ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ካብ ክሊማዊ ጭንቀታት ክሳብ ፋይናንሳዊ ጉዳያት ከምኡ’ውን ጥዕናዊ ሕልኽላኻት ዘለው ስግኣታት ምኽንያት ብደረጃ ዓለም፡ ቁጽሪ ቈልዓ ክወልዳ ዘይደልያ ደቂ ኣንስትዮ ይወስኽ ኣሎ፤ ዓለማዊ መጠን ወሊድ ክኣ ይንኪ።

ጥንስን ኣደነትን ነጀው ዝብላ ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ

ኣብዚ ሕጂ እዋን ክልተን ልዕሊኡን ኰይንካ ምስ ዘይትፈልጦም ሰባት ምንባር ልሙድ እዩ። ግን እንታይ ይመስል?

ስለ ምንታይ’ዩ ምስ ዘይትፈልጦ ሰብ ሓቢርካ ምንባር ዝያዳ ሕጕስ ዝገብር?

እቲ ንመፈተኒ ተባሂሉ ወነንቲ ኣኽላባት ምስ ኣኽላባቶም ፊልም ንኽርእዩ ዘፍቀደ ሲነማ-ሲቲ ብምሉኦም ቲኬታት ክሸይጥ ብምኽኣሉ ኣዕጋቢ ውጽኢት ኣርእዩ ኣሎ።

'ኣኽላባት ናብ ሲነማ ምውሳድ ንዓና ብዙሕ ትርጕም ኣለዎ'

ብመሰረት እቲ ውጥን ኣብ መጀመርታ 5,700 ሓተቲ ዑቕባ እዮም ናብ ሩዋንዳ ክግዕዙ መደብ ተታሒዙ ነይሩ። ይኹን’ምበር ካብኣቶም እቶም 3,557 ደሃዮም ክርከብ ከምዘይከኣለ ሰነዳት ቤት ጽሕፈት ውሽጣዊ ጉዳያት የመልክቱ። ብመሰረት እቶም ሰነዳት፡ እቶም ደሃዮም ንቤት ጽሕፈት ውሽጣዊ ጉዳያት ኣፍሊጦም ናብ መዳጎኒ ክኣትዉ ዝኽእሉ 2,143 ሓተቲ ዑቕባ ጥራይ እዮም።


ውጥን ሩዋንዳ፡ ክስጎጉ ዝተበሃሉ ሓተትቲ ዑቕባ ይሃድሙ ኣለዉ ድዮም?

ናብ ሩዋንዳ ዝግበሩ ቀዳሞት በረራታት ንምድላው ኣብ ውሽጢ ሰሙናት ስደተኛታት ገፊፍካ ኣብ ቀይዲ ምእታው ክጅመር ምዃኑ ቤት ጽሕፈት ውሽጣዊ ጉዳያት ወጻኢ ኣፍሊጡ። እዚ ዝተበሃለ፡ ዘ ጋርድያን፡ ስደተኛታት ካብ ሎሚ ሰኑይ ጀሚሩ ናብ መጽንሒ ማእከላት ክሰጋገሩ ከምዝጅምሩ ድሕሪ ምግላጹ እዩ።


ናብ ሩዋንዳ ንዝግዕዙ ስደተኛታት ግፋ ክጅመር እዩ ተባሂሉ

ምልእቲ ብርሃነመስቀል፡ ኣብ ሱዳን ተወሊዳ ኣብ ኣመሪካ ኮሎራዶ እያ ዓብያ። ጓል 17 ዓመት ምስ ኰነት ነይሩ ንፈለማ እዋን ናብ ትግራይ ዝመጽአት። ምልእቲ፡ ኣደ ሰለስተ ቈልዑን ኣላይት ብርክት ዝበሉ ዋኒናትን ፕሮጀክታትን ከምኡ’ውን ፕረዚደንት ማሕበር ተጋሩ ኮሎራዶ እያ።

ቡን ኣፍሪቃ እናላለየ ንሰብኣዊ መሰላት ዝቃለስ ካፈ ምልእቲ ብርሃነመስቀል

ናብራ ንምቕያር ብዝብል ሃረርታ፡ ኣብ ገሊኡ ድማ ብሰንኪ ፖለቲካውን ጸጥታውን ኵነታት፡ ሓያለ ዜጋታት ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ብብዝሒ ናብ ኣውሮጳ ክስደዱ ጸኒሖምን ኣለዉን። ኣብተን ሃገራት ምስ ምጅማር ሓድሽ ናብራ፡ ምምላኽ ቋንቋን ባህልን፣ መስርሕ ምውህሃድ... ዝኣመሰለ ዝገጥሞም ብሆታት ንምርኣይ ኣብ ኢጣልያ ዝነብሩ ገለ ስደተኛታት ኣቕሪብና ኣለና።

ኢጣልያ፡ ንኢትዮጵያውያንን ኤርትራውያንን ስደተኛታት ክሳብ ክንደይ ምችእቲ እያ?

ካብ ነዊሕ ግዜ ኣትሒዙ ብዛዕባ ክንዮ-ባህርያዊ ፍጻመታት እምነት ዘለዎም ሰባት ሒደት ኣይኰኑን። ኣብዚ መበል 21 ክፍለ ዘመን እውን እንተዀነ፡ ክንዮ-ባህርያዊ ፍጻመታት ከምዘጋጠሞም ዝዛረቡ ኣለዉ። ከምዚ ዝበሉ እምነታት ግን ስለምንታይ ክሳዕ ሕዚ ጸኒሖም? ገለ ረብሓ ክህልዎም ይኽእል’ዶ ይዀን?

ሳይንስ ብዛዕባ መናፍስቲ ምውታን እንታይ ይብል?

ኣማን ኣብ ጐደና ምስ ፈነውዎ፡ መንገዲ ስለዘይፈልጦ ሸለብ ገለብ እናበለ ኣብቲ ናብ ጐንደር ዝወስድ ጽርግያ ሒዙ እናኸደ እንከሎ ኣጋጣሚ መማህርቱ ርእይዎ'ዮ ብስንባደ ‘ኣማን መጺኡ ኣማን መጺኡ' ኢሉ ብጉያ ንጐረቤት ረኺበዮ ኢሉ ጸዊዑ። 

ኣብ ኢትዮጵያ ተጨውዩ ዝቐነየ ኤርትራዊ ቈልዓ ተለቒቑ

ቡን ካብ ፍረ ናይቲ ፈለማ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተረኽበ ተኽሊ ቡን ኣራቢካ ዝመጽእ እዩ። ኣፈ ታሪኽ ከም ዝሕብሮ፡ካልዲ ዝተባህለ ሓደ ጓሳ፡ ኣጣሉ ፍረታት ቡን ምስ በልዓ፡ ሓይለንን ሓጎሰንን ከም ዝውስኽ ምስ ኣስተብሃለ ባዕሉ ክፍትኖ ቀሲብዎ። ካብኡ ንደሓር፡ ደቂ ዓዲ፡ ዝተቐልወ ቡን ክውሕጡን ወይ ካብ ቆጽሊ እቲ ተኽሊ ሻሂ ክሰርሑን ጀመሩ።

ቡን ግን ብኸመይ እዩ  ዝውቱር መነቓቅሒ ክኸውን ክኢሉ?

ኣብ ሞቃድሾ፡ ርእሰ ከተማ ሶማልያ፡ ኣብ ዝርከብ ገማግም ባሕሪ ኣብ ሑጻ ዝተተኽሉ ሽዱሽተ ነዋሕቲ ካብ ኮንክሪት ዝተሰርሑ ዓንዲታት ኣለዉ።ማዕበል ሰማያዊ ህንዳዊ ውቅያኖስ ነዞም ዓንዲታት ከይተንከፈ ኣየብርን። ካብኡ ንላዕሊ ግን፡ ኣብዞም ዓንዲታት ብርክት ዝበሉ ዘሕዝኑ ፍጻመታት ተፈጺሞም እዮም።


ከም መረሸኒ’ውን ዘገልግል ሜዳ ኵዕሶ እግሪ

"ኣቦይ ሰብ ቀቲሉ ድዩ?"- መዘክር’ቲ ጋዜጠኛ

ኢትዮጵያ፡ ወሰኽ ክራይ መንበሪ ኣባይቲ ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ጥራይ ክግበር ዝጠልብ ኣዋጅ ኣጽዲቓ። እዚ ድማ ብተቖጻጻሪ ኣካል መንግስቲ ዝውሰን እዩ።


ኢትዮጵያ፡ ሓዱሽ ዝጸደቐ ኣዋጅ ክራይ መንበሪ ገዛ እንታይ ይብል?

ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሰንኪ ሕማም ኵሊት ንብረቶም ሸይጦም ኣብ ኢድ ሰብ ዝወደቝ ብዙሓት እዮም። እቲ ሕማም እናኸበደ እንተኸይዱ ዝሓመሙ ብህይወት ንኽጸንሑ፡ እንተወሓደ ኣብ ሰሙን ክልተ ግዜ ዳያሊሲስ ክገብሩ ይግደዱ።

ጥዕና ኵሊት ንምሕላው ዝሕግዙ 6 ቀለልቲ ነገራት

ካብ ወልፍን ግዳም ሓደርን ወጺኡ ኣብ ሻምፒዮንሺፕ ዓለም ዝበጽሐ ተቐዳዳማይ ፌሊፔ ኒስትሮም

ሓደ ሰብ ሃገር ክቅይር ክሓስብ እንከሎ ከም ቀደማይ ዝሰርዖ ነገር ኩነታት ስራሕ መዃኑ’ዩ ዝግመት። ስራሕ ምርካብ ንበይኑ ግን እኹል ኣይኰነን። ሰራሕተኛ ኰይንካ ትረኽቦ መጠን ደሞዝን መሰላትን’ውን ኣብ ግምት ይኣቱ’ዩ።ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው ኣየኖት ሃገራት’የን ዝሓሸ ናይ ስራሕ ዕድላትን ንሓሸ መሰላት ናይ ሰራሕተኛታትን ዘለወን ኣብ ዝብል ‘ግሎባል ላይፍ፡ ዎርክ ባላንስ ኢንዴክስ 2023’ ኣብ ዘካየዶ መጽናዕቲ ዝተፈላለየ መቐመሪ ሮቋሒታት ብምጥቃም ደረጃታት ሰሪዑ ኣሎ።


ኣብ ዓለም ክትሰርሓለን ምቹኣት ዝዀና ሓሙሽተ ሃገራት በዓል መን’የን?

ኣብ ኢራን፡ ደቂ ኣንስትዮ ካብ ‘ዓይኒ ፖሊስ’ ሞራል ግልስ ኢለን እንተዘይኰይኑ፡ ክደርፋ ይኹን ዝዀነ መሳርሒታት ሙዚቃ ከጻወታ ኣይፍቀደለንን። 

ንኽልከላታት ፈንጺሐን ድግሳት ተልሂት ዘድምቓ ዘለዋ ኢራናውያን 'ዲጄታት'

ኣውትራሊያዊት ኣሳሳይት በረራ ፓትሪሺያ ቡከር፣ ስኮትላንዳዊት ጋዜጠኛ ኣና ማን፣ ዴንግን ኣሜሪካዊት ሞዴል ከምኡ’ውን ተዋሳኢት ጄሪ ሆልን ናይ ቀደም ኣንስቲ ሙርዶክ’የን።

 ንመበል ሻዱሻይ ግዚኡ ቃል ኪዳን ዝኣስር ዘሎ ወዲ 92 ዓመት ዉሩይ ዋና ሚድያታት 

ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ቁጥዐ ምግቢ ብዙሕ ዝተለምደ ስለዘይኰነ ብዛዕባኡ ዘለና ንቕሓት እውን ድሩት እዩ። ስለዚ ድማ ወለዲ ከየፍቀድና ንቘልዑ ዝዀነ ዝብላዕ ነገር ምሃብ ከም ነውሪ ኣይንርእዮን። ሳዕቤን ክህልዎ ከምዝኽእል እውን ኣይንሓስብን።ይዅን’ምበር ኣብዚ እዋን ህጻናት ቁጥዐ ከማዕብሉ ብተደጋጋሚ ይርኣይ ኣሎ።

ቁጥዐ መግቢ ስለምንታይ እዩ ኣብ ህጻናት ዘጋጥም ዘሎ?

ጉያ፡ ንገሊኡ ተፈጥሮኣዊ፤ ንገሊኡ ክኣ ኣይኰነን’ዶ ጉያ ቁሩብ ናይ ፍጥነት ምውሳኽ’ውን ዓቐብ’ዩ ዝዀኖም። ግን፡ “ብተፈጥሮይስ ጎያያይ ወይ ጎያይት’ዶ ይኸውን?” ኢልኩም ሓሲብኩም ትፈልጡ’ዶ? እቲ መልሲ ኣብ ጅንኩም እዩ ዘሎ።

ገለ ሰባት ብኸመይ’ዮም ጎየይቲ ዝዀኑ? ‘ጂን’ ብዛዕባ እዚ እንታይ ይነግረና?

ብመሰረት እቲ ኣብ 2022 ዝተኣከበ መረዳእታ፡ ኣስታት 800 ሚሊዮን ኣባጽሕን 159 ሚሊዮን ህጻናትን ዝርከቡዎም ምዃኑ ኣብ መጽሄት ጥዕና ላንሴት ዝተሓትመ ሓበሬታ የመልክት።

ልዕሊ ሓደ ቢልዮን ካብ ህዝቢ ዓለም ከሳዓት’ዮም፤ ኣብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ግን ብኣንጻሩ’ዩ

ኣብ ማእከል መዕበዪ ህጻናት ዝዓበየ ባብሉ፡ “መዓልታዊ ንኣደይ ይናፍቓ ነይረ፤ ሕጂ ናብ ስድራይ ብምምላሰይ ሕጕስ’የ” ኢሉ። ኣብ ታሕሳስ ዝወጽኡ ኣሳእል፡ ኣደኦም ኒቱ ኩማሪ፡ ንባቡሉ ሓቊፋ ክትበክን ንፈጣሪኣ ከተመስግንን የርእዩ። 

መገዲ እንዳ ዓባዮም ስሒቶም 13 ዓመታት ጠፊኦም ዝጸንሑ ኣሕዋት

ቀዳማይ ሕታም ጋዜጣ ላ ቡዢ ዱ ሳፐር ብ1980 ክወጽእ እንከሎ፡ ኣብቲ ግዜ 12 ጋዜጣታት ጥራይ ተሓቲመን ነይረን።

ሰባት ንምስሓቕ ኣብ 4 ዓመት ሓደ ግዜ እትሕተም ፍልይቲ ጋዜጣ

ንካልኦት ኤርትራውያን ደቀንስትዮ እዚ ባይታ ንምንጻፍ እንታይ ክገብር ኣለኒ' ብምባል፣ ምስ ኣብ ከተማ ኤድመንተን ዝርከቡ ማሕበር መንእሰያት ብምትሕብባር 'ወይዘሪት ኤርትራ ካናዳ' (Miss Eritrean Canada) ዝብል ውድድር ኣብ ኤድመንተን ንፈለማ ግዜ ከተካይድ ኣብ ምሽብሻብ ትርከብ ኣላ። ንኹለን ድሌት ዘለወን ደቀንስትዮ ኣብቲ ውድድር ክሳተፋ ትጽውዕ። ምዝገባ ክሳብ ቀዳም ዕለት 1 መጋቢት 2024  ክፉት ኮይኑ  ክጸንሕ'ዩ።

ኣነባብራ