ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ሓካይም፡ ብሰንኪ ርኡይ ጠንቂ ዘይብሉ ሳሕቲ ዘጋጥም ኵነታት ሓደ ቈልዓ ከምዝተደናገሩ ይግለጽ ኣሎ።

ምኻድን ምዝራብን ዝኸልእ ጠንቍ ዘይተፈልጠ ንሓካይም ኣደናጊሩ ዘሎ ሕማም እንታይ እዩ?

ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ ዕዳጋታት ‘ካብ ኮለስትሮል ነጻ’ ዝብሉ መወዓውዒታት ፍርያት ምርኣይ ልሙድ እዩ። ኮለስትሮል ኣብ ጥዕና ደቂ ሰባት ዘለዎ ጽልዋ እወታዊ ድዩ ኣሉታዊ? ወይስ ክልቲኡ?

‘ካብ ኮለስትሮል ነጻ’ እንታይ ማለት’ዩ? ‘ጽቡቕ’ ኮለስትሮልከ ኣሎ ድዩ?

'ሕማማት እዋን ጥንሲ' ዝፍውስ መድሃኒት ተስፋ ተረኺብዎ

ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ምብራቕን ደቡብን ኣፍሪቃ ዝተራእየ ለበዳታት ኣንትራክስ ኣመልኪቱ ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ዝዘርግሖ ጸብጻብ፡ እቲ ሕማም ዘለዎ መልክዕን፡ ማዕረ ክንደይ ቀታሊ ምዃኑን ብኸመይ ናብ ኣጽዋር ክቕየር ከም ዝኽእልን ገሊጹ’ሎ።

ኣንትራክስ እንታይ እዩ? ማዕረ ክንደይ ከ ቀታሊ እዩ?

ኣብቲ ንክልተ ዓመታት ዝተኻየደ ኲናት ግደ ብርሃንን ብጾቱን ህይወት ናይቶም መውጋእቲ ዘጋጠሞም ተጋደልቲ ምድሓን እዩ ነይሩ። እንተዀነ ኣብታ ኣብ ምሉእ ዕጽዋን ክባን ዝነበረት ትግራይ ቀረብ መድሃኒትን መሳርሒ ሕክምናን ኣይነበረን። ብፍላይ ውግእ ኣብ ዝጽዕጽዓሉ እዋን ብሰንኪ ሕጽረት መድሃኒትን ናውቲ ሕክምናን ትንፋስ ብጾቶም ከድሕኑን ስቓይ ቍሱላት ከዐግሱን ብዘይምኽኣሎም ንዓኣቶም እውን ካልእ ስቓይ ነይሩ።

ኣባል ሕክምና ሰራዊት ትግራይ፡ 'ህላወ ፈጣሪ ዝተጠራጠረሉ' መሪር ተመኵሮኡ ብኸመይ ይገልጽ?

መንሽሮ ጡብ እቲ ኣዝዩ ልሙድ ዝዀነ ዓይነት መንሽሮ እዩ። ኣብ 2020 ጥራይ 2.3 ሚልዮን ደቂ ኣንስትዮ ከም ዝሓመማን 685,000 ብሰንኪ’ቲ ሕማም ህይወተን ከም ዝሰኣናን ውድብ ጥዕና ዓለም ይሕብር።
ሞት ደቂ ኣንስትዮ ካብ ዘስዕቡ ጠንቂታት ኣብ ካልኣይ ደረጃ ይስራዕ። መንሽሮ ጡብ ብኣጋኡ እንተተፈሊጡ ወይ ከይተዘርገሐ እንከሎ እንተተሓኪሙ፡ 99 ሚእታዊት ናይ ምድሓን ተኽእሎ ከም ዘሎ ማሕበር መንሽሮ ኣሜሪካ ይሕብር።

‘ጡበይ ዝቝረጸሉ መዓልቲ ንገረኒ’ 

ሓድሽ መከላኸሊ ክታበት ኤችኣይቪ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃን ኣሜሪካን ፈተነ ይግበረሉ ኣሎ።
ኣብዚ  እዋን ድማ ኣብ ክሊኒካዊ ፈተነ ዝሳተፉ ሰባት ክምዝግባ ጀሚረን ኣለዋ።

ኤችኣይቪ፡ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃን ኣመሪካን ፈተነ ክታበት ይግበር ኣሎ

ኒኮላስ ዶሚኒክ ዝተባህለ ወዲ ሓደ ዓመት ህጻን ናብቲ መውዓሊ ምኻድ ካብ ዝጅምር ሓደ ሰሙን ጥራሕ ዝገበረ ኮይኑ፡  ዓቐን ዝሓለፎ መድሓኒት ክኾን ብዝኽእል ምኽንያት ብዓርቢ ህይወቱ ሓሊፉ።

ኣብ መውዐሊ ህጻናት ዝተሓብአ ሓሽሽ ሓደ ህጻን ቀቲሉ

ልእልቲ ማርታ ሉዊስ ምስ ንነብሱ ደብተራ ኢሉ ዝሰመየ ሕጹያ ዱረክ ቨሬትን ኣብዚ ዝመጽእ ሓጋይ ከም ዝምርዓዉ ኣፍሊጦም።

ልእልቲ ኖርወይ ካብ ሞት ተንሲአ ንዝብል ደብተራ ክትምርዖ ወሲና

ንሱን መሳርሕቱን ዘማዕበልዎ ስርዓት ‘ስፐርምሰርች’ ይበሃል። እዚ ከኣ ኣብ ፈሳሲኦም ፈጺሞም ዘርኢ ወዲ ተባዕታይ (ስፐርም) ዘይብሎም ደቂ ተባዕትዮ ንምሕጋዝ ዝተዳለወ እዩ። እዚ ዘርኢ ናይ ዘይምምንጫው ኩነታት ‘ናን-ኦብስትራክቲቭ ኣዙስፐርሚያ’ [non-obstructive azoospermia (NOA)] ይበሃል።

ሰብሰርሖ ብልሒ [ኤ.ኣይ] ኣብ ምፍዋስ መኻንነት ደቂ ተባዕትዮ 

‘ኣሌክሲስ ዉንድ ሪትራክተር’ ካብ ፕላስቲክ ዝተዳለወን ዕብይ ዝበለን ኮይኑ፡ ኣብ ክልተ ቀለበት ዝተዘርግሐ እዩ። ኣብ ‘ሲ-ሴክሽን’ [C-section] ማለት ብመጥባሕቲ ዝፍፀም ወሊድ ድማ ዝተኸፈተ ማህጸን ምስ ተዓጽወን ቆርበት ቅድሚ ምስፋይን ክእለ ይግበር።

ኣብ ከብዲ ጓል ኣንስተይቲ ዝተረስዐ ክንዲ ብያቲ ዝዓቐኑ መሳርሒ መጥባሕቲ

ሆስፒታል ዓይደር ብሰንኪ’ቲ ኣብ ትግራይ ዝተኸስተ ክልተ ዓመት ዝወሰደ ግጭት ብሕጽረት ቀረብ ኣፋውስ፣ ኦክስጅንን ካልኦት መሰረታዊ እታወታትን ብዝለዓለ ደረጃ ካብ ዝተሃሰዩ ትካላት ጥዕና  ሓደ እዩ።

ብፍልሰት ሰብሞያን ብልሽት መሳርሕታትን ኣብ ሓደጋ ዝወደቐ ሆስፒታል ዓይደር

ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ መንጎ ዕጡቓት ፋኖን ሓይልታት ጸጥታ መንግስትን ዝተጀመረ ግጭት ሕጂ’ውን እናተጋደደ ይኸይድ ከምዘሎ ይግለጽ። መንግስቲ ኣብ ልዕሊ’ቲ ክልል ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ዝጸንሕ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ብምእዋጅ፡ ነቲ ቅልውላው ኣብ ሓጺር እዋን ከም ዝፈትሖ ይገልጽ። ኣብታ ሃገር ዝርከቡ መንግስታውን ዘይመንግስታውን ትካላትን ገለ ዓለምለኻዊ ውድባትን ብወገኖም እቲ ግጭት ከም ዘሻቐሎም እናገለጹ ይርከቡ።

ቅልውላው ክልል ኣምሓራ፡ ሃገራውያንን ዓለምለኻውን ትካላት እንታይ ይብሉ?

ካብ ሰኑይ ክሳብ ዓርቢ ኣብ ዘለዉ መዓልታት ኣብ ኣዝዩ ዝተፈላለየ ሰዓታት ናይ ምድቃስን ምትሳእን ዝተዛብዐ ልምዲ እንተሃልዩካ “ሶሻል ጀትላግ” ከም ዘለካ የመልክት።

ወትሩ ኣብ ተመሳሳሊ ሰዓት ክንድቅስ ንግደደሉ ቀንዲ ምኽንያት 

ብሰንኪ እቲ ብቑርዲድ ዝተለኸፈ ስጋ ብምምጋብ ዝስዕብ ፀገም ጥዕና ‘ኣልፋ-ጋል ሲንድሮም’ ዘለዎም ሰባት ኣዝዩ ከምዝወሰኸ ማእከላት ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት (Centers for Disease Control and Prevention (CDC)) ዘውጽኦ ሓድሽ መረዳእታ የመልክት።

ብቝርዲድ ዝተጠቕዐ ስጋ ከብቲ ምብላዕ ጸገም ጥዕና የስዕብ ዶ?

ጉዕዞ እግሪ ምግባር፣ ምጉያይን ብሽክለታ ምዝዋርን ትኹረት ክግበረሎም ዝግብኡ ኣገደስቲ ኣካላዊ ምንቅስቓሳት ከምዝኾኑ ንነዊሕ እዋን ሰብሞያ ክምዕዱ ምፅንሖም ይፍለጥ። ተመራመርቲ ዓባይ ብሪጣንያ ግን እዞም ኣማራፂታት ምምሕያሽ ክግበረሎም ይምዕዱ ኣለዉ።

ጸቕጢ ደም ከጕድሉ ዝኽእሉ ዓይነት ምንቅስቓስ ኣካላት 

እቲ ንጥረ ነገር ኣብቲ ጥቡቕ ሓለዋ ዝግበረሉ ህንጻ ኣብ ዝርከብ ናይ ስራሕ ቦታ ስሩዕ መርመራ ይካየድ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ከምዝተረኸበ ኣገልግሎት ድሕነት ኣሜሪካ ኣፍሊጡ።

ኣብ ዋይት ሃውስ ዝተረኸበ ሓሽሽን ዘስዓቦ ምፍንቓልን

ልዕሊ 2 ሽሕ ዓደግቲ ድማ ናብተን ሱፐርማርኬት ብምኻድ ዝደልይዎ ሸቐጣት ንምእካብ ነተን ዓረብያታት ተጠቒሞም። ኣብቲ ንክልተ ኣዋርሕ ዝፀንሐ መጽናዕቲ ከኣ 39 ሰባት ቅድሚኡ ዘይፈልጥዎ ‘ኣትሪያል ፊብሪለሽን’ (AF) ማለት ዘይስሩዕን ኣዝዩ ቅልጡፍን ህርመት ልቢ ከም ዘለዎም ክልለይ ተኻኢሉ።

ፀገም ጥዕና ልቢ ዘለዎም ዓማዊል ዘለልያ ዓረብያታት ሱፐርማርኬት 

ኣብ ልዕሊ 50 ዓይነታት መንሽሮ ዝተገብረ መርመራ ደም፡ ኣብ ሓደ ዓቢ ፈተነ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጥዕና ብሪጣንያ ሓቀኛ ተስፋ ከም ዘርኣየ ተመራመርቲ ገሊጾም።

ኣብ ብዙሓት መንሽሮታት ዝተገብረ መርመራ ደም ሓቀኛ ተስፋ ኣርእዩ

 እቶም ጋዜጠኛታታት ብቕጽበት’ኳ እንተኸዱ፡ ሮድሪገዝ ግን ደድሕሪኦም ናብ ጽርግያ ከም ዝሰዓበቶም እዮም ገሊጾም። እዚ ፍፃመ ድማ ብካሜራ ሓንቲ ኣብ ከባቢኦም ዝነበረት መኪና ዝተቐድሐ ኮይኑ ኒውዮርክ ፖስት ነቲ ቪድዮ ናብ ተኸታታልቱ ብማሕበራዊ መራኺቢታቱ ዘርግሕዎ ኣሎ። 



ንጋዜጠኛ ብጎዞሞ ዘፈራርሐት ፕሮፌሰር ካብ ስራሕ ተባሪራ

ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ኣብ ደሴታት ማርሻልን ማይክሮነዥያን ኣብ ህንዲ ዝተሰርሐ ዝተበከለ ዕስለ ሽሮፕ ሰዓል ከም ዝተረኸበ ኣፍሊጡ።
ኣብቲ ብኪዩፒ ፋርማኬም ሊሚተድ ዝተሰርሐ ጓይፈነሲን ቲጂ ዝተበሃለ ሽሮፕ ዝተገብረ መርመራ ናሙናታት፡ "ቅቡል ዘይኰነ መጠን ዳይቲሊን ግላይኮልን ከምኡ’ውን ኤቲሊን ግላይኮልን" ከም ዘርኣየ’ዩ እቲ ውድብ ዝገልጽ።

ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ኣብ ህንዲ ብዛዕባ ዝተሰርሐ ሽሮፖ ሰዓል የጠንቅቕ

ኣብ ናይ ሰባት ጸጉሪ ተላኽዮም ዝተረኸቡ ንጥረ ነገራት፡ ዓጀውጀው ዘብል ስምዒት ዝፈጥሩ ኣትሮፒንን ስኮፖላሚንን ከምኡ ድማ ጉልበትን ንቕሓትን ዝህብ ኢፈድሪን ዝተባህሉ ከምዝኾኑ እቶም ተመራመርቲ ይገልጹ።

ቅድሚ 3000 ዓመት ሰባት መዐወኒ እጻት ይጥቀሙ ነይሮም- መጽናዕቲ

ስብሒ ምቕዛሕ ዛሕሊ ተጠቒምካ ኣብ ዝተወሰኑ ከባቢታት ኣካላትና ዘሎ ስብሒ ምንካይ ማለት እዩ። እዚ ኣገባብ እወታዊን ኣሉታዊን ጎንታት ኣለዎ።

ካብ ኣካላትና ስብሒ ብዛሕሊ ብኸመይ ይውገድ? ሓደጋ'ኸ ኣለዎ’ዶ? 

ኤምኤልዲ ብሰንኪ ብልሹው ጂን ዝመጽእ ኮይኑ እቶም እዚ ኩነታት ዘለዎም ህጻናት ኤኣርኤስኤ (ARSA) ዝበሃል ኣገዳሲ ኤንዛይም ከፍርዩ ኣይኽእሉን። 