ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ኣብ ተኸታታሊ ደብዳበታት ኣፍሪቃውያን ጋዜጠኛታት፡ ሶራያ ዓሊ ኣብ መንጐ እቲ ዝዓበየትሉ ምዕሩግ ምስሊ ሶማልያን ኣብ ሚድያታት ከም ተጻባኢ ቦታ ዝቐርብ ዝናኣን ዘሎ ፍልልይ ክትዓርቕ ትፍትን።

ሞቓድሾ፡ ኣብ ዓለም 'ሓደገኛ’ ከተማ ዶ ወይስ ‘ሉል ህንዳዊ ውቅያኖስ’?

ኣብ ገለ ከባቢታት፡ ሓዘንተኛታት ጸሊም ክዳን ክኽደኑ፡ ርእሶም ክላጽዩን ካብ ዘሐጕሱ ንጥፈታት ክቝጠቡን’ውን ይረአ’ዩ።
እቲ ኣብ ደቡብ ኢትዮጵያ ዝርከብ ማሕበረሰብ ኮንሶ ግን ካብዚ ዝተፈለየ ባህሊ ኣለዎ፤ ሞት ኣባል ስድራቤት ወይ ፈታዊ ብደርፊን ሳዕስዒትን’ዩ ዝስነ።

ሬሳ ብደርፊን ሳዕስዒትን ዝስነየሉ ባህሊ ኢትዮጵያውያን

እቲ መጽናዕቲ፡ ነቲ ተመራመርቲ ንወለንተኛታት ኣብ ስርዓተ ኣመጋግብኦም መምርሒ ብምሃብን ኣብ ጥዕና ልቢ ዘለዎ ጽልዋ ብምክትታልን ካብ 1982 ጀሚሩ ንዝተኻየድዎም 30 ፈተነታት ብምጥርናፍ እዩ ገምጊሙ። ካብ መላእ ዓለም ብድምር ኣስታት 2,400 ሰባት ኣብቲ መፅናዕቲ ተሳቲፎም።

ኣመጋግባ ኣትክልቲ ንጥዕና ልቢ - ማዕዳ ተመራመርቲ

ኣብ ኣመሪካ ግዝኣት ኢንዲያና ዝርከብ ወናኒ ትካል ፈፃሚ ስነ-ስርዓት ቀብሪ፡ ቀብሪ ንኽፍጽም ገንዘብ ድሕሪ ምቕባሉ፡ ንነዊሕ እዋን ነቶም ሬሳታት ኣቕሚጡዎም ከምዝጸንሐ ተረጋጊጹ።

ኣብ ኣመሪካ ንኣዋርሕ ሬሳታት ዘቕመጠ ፈፃሚ ቀብሪ ብፖሊስ ተታሒዙ

ምስ ለበዳ ዕሲ (ፈንገስ) ብዝተኣሳሰር ውድብ ጥዕና ዓለም ህጹጽ ኩነታት ጥዕና ክእውጅ ሰብመዚ ኣመሪካን ሜክሲኮን ተላብዮም። እቲ ለበዳ፡ ኣብ ሜክሲኮ ምስ ዝርከቡ ስርሓቲ መመላኽዒ ዝተረኣሳሰር’ዩ። 

ኣመሪካን ሜክሲኮን ውድብ ጥዕና ዓለም ህጹጽ ኩነታት ጥዕና ክእውጅ ጸዊዐን

ኣብ ትሕቲ ሓደ ቢንቶ ተደርብዩ ዝተረኽበ ወዲ ሓደ ወርሒ ህጻን "ህይወት ከም ዘድሓኑ" ፖሊስ ድሬዳዋ ኣብ ፌስቡክ ገጹ ሓቢሩ።

ኣብ ቢንቶ ተደርብዩ ንዝተረኽበ ዕሸል 'ኣጥብያ ዘድሓነት' ፖሊስ እንታይ ትብል?

‘ዘ ሊትል ብላክ ቻፐል’ ብዝብል ትጽዋዕ ቤተ ጸሎት ሰይጣን ዓመታዊ ዋዕላ ኣካይዳ።

ቤተ ጸሎት ሰይጣን፡ ብዛዕባ ኣምልኾ ሰይጣን እንታይ ትፈልጡ?

ቴክኖሎጂ ካሜራ እናማዕበለ ምስ ከደ፡ ስእሊ ናይ ዘገርሙ ‘መንፈሳት’’ውን ይውስኽ ኣሎ፡ ኣብ ስእሊ ስማርትፎናት ከይተረፈ ይረኣዩ ኣለዉ።

ኣብ ስእልታትና ዝረኣዩ ‘መናፍስቲ’ እንታይ እዮም?

ካብ ሓሙሽተ ደቂ ኣንስትዮ ሓንቲ ብሕማም መርዘን ትጥቃዕ፡ ኣብ ዓለም እቲ ካልኣይ ቀንዲ ጠንቂ ድኽመት ጥዕና ዘስዕብ’ዩ። ብዛዕባ እዚ ሕማም ዝግበር መጽናዕቲ ግን ኣዝዩ ትሑት ምወላ እዩ ዝረክብ - ገለ ክኢላታት ድማ ‘ሓቀኛ ስነ-መትኒ’ ከምዘይኰነ ይሓስቡ።

ምስጢረ መርዘን እንታይ’ዩ? ብምንታይ’ከ ይፍወስ?

ፍሽኽታን ምጽዋግን ክልተ ኣንጻራዊ ስምዒታት እዮም። ክልቲኦም ድማ ኣብ ጥዕና፡ ሓዳርን ብሓፈሻ ኣብ ህይወትናን ዘሕድርዎ ርኡይ ጽልዋ ኣለዎም። ንሎሚ ፍሽኽ ክትብሉ ዝሕግዙ 10 ስእልታት እንስሳ ዘገዳም መሪጽናልኩም ኣለና፤ ፍሽኽ በሉ። 

መስሓቕ ስእልታት እንስሳ ዘገዳም

ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ህጹጽ ኩነታት ህዝባዊ ጥዕና ምዃኑ ከም ዘብቀዐ ዝተገልጸ ለበዳ ኮቪድ ኮቪድ-19፡ ንፍርቂ ሚልዮን ኢትዮጵያውያን ከም ዘጥቀዐን ህይወት 7,574 ሰባት ከም ዝቐተለ ይፍለጥ።

'ኮቪድ ደጊም ህጹጽ ስግኣት ጥዕና ኣይኰነን' - ኢትዮጵያ ግን እንታይ ትብል?

ኣብ ኢትዮጵያ’ውን ብፍላይ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ካልኦት ዓበይቲ ከተማታት፡ ኢንዶሚ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ህቡብ መግቢ ህጻናት ኰይኑ ይርከብ። ይኹን’ምበር እዚ መግቢ ከይተበላሸወ ነዊሕ ንኽጸንሕ ዝግበረሉ መስርሕ ብዝምልከት ነዊሕ ዝጸንሐ ስክፍታታት ጥዕና ኣሎ፤ ብፍላይ ድማ ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃ ምዕባለ ኣብ ዝርከቡ ህጻናት ክህልዎ ዝኽእል ጽልዋታት ሕቶ ክለዓል ጸኒሑ እዩ።

ኣብ ኢትዮጵያ ፍትው ዝዀነ ኢንዶሚ ስለምንታይ የካትዕ ኣሎ?

ኣብዚ ሕጂ እዋን ነበርቲ ከተማ "ሃይኪንግ እንተዘይወሲድኩምኒ" ክብሉ ጀሚሮም ኣለዉ - ምድያብ ኣኽራን’ውን እቲ ሓድሽ ፋሽን ኰይኑ ይርከብ። በብሰሙን ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሰባት ናብ ዝተፈላለየ ኣኽራናት ይኸዱ ኣለዉ። ብዝሒ ተሳተፍቲ ዘተባብዕ ምስ ኰነ ድማ ብዙሓት ከም ንግዲ ምድያብ ኣኽራን ክነጥፉ ጀሚሮም።

ኣብ ከተማታት ‘ፋሽን’ እናዀነ ዝመጸ ምድያብ ጎቦታት

ዜጋታት ኣመሪካ ዳርጋ ከም ለበዳ ክርአ ዝኽእል ጸገማት ጽምዋ የጋጥሞም ከም ዘሎ ሓደ ላዕለዋይ በዓልስልጣን ጥዕና እታ ሃገር ኣጠንቂቑ።

ጽምዋን ኣብ መዓልቲ 15 ሽጋራ ምትካኽን እንታይ የመሳስሎም?

ቢቢሲ፡ ብዛዕባ እቲ ኣብ መላእ ዓለም ዘሎ ዝቕባበ ዋጋታት ዘስዓቦ ቅልውላው ብዝምልከት ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝርከቡ ብዕድመ ዝደፍኡ ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ኣዘራሪቡ።

ናህሪ ዋጋታትን ኣረጋውያን ዘሕልፍዎ ዘለዉ መስገደልን

ፍቕሪ፡ ምሕዝነት፡ ምውላድ ወይ ምፍራይ ድዩ ወይስ ካብዚ ዝብርኽ ነገር?  ዶክተር ኣና ማቺን፡ ፍቕሪ ክሕዘና ድልዋት እንዀነሉ ምኽንያት ክንተሓባበር ስለዘለና ምዃኑ ትገልጽ።

ፍቕሪ 'ስነ-ህይወታዊ ጉቦ' ድዩ?

ጾም ንኣካላትና ብኸመይ ይጸልዎ? እንታይ ረብሓታት ኣለዎ? 

ሓሙሽተ ዓበይቲ ረብሓታት ጾም

ኣብ እዋን ሮሞዳን፡ እኹል ማይ ዘይምስታይ፡ ምዝንባዕ ድቃስን ድኹም ኣመጋግባን ንኣካላትናን ቆርበትናን ክጸልዎ ይኽእል።

ሮሞዳን፡ ጥዕና ቆርበት ብኸመይ ይሕሎ? ባህላዊ ፍርያት ምጥቃም ከ ክልኩል ድዩ?

ኣብዚ ሕጂ እዋን ብውልቀን ዝጓዓዛ ደቂ ኣንስትዮ ቍጽረን ውሑድ ኣይኰነን። ይዅን’ምበር ኣብ ወጻኢ ሃገር ምስ ዝኸዳ ብዙሓት ጸገማታት የጋጥሙወን እዮም።ኣብ መዳይ ድሕንትን ማዕርነትን ክመጽእ እንከሎ ግን ኣብ ቅድሚት ዝጽርሃ ገለ ሃገራት ኣለዋ።


ንደቂ ኣንስትዮ ኣዝየን ውሑሳት ዝዀና ሓሙሽተ ሃገራት 

ወላዲት ኣደ ኣብ 4ይ ወርሒ ውላዳ ገዲፋ ናብ ስራሕ ትምለስ። ኣቦ’ውን ኣብ ስራሕ ይውዕል። ቆልዓ ብሰራሕተኛ’ዩ ዝዓቢ። እሞ እንታይ ጸገም ኣለዎ?
"ጸገም’ማ ኣለዎ" ትብል ጆርጎ። ንኣብነት: ቈልዑ ምስ ድምጺ ኣዲኦም ምትእስሳር ዝፈጥሩ ገና ኣብ ማህጸን እናሃለዉ እዮም። ሓደ ዓመት ክመልኦም እንከሎ ድማ ከባቢኦም ይምርምሩ። ጨና ኣዲኦም ውሕስነት ድሕንነቶም ኰይኑ ይስምዖም።

ህጻናት ብሰራሕተኛታት እንተዓበዩ ጸገም ይህልዎ'ዶ?

ሕብሪን መጠንን ሽንትና ብዛዕባ ጥዕናና ብዙሕ ነገር ይገልጽ።

ሽንትና ብዛዕባ ጥዕናና እንታይ ይነግረና?

ኣብዚ እዋን ጾም ጥዕናኹም ክትሕልዉን ብቕዓትኩም ክትሃንጹን ድሌት እንተሃልይኩም፡ እዞም ዝስዕቡ ነጥብታት ኣብ ግምት ክተእትዉ ይምከር።

ሮሞዳን፡ ኣብ እዋን ጾም ብኸመይ ጥዕናና ክንሕሉ ንኽእል? 

ኵኩዕ እዝኒ ኣብ ውሽጢ እዝኒ ብዘለዉ ጽክታት ዝፍጠር ሰም ዝመስል ነገር እዩ።እዚ ሓደ ካብቶም ሰባት ዘይዛረቡሎም ኣካላዊ ንጥረ ነገራት’ኳ እንተዀነ፡ ገለ መሳጢ ባህርያት ግን ኣለዎ።

ሓሙሽተ ዘገርሙ ሓቅታት ኵኩዕ እዝኒ

ኣብታ ንልዕሊ ክልተ ዓመታት ብሰንኪ ኲናትን ሳዕቤናቱን ክትሳቐ ዝጸንሐት ትግራይ፡ ድሕሪ’ቲ ውዕል ሰላም ተቛሪጹ ዝነበረ ኣገልግሎት ባንክ ብውሱን ደረጃ ምጅማሩ ይዝከር። እንተዀነ እተን ባንክታት ብሰንኪ ሕጽረት ጥረ ገንዘብ፡ ምሉእ ኣገልግሎት ክህባ ኣይከኣላን። ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ’ውን ብሰንኪ ምንቅስቓስ ዕጡቓት ገለ ባንክታት ካብ ኣገልግሎት ወጻኢ ኰይነን እየን። ንምዃኑ፡ ጠንቂ ናይዚ ኣብ ትግራይን ምዕራብ ኦሮምያን ዘጋጠመ ሕጽረት ጥረ ገንዘብ እንታይ እዩ?


ኣነባብራ