ሓንቲ ሰብ-ኣልቦ ነፋሪት ሩስያ ኣብ ሮማንያ ኣብ ልዕሊ ሓደ መንበሪ ህንጻ ድሕሪ ምውዳቓ ካብ ሃገራት ኣውሮጳ ተሪር ተቓውሞ ይቐርብ ኣሎ። "ሓደገኛ" ክብል ወተሃደራዊ ኪዳን ኔቶ ነቲ ፍጻመ ኮኒንዎ'ሎ። ሮማንያ ኣባል እቲ ኪዳን ብምዃና እቲ ኲናት ምስ ሩስያ ንዘሎ ምትፍናን ዘጋደደ ኮይኑ ኣሎ።
ምንጪ ስእሊ, PA Media
ዓባይ ብሪጣንያ፡ ነቲ ትራምፕ ኣብ መጻብቦ ሆርሙዝ ዝርከቡ ወደባት ኢራን ዕጽዋ ክግበር ንዝሓዞ ውጥን ከም ዘይትድግፍ ኣፍሊጣ።
መንግስቲ እታ ሃገር፡ ኣብቲ ትራምፕ ኣብ ወደባት ኢራን ወተሃደራዊ ዕጽዋ ኣመሪካ ክግበር ንዝሓዞ መደብ ኣብ ምትግባር ከም ዘይትሳተፍ ቢቢሲ ክፈልጥ ክኢሉ ኣሎ።
መራኽብ ሓይሊ ባሕሪ ብሪጣንያን ወተሃደራትን፡ ወደባት ኢራን ንምዕጻው ኣይውዕሉን፤ እንተዀነ፡ ኣብ ባሕሪ ዝተጻወደ ነታጕ ዝኣርያ ጀላቡን ጸረ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲን ኣብቲ ዞባ ስርሐን ክቕጽላ እየን።
ወሃቢ ቃል መንግስቲ ብሪጣንያ፡ "ናጽነት ምጉዓዝን ምኽፋት መጻብቦ ሆርሙዝን ምድጋፍ ክንቅጽ ልኢና። እዚ ድማ ንዓለማዊ ቁጠባን ዋጋ መነባብሮን ሃገርና ንምድጋፍ ብህጹጽ የድሊ፡" ኢሉ።
ምፍሻል ዘተ ሰላምን ምስኡ ተተሓሒዙ ዝመጽአ ወሰኽ ዋጋ ነዳድን፡ ንዓለማዊ ቍጠባ ተወሳኺ ማህሰይቲ ኰይኑዎ ኣሎ።
እቲ ቀንዲ ስግኣት ኣብ ቀረብ እዩ።
ተንተንቲ ከም ዝገልጹዎ፡ ምንቅስቓስ መራኽብ ብመጻብቦ ሆርሙዝ ምቍራጽ እንተ ቀጺሉ፡ ኣብ መዓልቲ ክሳብ ክልተ ሚልዮን በርሚል ነዳዲ ኣብ ሓደጋ ክወድቅ ይኽእል እዩ።
ጸብጻባት ከም ዘርእዩዎ፡ ምንቅስቓስ መራኽብ ነዳዲ ድሮ ኣዝዩ ተገቲኡ ይርከብ። ብዛዕባ እቲ ኣመሪካ ዝወጠነቶ ዕጽዋ ባሕሪ ድማ ስግኣታት እናዓረገ ይኸይድ ኣሎ።
እዚ ኵነታት’ዚ ዋጋታት ንኽንህሩን ኣብ ዕዳጋታት ጸዓት ዘይምርግጋእ ንኽፍጠርን ደሪኹ ኣሎ።
ኣብቲ ዝሰፍሐ ቍጠባ ዘለዎ ጽልዋ፡ ቀጥታዊ እዩ።
ምኽባር ዋጋ ነዳዲ ኣብ መጓዓዝያ፡ መግብን ካልኦት ኣቑሑን ምውሳኽ ዋጋታት ስለ ዝፈጥር፡ ዝቕባበ ዋጋታት የስዕብ፣ ዓቕሚ ምዕዳግ ስድራቤታት ድማ የዳኽም።
ሓያሎ ዓበይቲ ማእከላት ባንክ፡ ካብቲ ዝለዓለ ናይ ወለድ መጠን ክወጽኣ ዝጀመራ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ጥራይ እዩ።
ዋጋ ነዳዲ ብዝለዓለ መጠን እንተ ቀጺሉ ግን፡ ነቲ ክገብሩዎ ዝሓሰቡ ምንካይ መጠን ወለድ ከናውሑዎ ይግደዱ ይዀኑ።
ካብ ወጻኢ ኣብ ዝመጽእ ጸዓት ዝምርኰሳ ሃገራት ኤውሮጳን መብዛሕትኡ ክፋል እስያን፡ ኣብ ቍጠባዊ ዕብየትን ወጻኢታትን ዝያዳ ጸቕጢ ክስምዐን ይኽእል እዩ።
ነዳዲ ናብ ወጻኢ ዝሰዳ ሃገራት ድማ ምንካይ ጠለብ ዝፈጠሮ ስግኣት ኣለወን።
ዕዳጋታት በቲ ዝተራእየ ምውራድ ኣክስዮናትን ወሰኽ ዋጋ ነዳድን ኣቢሎም ስግኣቶም ይገልጹ ኣለዉ።
እዚ ምስቲ ዘሎ ዝለዓለ ዝቕባበ ዋጋታት ተወሃሂዱ፡ ቍጠባዊ ዕብየት ክዝሕል ከም ዝኽእል ዘጠንቅቕ እዩ።
ምንጪ ስእሊ, Reuters
ዶናልድ ትራምፕ፡ እቶም ናይ መጀመርታ ኣመሪካዊ መራሒ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ዝዀኑ ርእሰ-ሊቃነ-ጳጳሳት ሊዮ መበል 14፡ ነቲ ፕረዚደንት ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ኢራን ዘስምዖ ምፍርራሕ ድሕሪ ምዅናኖም፡ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ሓያል ነቐፌታ የመሓላልፍ ኣሎ።
እቲ ፕረዚደንት ኣብ ትሩዝ ሶሻል ኣብ ዘስፈሮ ነዊሕ ጽሑፍ፡ እቶም ርእሰ-ሊቃነ-ጳጳሳት፡ “ንፖሊሲ ጉዳያት ወጻኢ ኣዝዮም ሃሳዪ፡” ምዃኖም ገሊጹ።
ትራምፕ ኣስዒቡ፡ "ኢራን ንዩክለሳዊ ኣጽዋር ክህሉዋ ንቡር እዩ ኢሉ ዝሓስብ ርእሰ-ሊቃነ-ጳጳሳት ኣይደልን እየ፡"ኢሉ።
ትራምፕ ብዛዕባ እቶም ጳጳስ ዘለዎ ዝተፈላለዩ ቅሬታታት ብምዝርዛር፡ ርእሰ-ሊቃነ-ጳጳሳት ሊዮ፡ "ኣንጻር ገበን ድኹም እዩ፣ ኣብ ጉዳይ ንዩክለሳዊ ኣጽዋር’ውን ድኹም እዩ፡"ክብል ጽሒፉ።
ዝሓለፈ ሰሙን፡ ርእሰ-ሊቃነ-ጳጳሳት ሊዮ፡ ኢራን እቲ ውግእ ንኸብቅዕ ኣብ ስምምዕ እንተ ዘይበጺሓ፡ "ሎሚ ምሸት ሓደ ምሉእ ስልጣነ ክጠፍእ እዩ፡" ንዝብል ምፍርራሕ ትራምፕ ነቒፎም ነይሮም።
ነቲ ኵነታት፡ "ብሓቂ ተቐባልነት ዘይብሉ፡" ክብሉ ዝገለጹ እቶም ጳጳስ፡ "ብርግጽ ናይ ኣህጉራዊ ሕጊ ሕቶታት ኣለዉ፤ እንተዀነ ካብኡ ንላዕሊ ናይ ስነ-ምግባር ሕቶ እዩ፡" ክብሉ ወሲኾም ገሊጾም።
ምንጪ ስእሊ, Reuters
ሰራዊት ኣመሪካ፡ ካብ ሎሚ ሰኑይ ጀሚሩ ኣብ ልዕሊ ወደባት ኢራን ዕጽዋ ክትግበር ምዃኑ ገሊጹ።
እንተዀነ እቲ ስጕምቲ፡ በቲ መጻብቦ ሆርሙዝ ኣቢለን ናብ ካልኦት ሃገራት ዝጓዓዛ ወይ ካብ ካልኦት ሃገራት ዝመጽኣ መራኽብ "ከም ዘየተዓናቕፍ" ኣፍሊጡ ኣሎ።
ኣብዚ ጕዳይ እዞም ዝስዕቡ ምዕባለታት ኣለዉ፤
ምንጪ ስእሊ, Reuters
ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣመሪካ ናብ መጻብቦ ሆርሙዝ ዝኣትዋ ይዅና ካብኡ ዝወጽኣ፡ "ኵለን መራኽብንምዕጋት" ስጕምቲ ክትወስድ ምዃና ገሊጹ።
ኣብ ትሩዝ ሶሻል ኣብ ዝዘርግሖ ነዊሕ ጽሑፍ፡ "እቲ ዘተ ጽቡቕ ነይሩ፣ ኣብ መብዛሕትኡ ነጥብታት እውን ኣብ ስምምዕ ተበጺሑ እዩ። እንተዀነ እቲ እንኮ ኣገዳሲ ዝዀነ ነጥቢ ጉዳይ ኒዩክለር ግን ስምምዕ ኣይተገብረሉን፡" ክብል ሓቢሩ።
ትራምፕ ወሲኹ፡ ኣብ ዝዀነ እዋን ንናጻ ምንቅስቓስ መራኽብ ዝምልከት ስምምዕ ከም ዝብጻሕ እኳ እንተገለጸ፡ ኢራን ግን "ኣብ ገለ ቦታታት ማንም ዘይፈልጦ፡ ንሳቶም ጥራይ ዝፈልጡዎ ነታጒ ክህሉ ይኽእል እዩ" ብምባል ጥራይ እቲ ስምምዕ ከይፍጸም ከም ዝገበረት ገሊጹ።
ትራምፕ ኣብቲ ዝዘርግሖ ጽሑፍ ከም ዝሓበሮ፡ ሓይሊ ባሕሪ ኣመሪካ ኣብ ኣህጉራዊ ማያት ንኢራን ግብሪ ዝኸፈለት ዝዀነት ትዅን መርከብ ንምድላይን ንምዕጋትንትእዛዝ ሂቡ ኣሎ።
ብተወሳኺ፡ ሓይሊ ባሕሪ ኣመሪካ ኢራናውያን ኣብቲ መጻብቦ ዘጻወዱዎ ነተጕቲ "ምብርዓን" ክጅምር ምዃኑ ኣፍሊጡ።
ምንጪ ስእሊ, Reuters/ Pakistan’s Prime Minister Office
ኣመሪካ 'እምነት ልኡኽ ኢራን ክትረክብ' ከም ዘይከኣለት ሓላፊ ጉጅለ ልኡኽ ልዝብ ኢራን ገሊጹ።
ጉጅለ ልኡኽ ኢራን መሪሑ ኣብቲ ኣብ ኢዝላማባድ ዝተኻየደ ዝርርብ ኣመሪካን ኢራንን ዝተሳተፈ ኣፈ ጉባኤ ባይቶ ኢራን መሓመድ ባገር ጋሊባፍ፡ ድሕሪ ሕጂ ኣመሪካ "እምነት ኢራን ክትረክብ ትኽእል ድያ ኣይትኽእልን እትውስነሉ፡" ግዜ ሕጂ'ዩ ኢሉ።
ንሱ ኣብ ኤክስ ኣብ ዝጸሓፎ ጽሑፍ፡ ቅድሚ እቲ ልዝብ፡ ኢራን "ጽቡቕ እምነትን ድሌትን" ከም ዝነበራ ኣስሚሩሉ።
እንተዀነ፡ ብሰንኪ ኣብ ሕሉፍ ክልተ ቅድሚ ሕጂ ዝተኻየዱ ውግኣት ዝነበራ ተሞክሮ፡ "ኣብ ተጻባኢ ወገን እምነት ከም ዝስኣነት፡" ሓቢሩ።
ንሱ፡ ልኡኽ ኢራን "ንቕድሚት ዝጥምት ተበግሶታት ኣልዒሉ፡ ኣብ መወዳእታ ግን እቲ ተጻባኢ ወገን እቲ ዝርርብ ኣብ ዝካየደሉ እዋን እምነት ልኡኽ ኢራን ክረክብ ኣይከኣለን፡" ይብል።
ኣስዒቡ ድማ፡ "ንዓወታት ናይ ኣርብዓ መዓልታት ሃገራዊ ምክልኻል ኢራን ንምድልዳል ዝገበርናዮ ጻዕሪ ንሓንቲ ደቒቕ እውን ደዉ ኣይነብልን፡" ኢሉ።
እቲ ዝርርብ "ጽዑቕ" ምንባሩ ብምጥቃስ፡ ፓኪስታን ነዚ ኣብ ምድላው ንዝነበራ ጻዕሪ ኣመስጊኑ።
ምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ ጄዲ ቫንስ ኣብ ፓኪስታን ምስ ኢራን ንሰዓታት ድሕሪ ዘካየዶ ዝርርብ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ብዛዕባ መጻብቦ ሆርሙዝ ኣይጠቐሰን።
እቲ መብዛሕትኡ ግዜ ኣስታት 20% ነዳድን ተፈጥሮኣዊ ጋዝን ዓለምና ዝሓልፈሉ ኣገዳሲ መስመር ማይ፡ ኣብቲ ዝርርብ ኣገዳሲ ነጥቢ እዩ ነይሩ።
ቁልፊ ክፋል ናይቲ ኣብ መንጐ ኣመሪካን ኢራንን ዝተገብረ ቅድመ ኩነት ዘለዎ ተኹሲ ደው ምባል፡ መራኽብ በቲ መጻብቦ ብውሑስ መንገዲ ክሓልፋ ኣለወን ይብል።
ምክትል ኣፈ ጉባኤ ባይቶ ኢራን ሓጂ ባቤይ፡ እቲ መጻብቦ ንቴህራን ቀይሕ መስመር ምዃኑ ገሊጹ ክብል ማዕከን ዜና ሚሀርስ ጸብጺቡ።
እቲ መጻብቦ ምሉእ ብምሉእ ኣብ ኢድ ኢራን ከም ዘሎን "ወጻኢታት ብርያል -መተዓዳደጊ ባጤራ ኢራን - ክኽፈል ኣለዎ፡" ኢሉ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፡ ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ሎሚ ሰንበት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ትሩዝ ሶሻል ኣብ ዝዘርግሖ ጽሑፍ፡ እቲ መጻብቦ "ኣብ ቀረባ እዋን ክፉት ክኸውን'ዩ፡" ኢሉ።
ማእከላይ እዝ ኣመሪካ ብተወሳኺ ክልተ መራኽብ ሓይሊ ባሕሪ "መጻብቦ ሆርሙዝ ከም ዝሰጋገራ" ገሊጹ።
ኢራን ግን እዘን ክልተ መራኽብ በቲ ከባቢ ኣቢለን እየን ሓሊፈን ዝብል ነጺጋቶ።
ሓለዋ ሰውራ ኢራን "ወተሃደራዊ መራኽብ ብመጻብቦ ሆርሙዝ ክሓልፋ ዝግበር ዝዀነ ይኹን ፈተነ ኸቢድ ግብረ መልሲ ክወሃቦ'ዩ፡" ክብል ማዕከን ዜና ኤኤፍፒ ንመንግስታዊ ፈነወ IRIB ብምጥቃስ ጸብጺቡ።
ምንጪ ስእሊ, Reuters
ምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ፡ ነቲ ብዘይ ፍረ ዝተበተነ ዝርርብ ኣመሪካን ኢራንን፡ እዚ ሕማቕን ጽቡቕን ዜና እዩ ኢሉ።
እቲ ጽቡቕ ዜና፡ ምስ ኢራናውያን ጭቡጥ ዘተ ምክያዶም እዩ።
ኣብ ስምምዕ ዘይምብጽሖም ግን እቲ ሕማቕ ዜና እዩ፤ እዚ ኽኣ ንኢራን ከም ዝዀነ እዩ ተዛሪቡ።
እዚ ዘተ ዝወሰዶ ንውሓት ግዜ ርኡይን ዘገርምን እዩ ነይሩ።
ኣብ ስምምዕ ዘይምብጻሖም ግን ዘገርም ኣይኰነን።
ኣመሪካውያን፡ ኣብዚ ኲናት ኣመና ተሃስያ ስለ ዝነበረት፡ ኣብ ቅልጡፍ ምርድዳእ ክብጻሕ ይክኣል'ዩ ዝብል ግምት ሒዞም'ዮም ናብ ፓኪስታን መጺኦም።
ቫንስ ኢራን ኣመሪካ ንዘቕረበቶም "ውዕላት ክቕበሉ ኣይመረጹን፡" ክብል ተዛሪቡ።
ኢራን ግን ናይ ገዛእ ርእሳ ቀይሕ መስመራት ኣለዋ። ሓያል ኢድ ከም ዘለዋ ኣሚና እያ ናብዚ ድርድር መጺኣ።
ኣብ ወተሃደራዊ ዓቕማ ዓቢ ጉድኣት እኳ እንተበጽሐ፡ ገና ክትቃለስ ዓቕምን ድልውነትን ኣለዋ።
ከምኡ’ውን ሕጂ’ውን ብፍላይ ስትራተጂካዊ ቦታ መጻብቦ ሆርሙዝ ኣብ ምቁጽጻር ርኡይ ዓቕሚ ኣለዋ።
ቴህራንን ዋሽንግተንን ቅድሚ ዓሰርተ ዓመት ንመወዳእታ ግዜ ኣብ ስምምዕ ኒዩክሌር ኣብ ዝበጽሓሉ እዋን፡ 18 ኣዋርሕ ዝወሰደ ሰሓቦ ጉተቶ ነይሩ።
ሕጂ ትራምፕ ክልተ ምርጫ ገጢምዎ ኣሎ - እቲ ኲናት ምብራኽ ወይ ናብ ድርድር ምምላስ።
ኣብ ኢስላማባድ፡ ጸሓይ ኣብ እትበርቕሉ ዝነበረት እዋን'ዩ ሃንበት እዚ ዜና ተሰሚዑ።
ካብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ክሳብ ንጉሆ ዝቐጸለ ዝርርብ ድሕሪ ምክያዱ፡ ጄዲ ቫንስ ልኡኽ ኣመሪካ ብዘይ ስምምዕ ናብ ሃገሩ ክምለስ ምዃኑ ገሊጹ።
ቫንስ ኣብ መስርሕ እቲ ዘተ ምስ ፕረዚደንት ኣመሪካ ብዙሕ ግዜ ከም ዝተዘራረበ ገሊጹ።
እቲ ዝመርሖ ጉጅለ ልኡኽ፡ ኢራን ኒዩክለራዊ ኣጽዋር ይኹን ንዕኡ ንምምዕባል ዘኽእላ ኣጽዋር ከም ዘይትደልዩ ከረጋግጽ ከም ዘይከኣለ ገሊጹ።
እዚ ድማ ቀንዲ ዕላማ ፕረዚደንት ትራምፕ ምዃኑ ገሊጹ - በዚ ሕቃኑ ኣይሓበአን።
ኢራን ወትሩ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ንምምዕባል መደብ ከም ዘይብላ ትገልጽ።
ዛጊት ልኡኽ ወግዓዊ ምላሽ እኳ እንተዘይተዋህበ፡ መንግስታዊ መራኸቢ ብዙሓን እታ ሃገር ግን እቲ ዝርርብ ብሰንኪ ዘይምኽንያታዊ ጠለባት ኣመሪካ ከም ዝተበተነ ገሊጸን።
ቫንስ ክሳብ ሕጂ ኣብ ዝሃቦም ርእይቶታት፡ ንመጻብቦ ሆርሙዝ ኣይጠቐሰን።
እዚ፡ እቲ ኣመሪካ ኢራን ክትከፍቶ እትደልዮ ቁልፊ መስመር ነዳዲ ኰይኑ፡ ኣብቲ ዝርርብ ድማ ዓቢ ኣካታዒ ነጥቢ ምዃኑ ብሰፊሑ ይግለጽ ነይሩ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ፓኪስታን ክልቲኦም ወገናት ቅድሚ ናብ ኢስላማባድ ምምጽኦም ነቲ ዝተሰማምዑሉ ተኹሲ ደው ምባል ክቕጽሉ ግድን ምዃኑ እኳ እንተገለጸ፡ ክልቲኦም ወገናት ድሮ ነቲ ስምምዕ ብምጥሓስ ንሓድሕዶም ይካሰሱ ኣለዉ።
ምንጪ ስእሊ, Reuters
ሚኒስቴር ጉዳያት ወጻኢ ፓኪስታን ኣመሪካን ኢራንን "ተኹሲ ደው ንምባል ዘለዎም ተወፋይነት ክቕጽሉ፡" ኣተሓሳሲቡ።
እቲ ሚኒስቴር ኣብ ኤክስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ "ክልቲኦም ወገናት ብእወንታዊ መንፈስ ብሓባር ብምስራሕ ንዞባናን ኪኖኡን ነባሪ ሰላምን ራህዋን ክረጋገጹ ተስፋ ንገብር፡" ኢሉ።
ፓኪስታን "ኣብ ዝቕጽሉ መዓልታት" ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት ዘተ ኣብ ምምችቻእ ክትጽዕር ምዃና'ዉን እቲ ሚኒስተር ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ።
ልኡኽ ኢራን ካብ ኢስላምባድ ከም ዝተበገሰ ሙሉእ ንሙሉእ ወግዓዊ ዘይኰነ ማዕከን ዜና ኢራን መህር ሓቢሩ።
እቲ ብኣፈኛ ባይቶ ኢራን መሓመድ-ባገር ጋሊባፍ ዝምራሕ ልኡኽ፡ ብኣቈጻጽራ ሰዓት ውሽጢ ዓዲ ሰዓት 9፡00 (4፡00 GMT፡ 5፡00 BST) ከም ዝተበገሰ እቲ ትካል ጸብጺቡ።
ምክትል ፕረዚደንት ጄዲ ቫንስ ዝርከቦ ጉጅለ ልኡኽ ኣመሪካ እውን፡ ኣብቲ ዝርርብ ሰላም ኣብ ስምምዕ ክበጽሕ ብዘይምኽኣሉ ካብ ኢስላምባድ ከም ዝወጽአ ይፍለጥ።
ምንጪ ስእሊ, Atta Kenare via Getty Images
ኢራን ምስ ኣመሪካ ዘካየደቶ ልዝብ ከም ዝፈሸለ ይፍለጥ።
ድሕሪ ወከልቲ ክልቲአን ሃገራት ኣብ ስምምዕ ክበጽሕሉ ዘይኽሉ ዝርርብ ሰላም ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ ድማ፡ ኣመሪካ ካብ 'ካብ መጠን ንላዕሊ ጠለባት' ክትቁጠብ ኣለዋ ኢላ።
ወሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢራን እስማዒል ባጋይ፡ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣብ ዝዘርግሖ ጽሑፍ፡ ነቲ ዝርርብ "ጽዑቕ" ክብል'ኳ እንተገለጾ፡ ዕዉትነት ናይቲ ዝተኻየደ ዘተ ግን "ኣብ ዕቱብነትን ሰናይ ድሌትን ተጻባኢ ወገን ዝምኰስ'ዩ፡" ይብል።
ባጋይ ብተወሳኺ ዋሽንግተን ካብ "ካብ መጠን ንላዕሊ ጠለባትን ዘይሕጋዊ ሕቶታትን" ካብ ምቕራብ ክትቁጠብን "ሕጋዊ መሰላትን ረብሓታትን" ኢራን ክትቅበልን ይጽውዕ።
መጻብቦ ሆርሙዝ፡ መደብ ኒዩክለራዊ ኢራንን "ኲናት ኢራን ምሉእ ብምሉእ ምውዳእ"ን ኣብ ዘተ ወከልቲ ክልቲአን ሃገራት ካብ መንጐ ዝተላዕሉ ምዃኖም ይግለጽ።
ምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ ጄዲ ቫንስ ካብ ኢዝላማባድ ዝወጽአ ኰይኑ፡ ብዛዕባ ኩነታት እቲ ዝርርብ ብወገን ኣመሪካ ኣብ ቀረባ እዋን ክንሰምዕ ትጽቢት ይግበር።
ምንጪ ስእሊ, Reuters
ምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ ጄዲ ቫንስ ምስ ኢራን ድሕሪ ዝተኻየደ ነዊሕን ከቢድን ዘተ፡ ነቲ ኲናት ኣብ ዘብቅዕ ስምምዕ ሰላም ከብጽሕ ድሕሪ ዘይምኽኣሉ ናብ ሃገሩ ኣምሪሑ።
ምስ ፍሉይ ልኡኽ ኣመሪካ ስቲቭ ዊትኮፍን ኣማኻሪ ዋይት ሃውስን ጃረድ ኩሽነርን ደው ኢሉ ዝነበረ ቫንስ፡ ካብ ኢዝላማባድ ቅድሚ ምብጋሱ ንማዕከናት ዜና መግለጺ ሂቡ።
ቀንዲ ዘልዓሎም ሓሳባት፥
ምንጪ ስእሊ, Reuters
ኣመሪካን ኢራንን፡ እቲ ኣብ ፓኪስታን ከካይኦ ዝጀመራ ክልትኣዊ ዝርርብ ሰላም ዝፈሸለሉ ምኽንያት ዝምልከት ዝተፈላለየ ርእይቶታት የቕርባ ኣለዋ።
ብመሰረት መንግስታዊ ማዕከናት ዜና ኢራን፡ ካብ ኣመሪካ ዝቐረበ "ዘይምኽኑይ ጠለባት" ነቲ ኲናት ንምቁራጽ ዝግበር ዝነበረ ዝርርብ ኣፍሺልዎ።
"ካብ ልኡኽ ኢራን ዝተፈላለየ ተበግሶታት እኳ እንተተወሰደ፡ ዘይምኽኑይ ጠለባት ወገን ኣመሪካ ነቲ ድርድር ከይስጉም ዓጊትዎ። እቲ ድርድር ድማ በዚ ተዛዚሙ፡" ክብል መንግስታዊ ፈነወ ኢራን ኢራብ ኣብ ቴሌግራም ኣብ ዝዘርግሖ ጽሑፍ ገሊጹ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ተላዘብቲ ኣመሪካ "ተዓጻጸፍት"ን "ተሓባበርትን" ምንባሮም ይዛረቡ።
ቫንስ፡ ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ናብዚ "ሰናይ ድሌት ሒዝኻ ብምኻድ ኣብ ስምምዕ ክብጻሕ ጻዕሪ ግበር ኢሉ ሰዲዱኒ። ከምኡ ጌርና፡ ሕማቕ ኣጋጣሚ ኰይኑ ግን ዝዀነ ምዕባለ ክንገብር ኣይከኣልናን፡" ኢሉ።
ንሱ ወሲኹ፡ "ኣዝዩ ቀሊል ሓሳብ፡ ናይ መወዳእታን ዝበለጸን ኣገባብ ምርድዳእ" ከም ዘቕረበ ይዛረብ።
ክልቲአን ሃገራት ንኽልተ ሰሙን ዝጸንሕ ምቁራጽ ተጻብኦ ከም ዝገበራ ይፍለጥ።
ሕጂ ዝቕጽል ስጉምትታት እንታይ ምዃኑን ተወሳኺ ዝርርብ ክካየድ መደብ ከም ዘሎን ንጹር ኣይኰነን።
ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረዝ ነቲ ተወጢኑ ዘሎ ዝርርብ ሰላም ኣመሪካን ኢራንን ብሓጎስ ብምቕባል ክልቲኦም ወገናት "ብክፉት ልቢ " ክላዘቡ ጸዊዑ።
ወሃቢት ቃል እቲ ዋና ጸሓፊ ስቴፋን ዱጃሪክ ብዓርቢ ኣብ ዝሃበቶ ጋዜጣዊ መግለጺ ጉተረዝ "እቶም ወገናት ነዚ ዲፕሎማስያዊ ዕድል ተጠቒሞም ተፈጢሩ ዘሎ ወጥሪ ዝምህዳእን ናብ ዝነበሮ ንምምላስን ብምዕላም፡ ናብ ነባሪን ኩuለመዳያውን ስምምዕ ብጽቡቕ ድሌት ክብገሱ ይጽውዕ።
"ዋና ጸሓፊ፡ ንኣህጉራዊ ዘይምርድዳእ ካብ ንዓለምለኻዊ ሕጊን ቻርተር ሕቡራት ሃገራትን ተማእዚዝካ ብሰላማዊ ካb ዘተ ምፍታሕ ወጻኢ ካልእ ኣማራጺ ከምዘየልቦ ደጊሙ ይገልጽ፡" ክትብል ዱጃሪክ ኣስሚራትሉ።
ውልቃዊ ልኡኽ ጉተረዝ እውን ዲፕሎማስያዊ ጻዕርታት ንምድጋፍ ኣብቲ ዞባ ከምዘሎ ወሲኻ ገሊጻ።
ምንጪ ስእሊ, EPA
ኣብዚ እዋን ተዛተይቲ ኣመሪካን ኢራንን ኣብ ኢስላማባድ ፓኪስታን ተረኺቦም ነቲ ሎሚ ድሒሩ ክካየድ ትጽቢት ዝግበረሉ ዝርርብ ሰላም ይዳለዉ ኣለዉ። ሰሉስ ድማ እስራኤልን ሊባኖስን ዘተ ከካይዳ ትጽቢት ይግበር።
ኣብ መንጎ እቲ ብዙሕ ዝርርባትን ተበጺሑ ዘሎ ተኹሲ ደው ምባልን ዘሎ ፍልልይ ንምግላጽ ሓደ ሓደ ነጥቢታት ንርአ፤
ዘተ
ኣመሪካ-ኢራን፡ ኣብ መንጎ ልኡኻት ኣመሪካን ኢራንን ሎሚ ኣብ ፓኪስታን ዝርርብ ሰላም ክካየድ መደብ ተታሒዙሉ ኣሎ። ምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ ጀይዲ ቫንስን ጕጅልኡን፡ ኢራናውያን መዛኑኦም ኣብታ ሃገር ድሕሪ ምእታዎም፡ ሰዓታት ጸኒሖም ኣብ ሓይሊ ኣየር ክልተ ዓሊቦም።
ሊባኖስ-እስራኤል፡ ሰበስልጣን እስራኤልን ሊባኖስን ሰሉስ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ተራኺቦም ዝርርብ ክጅምሩ ምዃኖም ተፈሊጡ’ሎ። እስራኤል፡ ሕዝቦላህ ምስ ሊባኖስ ኣብ ዝግበር ዘተ ተዅሲ ደው ምባል ከምዘይሳተፍ ገሊጻ።
ተዅሲ ደው ምባል
ሰሉስ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ኢራንን ቅድመ ኵነት ዘለዎ ስምምዕ ተዅሲ ደው ምባል ተበጺሑ፤ እዚ ድማ ንኽልተ ሰሙን ክጸንሕ ስምምዕ ዝተበጽሓሉ እዩ።
እዚ ስምምዕ ፈለማ ብትራምፕ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝተገልጸ ኰይኑ፡ ቴህራን ድሒራ ክልቲአን ሃገራት ኣብ ስምምዕ ከም ዝበጽሓ ኣረጋጊጻ፤ እዚ ድማ ኣብ ምኽፋት መጻብቦ ሆርሙዝን ኣብ ልዕሊ ኢራን ዝግበር መጥቃዕቲታት ደው ኣብ ምባልን ዝተመርኮሰ እዩ።
ይዅን እምበር ኣብቲ እዋን ዝተሰማምዑሉ ነገራት ምሉእ ዝርዝር ኣይተዘርግሐን። ንነዊሕ እዋን ዝጸንሕ ተዅሲ ደው ምባል ብልክዕ ብኸመይ ከም ዝብጻሕ ዛጊት ንጹር ኣይኮነን።
ሊባኖስ ኣብ መንቀራቕሮ እቲ ስምምዕ ምቍራጽ ተዅሲ ኣትያ ዘላ እያ፣ እቲ ውግእ ቀጺሉ ኣሎ። ኣመሪካን እስራኤልን ሊባኖስ ኣካል ናይቲ ስምምዕ ከም ዘይትኸውን ከመልክታ እንከለዋ፡ እታ ቀንዲ መንጐና ዝዀነት ፓኪስታን ግን እቲ ውዕል ንሊባኖስ’ውን ከምዘጠቓልል ገሊጻ።
ምንጪ ስእሊ, Reuters
ምንጪ ስእሊ, Reuters
እቲ ንመኣዲ ዘተ ኣመሪካን ኢራንን ዘዋድድ ዘሎ ምኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ፓኪስታን መሓመድ ኢሻቕ ዳር፡ ኣብ ኢስላማባድ ንጀይዲ ቫንስ ኣብ ዝተቐበለሉ ኣጋጣሚ፡ ኣመሪካ ነባሪ ዞባውን ዓለማውን ሰላም ንምምዝጋብ ዝገበረቶ ተወፋይነት መጕሱ።
እቲ ካብ ምኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ዝተዋህበ መግለጺ፡ ከም ዘመልክቶ፡ ኢራንን ኣመሪካን "ብሃናጺ መንገዲ ክሳተfኣ ተስፋ ከምዘሎዎ፣ ፓኪስታን ድማ ንኽልቲኦም ወገናት ናብ ነባሪን ፍታሕ ናይቲ ግጭት ንምብጻሕ ዘድሊ ምምችቻእ ኣብ ምግባር ክትቅጽል ዘለዋ ድሌት ደጊሙ የረጋግጽ" ክብል ኣፍሊጡ።
ዲፕሎማስያዊ ተልእኾ ቫንስ ናብ ኢስላማባድ ፖለቲካዊ ዓውደ-ነተጕቲ እዩ። ኣብዚ ንምዕዋት ወይ ምዕባለ ንምምዝጋብ ድማ ድሕሪ'ቲ ንማእከላይ ምብራቕ ዘቈራቘሰን ንዓለማዊ ቍጠባ ዘናወጸን ንሽዱሽተ ሰሙን ዝቐጸለ ወተሃደራዊ ወፍሪ፡ ኣብ ንሓድሕዶም ኣብ ፍጹም ዘይተኣማመኑ ሓያሎ መዳርግቲ ኣካላት ከዕግብ ክግደድ እዩ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ዝካየድ ዘሎ ግጭት፡ ቫንስ ነቲ ኢራን ኒዩክለሳዊ ኣጽዋር ንኸይተማዕብል ንምግታእ ኲናት ከምዘድሊ ዝገልጽ ስነ-ሞጎት ትራምፕ ብግልጺ ከቃልሕ ጸኒሑ እዩ፤ እዚ ግን ከም ካልኦት ሰበስልጣን ብፍላይ ድማ ከምቲ ጸሓፊ ምክልኻል ሄግሰት ክገብሮ ዝጸንሐ ዓይነት ኣይኰነን። ዘረባኡ’ውን ሓሓሊፉ ካብ ናይ ትራምፕ ተፈልዩ'ዩ፤ ነቲ ግዝያዊ ተኹሲ ደው ምባል ተሃዋሲ ዕርቂ ክብል እዩ ገሊጽዎ።
እዚ እናተፈልጠ ግን ትራምፕ ንቫንስ ነቲ ልኡኽ ክመርሖ ከቢድ ሓለፍነት ኣሰኪምዎ። ሓደ በዓል ስልጣን ኣሜሪካ፡ እቲ ዝተገብረ ምርጫ ንቫንስ፡ ንኢራናውያን ምትእምማን ንምፍጣርን ምምሕዳር ትራምፕ ኣብ ስምምዕ ንምብጻሕ ዕቱብነት ከምዘለዎን ንምርኣይ ዝተሰደደ ኣገዳሲ ምልክት ምዃኑ ይገልጽ።
ምንጪ ስእሊ, ጌቲ ኢመጅ
ብኣፈ-ጉባኤ ፓርላማ ኢራን መሓመድ ባገር ጋሊባፍ ዝምራሕ ጕጅለ ቴህራን ምስ ኣመሪካ ንምዝርራብ ናብ ፓኪስታን ከምዝኣተወ መንግስታዊ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ሓቢረን።
ብምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ ጀይዲ ቫንስ ዝምራሕ ልኡኽ ዋሽንግተን እውን ናብ ርእሰ ከተማ እስላማባድ በጺሑ ኣሎ።
ኣመሪካን ኢራንን ድሕሪ ናይ 40 መዓልታት ኲናት ስምምዕ ምቍራጽ ተዅሲ ድሕሪ ምብጽሑ፡ እቲ ኲናት ካብ ዝጅምር ንፈለማ እዋን እየን ሎሚ ኣብ ፓኪስታን ክራኸባ ።
ብመሰረት መንግስታዊ ማዕከናት ዜና ኢራን፡ እቲ ጕጅለ ንምኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ዓባስ ኣራግቺ፡ ጸሓፊ ቤት ምኽሪ ምክልኻል ዓሊ ኣኽባር ኣሕመዲነጃድ፡ ኣመሓዳሪ ማእከላይ ኤስያ ዓብደልናሰር ሐማቲን ሓያሎ ኣባላት ባይቶን ዝሓቘፈ እዩ።
እቲ ልኡኽ በቲ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ መንግስቲ ኢራን ፍሉጥ ሰብ ኰይኑ ተቐልቂሉ ዘሎ፡ ኣፈ ጉባኤ ጋሊባፍ ዝምራሕ እዩ።
እቲ ኣፈኛ፡ ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት ኣብ ናይ ኤክስ ጽሑፋቱ፡ ኣመሪካ ኣብ ዝርርብ ክትሳተፍ ድልውቲ ብዛዕባ ምዃና ኢራን ብዓይኒ ጥርጣረ ከምእትረእዮ ገሊጹ ነይሩ።
ካልእ ኣባል ናይቲ ጕጅለ ድማ ምኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣባስ ኣራግቺ እዩ። ኣራግቺ ኣብ 2015 ኣብ ውዕል ኒኩለር ኢራን ኣብ ዝርርብ ወሳኒ ተራ ተጻዊቱ እዩ።
ብምክትል ፕረዚደንት ጀይዲ ቫንስ ዝምራሕ ልኡኽ እውን ድሮ ናብ ፓኪስታን ኣትዩ ኣሎ። ፍሉይ ልኡኽ ስቲቭ ዊትኮፍን ኣብ ቀዳማይ ዕድመ ስልጣን ትራምፕ ኣማኻሪኡ ዝነበረን ሰብኣይ ጓሉ ጃረድ ኩሽነርን ኣካል ናይቲ ጕጅለ ዘተ እዮም።
ኩሽነርን ዊትኮፍን እውን ኣብቲ ቅድሚ ኲናት ኢራን ዝተኻየደ ዝርርብ ዝነበሩ እዮም። ኣብቲ ንኲናት ቓዛ ዘብቅዐ ተዅሲ ደው ምባልን ምስ ሩስያን ዩክረይንን ኣብ ዝተገብረ ዘተ እውን ተሳቲፎም እዮም።
ምክትል ፕረዚደንት ጀይዲ ቫንስ ቅድሚ ምብጋሶም ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ “ኢራናውያን ብጽቡቕ ድሌት ክዘራረቡ ፍቓደኛታት እንተዀይኖም ብርግጽ ሓንጎይፋ ኢልና ክንቅበሎም ኢና” ኢሉ።
ምንጪ ስእሊ, Reuters
ርእሰ-ሊቃነ-ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤትክርስትያን፡ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝሰፍሕ ዘሎ ኲናት "ዘይስነመጐታዊን ኢሰብኣዊን ጎነጽ" ብምባል ኮኒኖሞ።
ኣቡነ ሊዮ መበል 14፡ ህይወት ሰባት ግዳይ ውልቃዊ ረብሓታት ይኸውን ኣሎ ክብሉ'ውን ዝተሰምዖም ጓሂ ገሊጾም።
"ብህይወት ድኹማት፡ ቆልዑን ስድራቤታትን ዝርከብ ረብሓ ዋጋ ክህልዎ ኣይክእልን እዩ" ብምባል ኣብ ኤክስ ጽሒፎም።
"ቦምባታት ዝድርብዩ" ደቂ-መዛምርቲ ክርስቶስ ኣይኮኑን ብምባል ንኲናት ዘለዎም ተቓውሞ ዘነጸሩ እቶም መንፈሳዊ መራሒ፡ "ወተሃደራዊ ስጉምቲ፡ ቦታ ናጽነት ወይ እዋን ሰላም እዋን ኣይክፈጥርን እዩ" ኢሎም።
ኣብ ዝሓለፈ ዓመት መንበረ ቫቲካን ድሕሪ ምርካቦም ኣብ ፈላሚ ዓለምለኻዊ መገሻኦም ዝበጽሑዋ ሊባኖስ ብዘየቋርጽ ደብዳባት እስራኤል ትናወጽ ምህላዋ ይፍለጥ።
ዛጊት 1,953 ሰባት ብመጥቃዕቲ ሓይልታት እስራኤል ተቐቲሎም ከምዘለዉ ሰብመዚ ጥዕና ሊባኖስ ሓቢሮም ኣለዉ።
