ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ዲመትሪ ኡትኪን መን’ዩ? ካልኦት ኣብታ ነፋሪት ፕሪጐዢን ዝነበሩ'ኸ በዓል መን’ዮም?

ሓላፊ ዕሱብ ሰራዊት ቫግነር የቭገኒ ፕሪጎዢን፡ ኣብ ዝርዝር ተሳፈርቲ ናይታ ኣብ ሰሜን ርእሰ ከተማ ሩስያ ሞስኮ ዝወደቐት ናይ ብሕቲ ነፋሪት ሽሙ ይርከብ።ንሱ፡ ቁልፊ መሓዛ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ዝነበረ ኰይኑ፡ ኣብቲ ኣብ ለካቲት 2022 ኣብ ልዕሊ ዩክረይን ዝተጀመረ ወራር ሩስያ፡ ዓብዪ ተራ ተጻዊቱ እዩ።

ድሕሪ ሞት ፕሪጎዢን ዕጫ ቫግነር እንታይ’ዩ ክኸውን?

ነቲ ትማሊ ዝሞተ የቭገኒ ፕሪጎዢን ፡ ድሕሪ እቲ ኣብ ወርሒ መጋቢት ዝመረሖ ናዕቢ፡ ንጉዳይ ሩስያ ዝከታተሉ ሰባት “ዝንቀሳቐስ ሬሳ” ገይሮም'ዮም ክገልጽዎ ጸኒሖም።
 ምሕምሻሽ እታ ንፕሪጎዥን ሒዛ እትበርር ዝነበረት ነፋሪት ኮነ ተባሂሉ ብመንግስቲ ሩስያ ዝተፈጸመ ጨካን ናይ ሕነ ምፍዳይ ስጉምቲ እንተኾይኑ፡ ኣብ ታሪኽ ሩስያ ዝለዓለ  “ፍሉይ ወታሃደራዊ ስርሒት ተገይሩ” ክውሰድ እዩ።

መራሒ ቫግነር ፕሪጎዢን፡ “ዝንቀሳቐስ ሬሳ” ድዩ ነይሩ?

ቫግነር ኣብ ኣፍሪቃ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ተዋጋእቲ ከም ዘለውዎ ይእመን።ወተሃደራት ፕሪጐዢን ኣብ ማሊን ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃን (CAR) ሓዊሱ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃ ሃገራት ይርከቡ።

'ቫግነር ንኣፍሪቃ ዝያዳ ነጻ የውጽኣ ኣሎ'- ፕሪጐዢን

ኢኮዋስ ምስቲ ጉጅለ ዕልዋ ኣብ ስምምዕ እንተዘይበጺሑ፡ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ካብ መዝነቱ ዝተኣለየ ፕረዚደንት ባዙም ናብ ቦትኡ ንምምላስ ወታሃደራዊ ስጉምቲ ከምዝወስድ ኣጠንቂቑ እዩ።መራሒ ዕልዋ ኒጀር ብግዲኡ ኲናት ከምዘይደሊ ዝገለጸ ኮይኑ፡ ንዝኾነ ደጋዊ ምትእትታው ግን ከምዝምክት ኣፍሊጡ።


መራሒ ዕልዋ ኒጀር ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ዓመት ስልጣን ከምዘረክብ ገሊጹ

ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ብተደጋጋሚ ዘጋጥም ሞት ስደተኛታት ሕጂ'ውን እናወሰኸ እኸይድ ኣሎ። ናይዚ ምኽንያት እንታይ ክኸውን ይኽእል?

ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ዘጋጥም ሞት ስደተኛታት ስለምንታይ ይውስኽ ኣሎ?

ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ኣሜሪካ ኦሪገን ኣብ ዝተኻየደ ውድድር፡ ኢትዮጵያን ኬንያን ኣብ ሰደቓ ሜዳልያ ብቕደም ሰዓብ ካልኣይን ራብዓይን ደረጃ ሒዘን ክዛዝማ እንከለዋ፡ ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ ግን ድሒረን እየን።ብሓፈሻ ኣፍሪቃ ዝኣከበቶ 28 ሜዳልያታት ሸውዓተ ሃገራት ጥራይ ዘምጽእኦ እዩ ነይሩ፤ ሞሮኮ፡ ናይጀርያን ኡጋንዳን ምስ ኢትዮጵያን ኬንያን ብሓባር ብውሑድ ሓደ ወርቂ ረኺበን።

ቻምፒዮንሺፕ ኣትሌቲክስ ዓለም 2023፡ ኣፍሪቃ ኣበየናይ ውድድር ወርቂ ክትዕወት ትኽእል?

ሕብረት ኣፍሪቓ፡ ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ ሞንጎ ዕጡቓት ፋኖን ሰራዊት ምክልኻል እታ ሃገርን ዝካየድ ዘሎ ኵናት ከምዘሻቐሎ ብምግላጽ እቶም ተቐናቐንቲ ወገናት ውግእ ደው ኣቢሎም ናብ ዘተ ክኣትዉ ሓቲቱ።
ዋና ጽሓፊ ሕብረት ኣፍሪቓ ሙሳ ፋኪ መሓማት፡ እቶም ኣብ ኵናት ተጸሚዶም ዘለዉ ወገናት ኵናት ብቕልጡፍ ደው ከብሉን ድሕነት ሰለማውያን ሰባት ክሕልዉን ትማሊ ረቡዕ 16 ነሓሰ 2023 ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ጸዊዑ።

ዕጡቓት ሓይልታት ኣምሓራን መንግስትን ናብ ዘተ ክኣትዉ ሕብረት ኣፍሪቓ  ጸዊዑ

ወኪል ዜና ኤኤፍፒ ከምዝጸብጸቦ እታ ጀልባ ብሰኑይ እያ ንፈለማ እዋን ተራእያ። ኣብ መጀመርታ እኳ እታ ጀልባ ከምዝጠሓለት ተገሊጹ እንተነበረ ደሓር ግን ክትጥሕል ክትብል ከምዝተረኸበት ተገሊጹ።

ኣብ ኣትላንቲክ ልዕሊ 60 ስደተኛታት ሞይቶም ክዀኑ ከም ዝኽእሉ ተሰጊኡ

ቢቢሲ ስፖርት ኣፍሪቃ ንዝፈረሙለን ሓደሽቲ ክለባት ዓቢ ጽልዋ ከሕድሩ ዝኽእሉ ሽዱሽተ ተጻወትቲ መሪጹ ኣሎ።

ትጽቢት ዝግበረሎም ኣፍሪቃውያን ተጻወትቲ ፕሪምየር ሊግ  

ዝበዝሓ ኣዋልድን ደቂኣንስትዮን ኣብ ግዘ ወርሓዊ ፅግያት ንሓንሳብ ትጥቀመሉ መናፅህታት ወርሓዊ ፅግያት ንምርካብ ዓቕሚ ስለ ዘይብለን፡ ዝኣረገ ጨርቂ፣ ላስቲክ፣ ናይ ስሚንቶ ወረቐትን ዝደረቐ ቅራፍ ፕላንተይን (ሙዝ ዝመስል ተኽሊ) ከም ዝጥቀማ  ትገልፅ።

መናፅሂ ወርሓዊ ፅግያት-ሞዴስ ንምርካብ ፆታዊ ርክብ ክፍፅማ ዝግደዳ ደቂኣንስትዮ

ዞባዊ ውድብ ኢኮዋስ ተጸባባዪ ሰራዊቱ ናብ ዶባት ኒጀር ክዋፈር ድሕሪ ምእዛዙ፡ ሩስያ ኣብ ኒጀር ወተሃደራዊ ምትእትታው ምግባር “ንነዊሕ ዝጸንሕ ግጭት” ከምርሕ ከምዝኽእል ኣጠንቂቓ። 

ኢኮዋስ ኣብ ኒጀር ወተሃደራዊ ስጉምቲ ከይወስድ ሩስያ ኣጠንቂቓ

ኣሲሳት ኦሾኣላ 5 ግዜ ብልጽቲ ተጻዋቲት ኩዕሶ እግሪ ደቂ ኣንስትዮ ኣፍሪቃ ተባሂላ ተመሪጻ እያ።

ካብ እምቢተኛ ጐርዞ ክሳብ ኮኾብ ተጻዋቲት ኩዕሶ እግሪ 

ብመሰረት እቲ ሓበሬታ፡ ኣብ ምብራቓዊ ቈላታት እቲ ዞባ፡  ኣብ ሰፊሕ ከባቢታት ዝንብ ዝብ ዝይእውን ድሕሪ ምህራሙ፡ ኣብ ከባቢታት ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ክጫጨሕ ዕድል ዝረኸበ እቲ ዕስለ ኣንበጣን ናብ ዞባታት ደቡብን ማእከላይን ተዘርጊሑ። 
እቲ ባልዕ ኣብተን ሰለስተ ዞባታት ብድምር 2300 ሄክታር መሬት ከምጥቅዐ ተፈሊጡ።

ኣብ ኤርትራ ዝተራእየ ዕስለ ኣንበጣ ኣብ ቍጽጽር ከምዝኣተወ ተገሊጹ

እቶም ውጻእ ሓደጋ ሰለስተ ደቂ ተባዕትዮን ሓንቲ ጓል ኣንስተይትን ክኾኑ ከለዉ፡ ሰለስተ ህጻናት ዝርከብዎም 45 ሰባት ኣብታ ጃልባ ከምዝነበሩ ሓቢሮም።

ላምፔዱሳ፡ 41 ስደተኛታት ብሰንኪ ሓደጋ ጀልባ ኣብ ሞይቶም 

ኣብ ዓለም፡ ካብ 4 ንኣሽቱ ህጻናት እቶም 3 ብቐጻሊ ኣብ ገዛ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ወይ ኣብ ካልእ ቦታታት ብኣለይቲኦም ዓመጽ ዘጠቓልል ኣካላዊ መቕጻዕቲ የጋጥሞም። ህጻናት ኣደብ ዘይገዝእሉ ምኽንያት "ኣጋንንቲ" ስለዝቖጻጸርዎም’ዩ፡ ካብ ቁጽጽር "ድያብሎስ" ንኽወጹ ድማ እንኮ መንገዲ ማህረምቲ ጥራይ’ዩ ኢሎም ዝኣምኑ ገለ ማሕበረሰባት ኣለዉ። እዚ ጽሑፍ፡ ኣካላዊ መቕጻዕቲ ሕጋውን ውጽኢታዊ ድዩ ዝብል ሕቶ ይድህስስ።

ንህጻናት፡ ‘ኣጋንንቲ ዘውጽእ’ መቕጻዕቲ ብኸመይ ይጸልዎም?

ሚኒስተር ፋይናንስ ነበር ዓሊ ማሃማን ላሚነ ዘይን፡ ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስተር ኒጀር ኰይኑ ተመዚዙ።

ኒጀር፡ ጉጅለ ዕልዋ ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስተር መዚዙ

ዋሽንግተን እቲ ዕልዋ ሕዚ’ውን ብዲፕሎማስያዊ መገዲ ከብቅዕ ከም ዝኽእልን ፕረዝደንት ሞሓመድ ባዙም ናብ ስልጣኑ ክምለስን ገሊፃ። ክሻቡ ግና ነታ ሃገር እትህቦ ገንዘባዊ ሓገዝ ኣጊዳ።

ኒጀር፡ ልኡኽ ኣሜሪካ ምስ ጕጅለ ዕልዋ ‘ከቢድ’ ዝርርብ ኣካይዱ

ዕልዋ መንግስቲ ኒጀር ንሳሕል ንምንዋጽ ኣብ ዘስግኣሉ ዘሎ እዋን፡ ኣብዚ ቅልውላው ቀንዲ ተራ ዝጻወቱ ዘለዉ እንመን እዮም?

ቅልውላው ኒጀር፡ እቲ ዕልዋ መንግስቲ ቀንዲ ዘተሓሳስቦም ኣካላት መን እዮም?

 ካብ 1990 ጀሚሩ፡ ኣብ ትሕቲ ሰሃራ ኣፍሪቃ ካብ ዝተኻየዱ 27 ዕልዋ መንግስታት፡ እቲ ዘደንጹ 78% ኣብ ሃገራት ‘ፍራንኮፎን’ ዘጋጠመ ኮይኑ፡ ገለ ወሃብቲ ርእይቶ  መግዛእቲ ፈረንሳ - ምኽንያት ከይኸውን - ክብሉ ይጥርጥሩ ኣለዉ። 

ፈረንሳ ንቅልውላው ምዕራብ ኣፍሪቃ ተሓታቲት ድያ?

እዚ ዘሕዝን ፍፃመ፡ ድሕሪ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰነ ኣብ ግሪኽ ብዝጠሓለት ጃልባ ብውሑዱ 78 ሰባት ምሟቶምን ሃለዋት ኣማኢት ሰባት ምጥፍኡን ዘጋጥም ዘሎ’ዩ።

ላምፔዱሳ፡ ኣደን ውላዳን ኣብ ዝቐተለ ሓደጋ ጃላቡ፡ ደሃይ 30 ሰባት ጠፊኡ

ክኢላ ኩዕሶ እግሪ ቢቢሲ ስፖርት ሬቸል ብራውን-ፊኒስ ኣብዚ ውድድር ግምት ውጽኢት ክትህብ ጸኒሓ እያ፤ ካብ 48 ናይ ምድብ ጸወታታት ድማ 27 ብትኽክል ገሚታ ኣላ።
ሎሚ’ውን ጸወታታት ዙር 16 ኣመልኪታ ግምታ ኣተንቢሃ ኣላ። 

ዋንጫ ዓለም ደቂ ኣንስትዮ 2023፡ ትንበያ ጸወታታት ዙር 16 

ኣብቲ ክልል ቅድሚ ሒደት መዓልታት ብሓድሽ መልክዕ ንዝተወለዐ ግጭት ስዒቡ ህይወት ሰባት ብምጥፍኡ ካብ 13 ሓምለ 2023 ኣ.ግ ጀሚሩ ዝፀንዐ ሰዓት እቶ እቶ ግብራዊ ኮይኑ’ሎ።
ኣብ ርእሰ ከተማ እቲ ክልል ቅትለት ንጹሃት ሰባት እናወሰኸ ይኸይድ ከምዘሎ ዝሓበረ ስሙ ክግለጽ ዘይደለ ሓደ ነባሪ ብፍላይ "ኣብ መንጎ ብሄራት ኑዌርን ኣኙዋክን ዝተፈጥረ ግጭት ብኽልቲኡ ወገን ሞት  ብዙሓት ሰባት ኣስዒቡ" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ።

ተደጋጋሚ ግጭት ክልል ጋምቤላ፡ መበገሲኡ እንታይ እዩ?

ዩክረይን ናብ ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ቻይናን እስራኤልን ክለኣኽ ዝተኣሰብ ኣስታት 40 ሽሕ ቶን እኽሊ ብመጥቃዕቲ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ከም ዝተጎድአ ትገልጽ።