካ ይዛመት

ዶክተር ቫሱ ን30 ዓመታት ሬሳ ናይቶም ብሃንደበት፡ ብዓመጽ ወይ ብጥርጣረ ዝሞቱ ሰባት መርሚራ።
ንሳ፡ ኣብታ ልዕሊ 33 ሚልዮን ሰባት ዝነብሩላ ደቡባዊ ግዝኣት ህንዲ ዝዀነት ኬራላ ናይ መጀመርታ ጓል ኣንስተይቲ ክኢላ መርመራ ሬሳ [ፓቶሎጂ] እያ።


መዓልታዊ ዝርኣየቶ ሞት ትሕትና ክላበስ ገይሩኒ'ዩ እትብል ሓኪም መርመራ ሬሳ 

ካብቶም ኣብ ኣውስትራልያ ኣብ ዘሎ ህቡብ ኣኳርየም (ማያውያን እንስሳታትን ኣታኽልትን ዝነብርሉ ሰብ ሰርሖ ጋብላ) ዝርከቡ ፐንግዊናት ሓደ ፔስቶ እዩ። እዚ ፈርጣዕ ዕሸል ፐንግዊን ኣቓልቦ ዓለም ስሒቡ ኣሎ።


ኣቓልቦ ዓለም ዝሰሓበ ፈርጣዕ ዕሸል ፐንግዊን

ኣብ 1960ታት ሓያሎ መጽናዕትታት ኣብ መንጎ ቸኮላታን ፈጸጋን ዘሎ ርክብ ዳህሲሶም ነይሮም። እቲ ዝዓበየ መጽናዕቲ 65 ተሳተፍቲ ጥራይ ዘሳተፈ ኰይኑ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ዝኾነ ዝምድና ከምዘይረኸበ ይሕብር። ግን ድማ እቲ መጽናዕቲ ኣብ ኣካይድኡ ጉድለታት ነይርዎ እናተብሃለ እዩ ካብ ሽዑ ጀሚሩ ዝንቀፍ።

ቸኮላታ ጠንቂ ፈጸጋ ክኸውን ይኽእል’ዶ?

ብፍላይ ኣብ ወለድን መንእሰያትን ካብ ስማርትፎናት ምሉእ ብምሉእ ክርሕቑ ናይ ምፍታን ዝንባለ እናዓበየ ይመጽእ ኣሎ።
ብርክት ዝበላ ኣብያተ ትምህርቲ ዓባይ ብሪጣንያ ንፖሊሲታት ስማርትፎን ይግምግማ ኣለዋ፤ ውሑዳት ድማ ድሮ ፍጹም እገዳ መሪጸን ኣለዋ። 


ሓደስቲ ስማርትፎን ምግዛእ እንታይ'ዩ ረብሓኡ?

ደቂ ሰባት ብዛዕባ መጻኢ ፍልቀትና ርድኢት ንክህልወና ናብ ሕሉፍ ታሪኽና ክንጥምት የድልየና።

ደቂ ሰብ ድሕሪ ሓደ ሚልዮን ዓመት ከመይ ይመስሉ ይዀኑ?

ለለዳ ዮሃንስ በራኺ ካብታ ክልተ ኣዋልድ ዘፍረየት ስድራቤት ምንኣስ በዅሪ እያ። እዛ ጓል 20ዓመት ኤርትራዊት መንእሰይ ንዝኣከበቶ ፍልጠት ይዅን ተመኵሮ ንኻልኦት ብምክፋል እትፍለጥን ልዕሊ 200 ሽሕ ሰዓብቲ ዘለውዋ ኣብነታዊት ጸላዊት እያ።
ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ዝተፈላልየ ዓይነት ትሕዝቶ ዘለዎም ቪድዮታት ትዝርግሕ ለለዳ፣ ብፍላይ ምስ ኣቦኣ ኣቶ ዮሃንስ በራኺ ብዛዕባ እቶም ከም ሕንኪ ዝቝጸሩን ብዙሕ ዘይዝረበሎምን ጉዳያት ዝገብርዎ ዕላል ብዙሓት ይከታተልዎ። ኣብኡ ትነጥፈሉ ምኽንያት ሰባት እቲ ሓቀኛ ሂወት እንታይ ይመስል ክርእዩ ብምባል ፡ ንዅሉ እቲ ኣብ ሂወታ ዘጋጥማ ፈተናታትን ዕድላትን፡ ትሕጐሰሉ ኣጋጣሚታት፡ ዝኸበዳ ሽግራት ኮታስ እቲ ንማንም ወድ ሰብ ዝገጥሞ ፈተና ብምዝርጋሕ እያ ፈሊማቶ።

ቅሉዕ ዕላል ኣቦን ጓል ኣብ ጾታዊ ጉዳያት

ወዲ 77 ዓመት ካኩ፡ ብዓውዲ ክልሰሓሳባዊ [ትዮረቲካል] ፊዚክስን ሳይንሳዊ ኮሙዩኒኬሽንን ኣዝዩ ስሙይ ኣመሪካዊ ሊቅ ፊዚክስን ጸሓፍን ሚቺዮ ካኩ፡ ዘመን ኳንተም መጻኢ ሂወትና ከም ዝውስን ርግጸኛ እዩ።


ንመፃኢ ብድሆታት ዓለምን ህዝባን መፍትሒ ብዛዕባ ዝዀነ ‘ኳንተም ፊዚክስ’  ሊቅ ካኩ እንታይ ይብል?

ኬንያ ስራሕን እኹል መሃያን ብዘይብሎም መንእሰያት እትጻገም ሃገር ክትከውን እንከላ ጀርመን ድማ ሕጽረት ሰራሕተኛታት ጉልበት ኣጋጢምዋ ኣሎ። ዛጊድ ሓሙሽተ ዘወርቲ ኣውቶብስ ሰሜን ጀርመን ኣብ እትርከብ ከተማ ፍሌንስበርግ ኣቀባብላ ተገይሩሎም።