ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ፕረዚደንት ኣብቲ ዞባ ልዕለ ሓያል ዘዀነት ሃገረ ናይጀርያ ዝዀነ- ቦላ ቲኑቡ፡ ነቲ ብዶብ ስግር ኣብ ኒጀር ዝተፈጸመ ዕልዋ መንግስቲ፡ ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ንዲሞክራሲ ከም ብድሆ ዝቖፈሮ ይመስል።

ሃገራት ምዕራብ ኣፍሪቃ ‘ዕልዋ ኒጀር’ ስለምንታይ እዩ ዘጨንቐን?

ጀነራል ዓብዱራህማነ ትቺያኒ፡ መራሒ ናይቲ ኣብ ዝሓለፈ ረቡዕ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ ዝተመርጸ ፕረዚደንት መሓመድ ባዙም ካብ ስልጣኑ ዘውረደ ወተሃደራዊ ጁንታ እዩ። ብዛዕባኡ እንፈልጦም ሓሙሽተ ነገራት እነሆ።

ሓሙሽተ ነገራት ብዛዕባ መራሒ ዕልዋ ኒጀር 

ኣብ ዋዕላ ሩስያ-ኣፍሪቃ ዝሳተፍ ዘሎ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብቲ ምስ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ዝገበሮ በይናዊ ርክብ ኣጠማምታ’ኡ ኣብ ህልው ኵነታትን ስርዓትን ዓለም፡ ብፍላይ ምስ ኲናይ ሩስያ ዩክረይን ኣተሓሒዙ ኣነጺሩ።
ንሱ ኣብቲ ዝገበሮ መግለጺ፡ “ሰባት ኲናት ሩስያ-ዩክረይን ክብሉ እንከለዉ፡ ኣነ ግን፡ ኲናት ሩስያ-ዩክረይን ዝበሃል ብመሰረቱ’ውን የለን እየ ዝብል፤ እዚ፡ ብኔቶ ኣብ ልዕሊ ሩስያ ዝተኣወጀ ኲናት እዩ፡” ኢሉ።

ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ ርክቡ ምስ ፕረዚደንት ፑቲን እንታይ ኢሉ?

ልዕሊ 40 መራሕቲ ሃገራት ይሳተፍሉ ከምዘለዉ ዝእመነሉ ዋዕላ ሩስያ-ኣፍሪቃ ኣብ ሴንት ፒተርስበርግ ይካየድ ኣሎ። ካብቲ ዋዕላ እንታይ ትጽቢት ከምዝግበር ጋዜጠኛ ቢቢሲ ቤቨርሊን ፕሪያልን ዝሃብዎ ትንታነ ይስዕብ።

ካብ ዋዕላ ሩስያ ኣፍሪቃ እንታይ ትጽቢት ይግበር?

ፕረዚደንት ኒጀር መሓመድ ባዙም ካብ ትማሊ ረቡዕ ኣጋ ምሸት ኣትሒዙ ብወተሃደራት ሓለዋ ቤተ-መንግስቲ ተታሒዙ ተታሒዙ ከምዘሎ ተቓሊሑ እዩ።

ዕልዋ መንግስቲ ኒጀር:  ፕረዚደንት ባዙም ካብ ስልጣኑ ከምዘይወርድ ኣፍሊጡ

ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብ30 ግንቦት፡ ድሕሪ ነዊሕ ዓመታት ንፈለማ ግዜ  ናብ ሩስያ ኣቕኒዑ ንጽባሒቱ ምስ ፕረዚደንት ፑቲን ከም ዝተዘራረበ ይዝከር። ኣብ ርክቦም፡ ፕረዚደንት ሩስያ ኣብ ዋዕላ ሩስያ-ኣፍሪቃ ንኽሳተፍ ዕድመ ኣቕሪቡሉ ነይሩ እዩ። 

ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ ዋዕላ ኣፍሪቃ-ሩስያ ንምስታፍ ናብ ከተማ ፒተርስበርግ ኣትዩ

ምዕራባውያን ሃገራት ብፍላይ ድማ መቐናቕንታ ዝዀነት ኣሜሪካ ግን መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብቲ ኣኼባ ከይሳተፉ ጸቕጢ ትገብር ከምዘላ ሓደ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ሩስያ ከሲሱ’ሎ።

'መራሕቲ ሃገራት ኣብ ኣኼባ ሩስያ-ኣፍሪቃ ከይሳተፉ ኣሜሪካ ትኽልክል ኣላ' - ሩስያ

ፍልጥቲ ኤርትራዊት-ብሪጣንያዊት ስነጥበባዊት ሉላ መብራህቱ ዘዳለወቶ ምርኢት ትያትር፡ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ለንደን ተመሪቝ። እቲ ብጀበና ቡን ዝተሰነየ ምርኢት፡ ብቛንቋ እንግሊዝኛን ትግርኛን ዝቐርብ ኰይኑ፡ ክልቲኡ ብጽሑፍ ትርጕም ዘለዎ (subtitles) ምዃኑ ብዛዕባ'ቲ ምርኢታት ዝወጸ መግለጺ የረድእ።

'ካብ ብዙሓት ሓንቲ - ብዙሓት ካብ ሓንቲ'፡ ሉላ መብራህቱ ኣብ መድረኽ ትያትር 

ፕረዚደንት ሩስያ ቪላድሚር ፑቲን፡ ሩስያ ካብ ዩክረይን ናብ ኣፍሪቃ ዝለኣኽ እኽሊ ክትክእ ዓቕሚ ከም ዘለዋ ገሊጹ። 

ዩክረይን ናብ ኣፍሪቃ እትልእኾ እኽሊ ክትክእ'የ – ሩስያ

ካብቶም ማዕቀብ ተገይሩሎም ዘሎ ውልቀሰባት፡ ሓላፊ ስሪሒታት እቲ ጉጅለ ኣብ ማሊ ኢቫን ኣለክሳንድሮቪች ማስሎቭን፡ ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ ዝርከብ መዘናኡ ኮንስታንቲን ኣለክሳንሮቪች ፒካሎቭን ይርከብዎም።

መራሒ ጉጅለ ቫግነር ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ ንጥፈታቶም ክቕጽል ምዃኑ ኣፍሊጡ

ኣሰልጣኒት ሰላም ነዚ ዕድል ብኸመይ ከም ዝረኸበቶ ክትዛረብ ከላ ነታ ጋንታ ከተሰልጥን ድልየት ከምዘለዋ ዝሓትት መልእኽቲ ካብ ምክትል ፕረዚደንት ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ላይበርያ ከም ዝበጽሓ ንቢቢሲ ሓቢራ።

ሰላም ዘርኣይ ኣሰልጣኒት ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ላይቤርያ ኰይና

ደረጃ ሓይሊ ፓስፖርት ሃገራት ዓለም ዘውጽእ ‘ሄንሊ ፓስፖርት ኢንዴክስ’፡ ናይ 2023 ‘ሓያል’ ን ‘ደኹም' ዝበሎም ፓስፖርት ሃገራት ዓለም ዕላዊ ገይሩ። ብመሰረት'ዚ ሲንጋፖር ካብ ጃፓን በሊጻ ኣብ ዓለምና ዝሓየለ ፓስፖርት ዘለዋ ሃገር ኰይና ኣላ።

ዓለምለኻዊ ደረጃ ፓስፖርት ዕላዊ ኰይኑ፡ ኢትዮጵያን ኤርትራከ?

ካብ ኢትዮጵያ ካብ ዝብገሱ ኣትሒዙ ኣብ ነፍሲ ወከፍ መንገዲ ብደላሎ፡ ሸፋቱን ዕጡቓትን እናተሳቐዩ ከምኡ’ውን ገንዘብ እናተሓተቱ ድሕሪ ምምጽኦም፡ ኣብ ዶብ ስዑዲ ዓረብ ሞት ከም ዝተጸበዮም ይገልጹ። “ሓለዋ ዶብ ዝትኩስዎ ዓይነት ኣጽዋር ኣብ ብዝሒ ሰባት ዝምርኮስ’ዩ፤ ብዙሕ ሰብ እንተርእዮም ክሳዕ መድፍዕ፣ ውሕዳት እንተዄንካ ሞርታራትን ስናይፐርን ከከም ኵነታቱ እዩ…”

‘ሬሳ ወገናትና ሰጊርና ኢና ስዑዲ ዓረብ ኣቲና’ 

ኣብ ሱዳን ኣንጻር ሰራዊት ዝዋጋእ ዘሎ ሓይልታት ህጹጽ ደገፍ፡ ኣብ ደቡብ ዳርፉር እትርከብ ከተማ ከም ዝተቖጻጸረ ተሓቢሩ።

ቅልውላው ሱዳን፡ ሓይልታት ህጹጽ ደገፍ ንከተማ ደቡብ ዳርፉር ተቖጻጺሮም

ኣውሮጳዊ ሕብረት ምስ ፕረዚደንት ቱኒዝያ ካይስ ሳይድ ብኸፊል ዘይሕጋዊ ምስግጋር ንምክልኻል ዝዓለመ ናይ ምሕዝነት ስምምዕ ተፈራሪሙ። 

ዋሕዚ ስደተኛታት ንምምካት ስምምዕ ተፈሪሙ 

ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ኣብ መወዳእታ መዓልታት ግንቦት ናብ ሩስያ ብምኻድ፡ ምስ ፕረዚደንት ሩስያ ኣብ ዝተራኸበሉ፡  ኣብቲ ዋዕላ ንምስታፍ ወግዓዊ ዕድመ ከምዝቐረበሉ ይፍለጥ። 
ኣምባሳደር ጴጥሮስ ኣብቲ ብሰንበት ዝሃቦ ሓበሬታ፡ "ኣቶ ኢሳይያስ ነቲ ካብ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ዝቐረበሉ ዕድመ ተቐቢሉ ናብቲ ዋዕላ ክመጽእ መደብ ሒዙ’ሎ" ክብል ሓቢሩ።

'ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ ዋዕላ ሩስያን ኣፍሪቃን ክሳተፍ'ዩ'- ኣምባሳደር ጴጥሮስ ጸጋይ

ቁጽሪ ናይተን ካብ ሰሜን ኣፍሪቃ ስደተኛታት ጽዒነን ንማእከላይ ባሕሪ ዝሰግራ ጀላቡ ብቕልጡፍ ይውስኽ ኣሎ። ኤውሮጳ ድማ እዚ ጃምላዊ ፍለሰት ክትምክት እናተቓለሰት ትርከብ። 

ስደት ኣፍሪቃውያን ንፖለቲካ ኤውሮጳ ይጸልዎ ኣሎ ድዩ?

ኣርባዕተ ግዜ ዕዉት ብጫ ማልያ ቱር ዲ ፍራንስ ዝኾነ ክሪስ ፍሩም  “ብናተይ ኣረአእያ፡ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ኣዝየ ብዙሕ ተጻዋርነትን ዓቕምን ዘለዎም ኣትሌታት ኣለዉ፡ ክምህ ዘይብል ልብን ሳንቡኡን’ዩ ዘለዎም እንተኾነ ነዚ ዓቕሚ እዚ ዓለም ኣይረኣየቶን ዘላ። እቲ ምኽንያት ከኣ ትሕተ ቅርጽን ሓገዝን ስለዘይረኸቡ’ዩ” ይድምድም።

ቱር ዲ ፍራንስ፡  ቢንያም ግርማይ ‘ንጉስ ኣፍሪቃ’ መራሒ ሰውራ ቅድድም ብሽክለታ  

ሰብመዚ ዛንዚባር፡ ደቂ ተባዕትዮ ጸጉሮም ብዝኾነ ዓይነት ቅዲ ቁኖ ከይስርሑ ዝእግድ መምርሒ ኣብ ግብሪ ከምዝወዓለ ገሊፆም ኣለዉ።

ቑኑናት ደቂተባዕትዮ ክትቐጽዕ ዝወሰነት ኣፍሪቃዊት ሃገር

ኣካቢ ኢትዮጵያውያን ማሕበረሰብ ኣብ ግብጺ ኣቶ ጣሂር፡ ባጃጅ እናዘወረ ዝናበር ዝነበረን ኣብ መፋርቕ 20ታት ዕድመ ዝርከብን በዓል ሓዳር ኢትዮጵያዊ ስደተኛ ብኻራ ተወጊኡ ከምዝተቐትለ ኣረጋጊጹ።

ኣብ ግብጺ ሓደ ኢትዮጵያዊ ዝሞተሉን ሸውዓተ ዝቖሰሉሉን ግጭት ብኸመይ ኣጋጢሙ?

ኣይጂኤም፡ ሓደ ካብቶም ኣብ ዓለምና ዝፍለጡ ኣብ ጸረ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባት ዝነጥፉ ትካላት ክኸውን ከሎ ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ኣስታት 100 ሚልዮን ዶላር ዓመታዊ ምወላ ረኺቡ’ዩ። እንተዀነ ግን ቢቢሲ ዘካየዶ መርመራና፡ እቲ ትካል ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባት ከምዘሎ ዳርጋ ዝዀነ መርትዖ ኣብ ዘይነበረሉ ኵነታት ገለ ቆልዑ ካብ ስድራቤቶም ከምዝኣለየ የመልክት። 

ግርምቢጥ ምስጢር ብሓይሊ ምውሳድ ህጻናት ካብ ስድራኦም እንታይ እዩ?

‘ዘ ቴሌግራፍ’ ዝተበሃለ ኣብ ለንደን ዝመደብሩ ትካል መራኸቢ ብዙሃን፡ ኣብ 2023 ኣብ ዓለምና ብሉጻት ዝተበሃላ ሃገራትን ከተማታትን ዝርዝር ኣቃሊሑ።

ብሉጻት ሃገራትን ከተማታትን ዓለም፤ ኢትዮጵያን ኤርትራንከ? 

ራኢሲ፡ ኣብ ዝቕጽላ መዓልታት ናብ ዩጋንዳን ዚምባብወን ብምብጻሕ ምስ መራሕቲ ክልቲአን ሃገራት ክራኸብ ትጽቢት ይግበር።

ኣቓልቦ ዝሰሓበ ዘይልሙድ ምብጻሕ ፕረዚደንት ኢራን ናብ ኣፍሪቃ

ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ጐረባብቲ ሃገራት ሱዳን ብዛዕባ ሱዳን ንምዝታይ ኣብ ዝገብራኦ ኣኼባ ንምስታፍ፡ ካብ ፕረዚደንት ግብጺ ንዝቐረበሉ ዕድመ ተቐቢሉ ሎሚ ንግሆ ናብ ግብጺ ከምዝተበገሰ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ የማነ ገብረመስቀል ብትዊተር ሓቢሩ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብ 8 ሓምለ ብምክትል ፕረዚደንት መሰጋገሪ ልኡላዊ ቤት ምኽሪ ሱዳን ጀነራል ማሊክ ዓጋር ዝተመርሐ ልኡኽ ኣብ ኣስመራ ረኺቡ፡ ንተስፋን ተኽእሎታትን ደው ምባል እቲ ግጭትን፡ ከምኡ’ውን ተራ ኤርትራ ኣብ ምፍታሕ እቲ ግጭት ኣመልኪቱ ከም ዘዘራረበ ይፍለጥ፤ 