ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

መዓልቲ ኣቦታት ኣብ መንጎ ኣቦታትን ደቆምን ዘሎ ምትእስሳር ዝኽበረላ ፍልይቲ ዕለት እያ።
ኣቦ ንደቁ ዘለዎ ፍቕሪ ብጽምብል ሓንቲ መዓልቲ ጥራይ ዝግለጽ’ኳ እንተዘይኰነ፡ እዛ መዓልቲ ግን ፍቕርን ተወፋይነትን ኣቦታት ከምኡ’ውን ኣቦታት ኣብ ህይወትና ዝጻወትዎ መተካእታ ዘይብሉ ተራ እተዘኻኽረና እያ።


መዓልቲ ኣቦታት ኣብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ይኽበር ድዩ?

ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ብዙሓት ተጠቀምቲ ቲክቶክ ዝዀኑ መንእሰያት፡ ገንዘብ ሓዊሱ ዝተፈላለዩ ሽልማታት ዝርከቦም ‘ቻሌንጅ’ ኢሎም ዝጽውዑዎም ንጥፈታት ክገብሩ ይርኣዩ’ዮም።

ንሽልማት ክብል፡ ዕርቃኑ ክሳብ መግቢ ከልቢ ምብላዕ ዝበጽሐ ተወዳዳሪ

ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ዩክረይን እትርከብ ከተማ ማሪውፖል ዕንወትን ህልቀትን ከጋጥማ እንከሎ፡ ኣብ ሓያሎ ሜትሮታት ትሕተ-መሬት ሓደ ፍቕራዊ ዛንታ ይዕምብብ ነይሩ።

‘ኣብ እዋን ኵናት: ኣብ ውሽጢ ዕርዲ ትሕተ-መሬት ተመርዒና’

ፓስታ ብመጠኑ ምስ ዝብላዕ፡ ኣካል ናይቲ ሚዛናዊን ጥዕና ዘለዎን ኣመጋግባ ክኸውን ይኽእል’ዩ። ይኹን’ምበር ካብ ዝተጻረየ ሓርጭ ዝስራሕ ጻዕዳ ፓስታ ኣብ ጥዕናና ኣሉታዊ ጽልዋ ክህልዎ ስለዝኽእል ዝተፈላለዩ መንገድታት ተጠቒምና ሳዕቤኑ እንተነከይና ዝሓሸ ይኸውን። 

ፓስታ ምምጋብ ጥዕናዊ ጸገም የስዕብ ድዩ?

ሩቶ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣታዊታት ግብሪ መንግስቲ ካብ ሓፈሻዊ ቁጠባ 14 ሚኢታዊት ከም ዝበጽሐ ብምግላጽ፡ እዚ ኣሃዝ “ምስ መዛኑ ኬንያ እዚ ኣህጉር” ክነጻጸር እንከሎ ግን “ብማእከላይ ካብ 22 ክሳብ ክሳብ 25 ሚኢታዊት እየን ዝረኽባ” ኢሉ።

ብዙሓት ዘማርሩሉ ዘለው ወሰኽ ግብሪ መንግስቲ ዊልያም ሩቶ 

ካናዳውያን፡ ንዓመታት ብሰንኪ ልዑል ዋጋ መግቢ ቁጥዐ ክስምዖም ጸኒሑ’ዩ። ነዚ ስዒቡ መንግስቲ ካናዳ፡ ኣብ ውሽጢ ዕዳጋታት እታ ሃገር ዝነጥፍ ዓለምለኻዊ ሸያጢ ምግቢ አናኣለሸት ትርከብ። ግን ኣልዲ ወይ ሊድል ነዚ ጸገም ክፈትሕዎ ድዮም?

ስለምንታይ'ዮም ነበርቲ ካብ ሱፐርማርኬት ከይዕድጉ ዝእድሙ ዘለዉ?

ኣብ ኣመሪካ ነብራስካ፡ ኣብ መንበሪ ኣረጋውያን ከምዝሞተት ዝተገልጸት ሓንቲ ሰበይቲ ንቀብሪ ኣብ እትዳለወሉ እዋን ብህይወት ከምዘላ ሰብመዚ ኣረጋጊጾም።

ሞይታ ተባሂላ ንሓመድ-ድበ ዝተዳለወት ሰበይቲ ብህይወት ተረኺባ

‘ዲሶሲያሽን’፡ ካብ ሓሳባትካ፡ ስምዒታትካ፡ ዝኽርታትካ ወይ መንነትካ ናይ ምፍልላይ ኣእምሮኣዊ መስርሕ ኰይኑ ንበሰላ ወይ ማህሰይቲ ዝወሃብ ንቡር ግብረ መልሲ እዩ።

‘ኣቦይ ብተደጋጋሚ ምስ ዓመጸኒ 2,500 ስብእናታት ኣማዕቢለ’

መስርሕ ዝውውር ቀልቀል ካብ ሓደ ጥዑይ ለጋሲ ቀልቀል ተወሲዱ ናብ ስርዓተ ከስዐ ናይ ሓደ ዝሓመመሰ ሰብ ከም ዝኣቱ ዝግበር ኣገባብ’ዩ።

‘ቀልቀል በዓል ቤተይ ካብ ሕማመይ ፈዊሱኒ’

ብመሰረት እዚ ሓድሽ መጽናዕቲ፡ እቲ ዝዓበየ ነገር ወለዲ ኵሉ ግዜን ብዝዀነ ይዅን ዋጋን፡ ምስ ደቆም ክተኣሳሰሩ ኣለዎም ዝብል ስምዒት ክህልዎም የብሎምን።

ወለዲ ድሌታት ደቆም ወትሩ ከማልኡ ግድን ድዩ? ሓድሽ መጽናዕቲ እንታይ ይብል?

ሴፕሲስ ሳሕቲ ዝረአ ግን ከኣ ከቢድ ኵነታት እዩ። ስርዓተ ምክልኻል ኣካላትና ንሓደ ዝዀነ ረኽሲ ካብ መጠን ንላዕሊ ምላሽ ብምሃብ፡ ንናይ ገዛእ ርእሱ ቲሹታትን ኣካላትን ከጥቅዕ ምስ ዝጅምር ይፍጠር።


‘ምሉእ ኣካለይ ሰማያዊ ኰይኑ ሓዲሩ’ - እዚ ሕማም እንታይ’ዩ?

ቅድሚ ክልተ ዓመት ዝቘመ መዓስከር ስደተኛታት ኣለምዋጭ ብብዝሒ ስደተኛታት ዝተጨናነቐን ውሑስ ጸጥታዊ ኵነታት ዘይብሉን ኰይኑ፡ ብዙሓት ስደተኛታት ግዳያት መጭወይቲ፡ ክትራንን፡ ስርቂን ቅትለትን ይዀኑ ከምዘለዉ ጸሓፊ’ቲ መዓስከር ኣቶ ዮሴፍ ኣብ ተመሳሳሊ ዛዕባ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል ጠቒሱ ነይሩ።

ኤርትራዊ ስደተኛ ብኸመይ’ዩ ኣብ ክልል ኣምሓራ ተጨውዩ ተቐቲሉ?

ሕማም ምንፍርፋር ዘለዎ ብዙሕ ሸነኽ ጽልዋታት ንምንካይ፡ ሰባት ብዛዕባ’ቲ ኵነታት ዘለዎም ፍልጠትን ኣረኣእያን ምምሕያሽ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።

ሕማም ምንፍርፋር፡ ውጽኢት ሕማቕ ስነ-ምግባር፡ ዘይፍወስን ተላባዒን ድዩ?

ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ምቍራጽ ናይ ኢንተርነት ኣጋጢምወን ኣሎ። እዚ ከምዚ ዓይነት ንብዙሓት ሃገራት ዝጸለወ ምቁራጽ ኢንተርነት  ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ወርሒ ንሳልሳይ ግዚኡ’ዩ ዘጋጥም ዘሎ። እዚ ከኣ ዝርገሐ ኢንተርነት ሃገራት ኣፍሪቃ ክሳብ ክንደይ ንሓደጋ ዝተቓልዐ ምዃኑ ዘርኢ’ዩ።


ኣፍሪቃ፡ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ኣጋጢሙ ዘሎ ምቍራጽ ኢንተርነት ብኸመይ ክፍታሕ’ዩ?

ኣብ ኣልፋሸር፡ ሰሜን ዳርፉር ብሓይልታት ዳዕመ-ሰሪዕ ዝተኸበቡ ኣሽሓት ሲቪላት፡ ኣብ ጸበባ ይርከቡ። ኵነታቶምን መዓልታዊ ህይወቶም እንታይ ይመልስ? ቢቢሲ ካብቶም ተሸሚሞም ዘለዉ ተመዛበልቲ ኣዘራሪቡ ኣሎ።

ቅልውላው ሱዳን፡ ‘ቍርሲ ሎሚ ጽባሕ ኣይድገምን’

ኣፋንታዥያ ማለት ሓንጎል ከም ኣካል ኣተሓሳስባ ስእለ ኣእምሮ ክፈጥር ዘይምኽኣል’ዩ። ክኢላታት፡ ኣፋንታዥያ ከም ሕማም፡ ጸገም ወይ ጉድለት ኣካል ኣይገልጽዎን’ዮም። የግዳስ፡ ከምቲ ብተፈጥሮ በየነይቲ ኢድና ከምንጽሕፍ እንፈለጥ፡ ከምኡ ኣእምሮና ብኸመይ ከም ዝሰርሕ ዘመልክት ባህርይ ከምዝዀነ’ዮም ዝገልጹም።


‘ዕውር ኣእምሮ’ እንታይ ማለት እዩ?

ገጻት ማሕበራዊ ሜድያ ከም ሓደ መጋባእያ ቤትፍርዲ ተሓሲቡ፡ ወነንቲ ወይ ኣካየድቲ ሜድያታት ከም መርማሪ ኣካል (ፖሊስ) ወይ ኣሸማገልቲ፣ ተዓዘብቲን ሰማዕትን ድማ ከም ሰማዕቲ ጉዳይ (ደያኑ) ሰብ ጉዳይ ከም ከሳስን ተኸሳስን ብምዃን ብዙሓት ተኣፈፍቲ ጉዳያት ክዝትየሎምን ካብኡ ሓሊፎም ክመሳኸሩሎምን ምርኣይ እናተለምደ ይኸይድ ኣሎ። እዚ ግን ብቕንዕና ፍታሕ ንምምጻእ ድዩ?

ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ዝቕላዕ ዘሎ ውልቃዊ ጉዳያት ብሓቂ ፍታሕ ንምርካብ ድዩ?

መብዛሕትኦም ኢትዮጵያውያን መዓልቲ ኣዴታት ምስቲ ካብ ባህሊ ምዕራባውያን ዝመጸ ጽንብል እዮም ዘተኣሳስርዎ። ይኹን’ምበር ኣብታ ሃገር ነዊሕ ዝጸንሐ ኢትዮጵያዊ መዓልቲ ኣዴታት ኣሎ። 

‘ኣንትሮሽት’፡ ኢትዮጵያዊ መዓልቲ ኣደታት

ዕድል ተጠቃምነት ኢንተርነት ዝረኸቡ ህጻናት ኣብ ንኡስ ዕድመኦም ብዝርእይዎ ነገራት ዘስዕበሎም ሓደጋታት ካብ ዝዀነ እዋን ንላዕሊ ኣሰካፊ እናዀነ ይመጽእ ምህላዉ ክኢላታት የጠንቅቑ።

ኢንተርነት ሓደጋኡ ንህጻናት ኣሰካፊ ኰይኑ፤ ‘እንታይ ደኣ’ዩ ዝግበር?’

እዚ ኵነታት መብዛሕትኡ ግዜ ብጌጋ ሕማም ፓርኪንሰን ወይ ሃንቲንግተን ተባሂሉ እዩ ዝፍለጥ ነይሩ። ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ግን፡ ብሓቂ ሓድሽ ኵነታት ምዃኑ ኣረጋጊጾም’ዮም። ኣብ ሓንጎል ብዝፍጠር ምትእኽኻብ ሓጺን ስለ ዝመጽእ ድማ ኒውሮፈሪቲኖፓቲ ኢሎም ሰመይዎ።


ምጕዓዝ፡ ምዝራብን ምብላዕን ከይተረፈ ዝኸልእ ሕማም እንታይ እዩ?

ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ እስላማዊ ጉዳያት ኢትዮጵያ፡ ን2ይ ዓመታዊ ሓፈሻዊ ጉባኤ ኣመልኪቱ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት መዘራረቢ ኰይኑ ጸኒሑ’ዩ። ትሕዝቶኡን ዝለዓል ዘሎ ነጥቢታትን ስክፍታን ከኣ እዚ ጽሑፍ ዳህሲስዎ'ሎ፤

ኢትዮጵያ፡ ግዝረት ደቂ ኣንስትዮ ዝምልከት ውሳነ ዑለማ ስለምንታይ ኣካታዒ ኰይኑ?

መንሽሮ ብልዕቲ ሳሕቲ ዘጋጥም’ኳ እንተዀነ፡ ኣብ መላእ ዓለም ግን ተርእዮታትን መጠን ሞትን እናወሰኸ ይኸይድ ኣሎ።

መንሽሮ ብልዕቲ፡ ምጕንዳብ ዘስዕብ ንዓለም ዘሰክፍ ዘሎ ብዝሒ

ነበርቲ ቲበት፡ ብሰንኪ ለውጢ ክሊማ ኣብ ሓደጋ ዝኣተዉ ኣብ መበል 14 ክፍለ ዘመን ዝተሃንጹ ገዳማት ቲቤት ይርከብ።



ብደቂ ኣንስትዮ ዝዕቀቡ ዘለዉ ጥንታዊ ገዳማት

ካብ ክሊማዊ ጭንቀታት ክሳብ ፋይናንሳዊ ጉዳያት ከምኡ’ውን ጥዕናዊ ሕልኽላኻት ዘለው ስግኣታት ምኽንያት ብደረጃ ዓለም፡ ቁጽሪ ቈልዓ ክወልዳ ዘይደልያ ደቂ ኣንስትዮ ይወስኽ ኣሎ፤ ዓለማዊ መጠን ወሊድ ክኣ ይንኪ።

ኣነባብራ