อิหร่านเปิดเผยว่าข้อตกลงหยุดยิงใกล้ได้ข้อสรุปแล้ว และจะนำไปสู่การเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง

รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านเปิดเผยว่าข้อตกลงกับสหรัฐฯ เพื่อยุติการสู้รบในอิหร่านใกล้จะบรรลุผลแล้ว รวมถึงการกลับมาเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้งด้วย

เซเยด อับบาส อารักชี บอกกับสถานีโทรทัศน์ของทางการอิหร่านว่า ข้อตกลงดังกล่าวยังรวมถึงการให้สหรัฐฯ ยกเลิกการปิดล้อมอิหร่าน แต่การเจรจาเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านจะเริ่มขึ้นในภายหลัง

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ได้ยืนยันรายละเอียดบางส่วนของข้อตกลง โดยระบุว่าผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจสำหรับอิหร่านจะขึ้นอยู่กับการที่ทางการอิหร่านปฏิบัติตามพันธกรณีของตน

สงครามดังกล่าวเริ่มต้นขึ้นเมื่อสหรัฐฯ และอิสราเอลเปิดการโจมตีหลายพื้นที่ในอิหร่านเมื่อวันที่ 28 ก.พ. กระตุ้นให้อิหร่านโจมตีอิสราเอลและรัฐพันธมิตรของสหรัฐฯ ในอ่าวเปอร์เซีย ไปจนถึงปิดช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือสำคัญสำหรับน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเหลวของโลก

แม้จะมีการตกลงหยุดยิงในเดือน เม.ย. แต่สหรัฐฯ และอิหร่านยังคงมีการยิงตอบโต้เป็นระยะ รวมถึงการโจมตีโต้ตอบกันสองรอบในสัปดาห์นี้

ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ กล่าวเมื่อวันพฤหัสบดี (11 มิ.ย.) ว่า เขาได้ยกเลิก "การโจมตีตามแผนกำหนดการ" ต่ออิหร่าน เนื่องจากผู้เจรจา "เพิ่งบรรลุข้อตกลงที่ยอดเยี่ยม" ซึ่งมีแนวโน้มจะได้ลงนามในเร็ว ๆ นี้

เมื่อวันศุกร์ (12 มิ.ย.) สื่ออิหร่านเผยแพร่รายละเอียดบางส่วนจากข้อตกลง 14 ข้อที่ถูกอ้างถึง ซึ่งทรัมป์บอกว่ารายละเอียดที่ถูกเผยแพร่ออกมานั้น "ไม่เกี่ยวข้องกับสิ่งที่มีการตกลงกันไว้เลย" และ "ไม่ตรงกับข้อเท็จจริงเลย"

ไม่กี่ชั่วโมงต่อมา นายกรัฐมนตรีเชห์บาซ ชารีฟ ของปากีสถาน ซึ่งเป็นประเทศตัวกลางในการเจรจา ระบุว่า มีการยอมรับบันทึกความเข้าใจ (MOU) ระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่านแล้ว โดยอยู่ระหว่างรอการสรุปขั้นสุดท้าย

ขณะที่สื่อของรัฐอิหร่านอ้างคำพูดของอารักชีว่า ภายในสภาความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดของอิหร่านมีทั้ง "ผู้สนับสนุนและผู้คัดค้าน" ในเงื่อนไขล่าสุดของข้อตกลง

อย่างไรก็ตาม เขาเสริมว่ากระบวนการตัดสินใจร่วมกันยังไม่บรรลุผล "สำหรับตอนนี้ เรายังต้องรอก่อน หากได้รับการอนุมัติ ข้อตกลงจะถูกลงนามทางไกล" เขาระบุ

อิสราเอลไม่ได้เข้าร่วมการหารือนี้ ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อนำไปสู่การขยายเวลาการหยุดยิงและเพื่อเริ่มต้นการเจรจาในประเด็นสำคัญ อาทิ เรื่องโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน

เป็นเวลาหลายทศวรรษที่อิหร่านถูกประเทศตะวันตกกล่าวหาว่าพยายามสร้างอาวุธนิวเคลียร์ ซึ่งอิหร่านปฏิเสธ โดยระบุว่าโครงการดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อสันติ คือใช้ในการผลิตไฟฟ้าและเพื่อการวิจัย

ในการบรรยายสรุปโดยละเอียดกับผู้สื่อข่าวเมื่อบ่ายวันศุกร์ (12 มิ.ย.) เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ กล่าวว่า ข้อตกลงดังกล่าวจะทำให้มีการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง แลกกับการที่สหรัฐฯ ยกเลิกการปิดล้อมการเดินเรือของอิหร่าน

โดยข้อตกลงข้างต้นจะมีผลบังคับใช้แทบจะในทันที หลังจากนั้นจะเป็นช่วงการเจรจา 60 วัน โดยมุ่งเน้นไปที่เรื่องยูเรเนียมเสริมสมรรถนะของอิหร่าน ซึ่งเป็นส่วนประกอบสำคัญในการสร้างระเบิดนิวเคลียร์

เจ้าหน้าที่ทางการระบุว่า กระบวนการนี้จะส่งผลให้ยูเรเนียมดังกล่าวทั้งหมดถูกทำลายในสถานที่ที่มันถูกจัดเก็บ และจากนั้นจึงมีการนำออกนอกประเทศ อย่างไรก็ดี ประเด็นนี้ยังอยู่ในระหว่างการพิจารณาขั้นตอนการดำเนินการที่ชัดเจนว่าจะเป็นอย่างไร

ในด้านเศรษฐกิจ เจ้าหน้าที่ทางการเน้นย้ำว่าจะไม่มีการเปิดช่องทางการเงินให้ก่อน ซึ่งนับเป็นการปฏิเสธรายงานข่าวก่อนหน้านี้ของอิหร่านที่ระบุว่าสินทรัพย์บางส่วนของอิหร่านจะถูกปลดอายัดก่อนการเจรจาในสาระสำคัญจะเริ่มขึ้น

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ กล่าวว่า แทนที่จะเป็นเช่นนั้น จะมีการบูรณาการอิหร่านกลับเข้าสู่เศรษฐกิจโลกอย่างเป็นขั้นตอน โดยมาตรการต่าง ๆ เช่น การยกเลิกมาตรการคว่ำบาตร และการปลดล็อกทรัพย์สินที่อาจเกิดขึ้น จะเกิดขึ้นทีละน้อย

ในข้อตกลงยังมีการขอให้อิหร่านยุติการให้เงินสนับสนุนกลุ่มตัวแทนในภูมิภาค ซึ่งหมายถึงฮิซบอลเลาะห์ และกลุ่มตัวแทนอื่น ๆ ของอิหร่านทั่วตะวันออกกลาง

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ เน้นย้ำด้วยว่า MOU นี้จะไม่ได้ตั้งอยู่บนพื้นฐานของความไว้วางใจหรือคำมั่นสัญญา แต่ขึ้นอยู่กับ "ผลการดำเนินการ" โดยอิหร่านจะได้รับผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจก็ต่อเมื่อสามารถตรวจสอบได้ว่าได้ดำเนินมาตรการตามที่ให้คำมั่นไว้แล้ว

แม้จะมีท่าทีเชิงบวกแบบระมัดระวังจากทุกฝ่าย ทั้งสหรัฐฯ อิหร่าน ปากีสถาน และกาตาร์ ซึ่งเข้ามาช่วยในความพยายามไกล่เกลี่ยด้วย แต่ก็ยังต้องผ่านเส้นทางสั้น ๆ อีกระยะหนึ่งก่อนจะบรรลุผล

ข้อตกลงในลักษณะนี้ถูกคาดหมายมาแล้วหลายครั้งในช่วงหนึ่งหรือสองเดือนที่ผ่านมา แต่ก็ล้มเหลวในขั้นตอนสุดท้าย

ฝ่ายบริหารของสหรัฐฯ ระบุว่าความแตกต่างในครั้งนี้คือระดับของความหวังที่สูงขึ้น และการเปิดเผยที่มากขึ้นเกี่ยวกับเนื้อหาของข้อตกลง

ด้านรัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านกล่าวว่า "ทันทีที่ขั้นตอนสุดท้ายของการเจรจาของเราเสร็จสิ้น ข้อตกลงนี้จะถูกลงนามและประกาศออกไป"

"มันอาจเกิดขึ้นในอีกไม่กี่วันข้างหน้า ซึ่งผมมีความหวังอย่างมาก" อารักชีบอกกับโทรทัศน์ของรัฐ

เขายังเน้นย้ำด้วยว่า ประเด็นแรกที่ถูกระบุไว้ใน MOU คือการยกเลิกการปิดล้อมทางเรือของสหรัฐฯ ต่ออิหร่าน

ส่วนเรื่องช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางน้ำสำคัญที่โดยปกติแล้วมีน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเหลวของโลกประมาณ 20% ผ่านนั้น อารักชีกล่าวว่าการบริหารจัดการจะ "ไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป" โดยนับตั้งแต่ช่องแคบถูกปิด อิหร่านได้ยืนกรานให้เรือต้องชำระค่าธรรมเนียมในการผ่านช่องแคบนี้ ขณะที่สหรัฐฯ ยืนยันว่าเรือขนส่งทุกลำควรผ่านช่องแคบนี้ได้ฟรี

เจ้าหน้าที่อิหร่านระดับสูงยังกล่าวว่า MOU ได้วางกรอบให้เกิดการยุติความขัดแย้งระหว่างอิสราเอลกับฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอนด้วย โดยรายงานก่อนหน้านี้จากสหรัฐฯ ระบุว่า เลบานอนอาจไม่รวมอยู่ในข้อตกลงนี้ ซึ่งก็มีรายงานว่าอิหร่านยืนกรานให้รวมเลบานอนด้วย

ขณะที่นายกรัฐมนตรีอิสราเอลระบุว่า ประเทศของเขาจะยังคงโจมตีกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ต่อไป หากยังคงมีการโจมตีตอนเหนือของอิสราเอล

รายงานเพิ่มเติมโดยเบิร์นด์ เดอบุสแมนน์ ผู้สื่อข่าวประจำทำเนียบขาว