چرا پاناما تنها کشور آمریکای لاتین است که فلسطین را به رسمیت نمی‌شناسد؟

در سطح بین‌المللی، توافق کامل به‌ندرت رخ می‌دهد؛ با این حال، گاه تقریباً همهٔ کشورها هم‌سو می‌شوند و استثناها به‌روشنی به چشم می‌آیند.

در تضادی آشکار با سایر کشورهای آمریکای لاتین، پاناما تنها کشوری در این منطقه است که کشور فلسطین را به رسمیت نمی‌شناسد.

پس از آن‌که مکزیک امسال اصل بی‌طرفی دیپلماتیک خود (مبتنی بر آنچه «دکترین استرادا» نام دارد) را کنار گذاشت و از راه‌حل دو کشوری، یکی فلسطینی و دیگری اسرائیلی، حمایت کرد، دولت پاناما به رهبری خوسه رائول مولینو در آمریکای لاتین تنها ماند.

چند کشور در نشست اخیر مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک کشور فلسطین را به رسمیت شناختند. بریتانیا، استرالیا، کانادا، پرتغال و فرانسه از جمله این کشورها بودند.

این اقدام با انتقاد شدید اسرائیل روبه‌رو شد و این کشور به‌رسمیت‌ شناختن کشور فلسطین را «پاداشی برای حماس» توصیف کرد.

دلایل پایبندی پاناما به این موضع در سیاست خارجی‌اش، ریشه‌هایی تاریخی، تجاری و دیپلماتیک دارد.

برای نمونه، پس از اعلام استقلال اسرائیل در مهٔ ۱۹۴۸، پاناما از نخستین کشورهایی بود که تشکیل این کشور یهودی را به رسمیت شناخت و از عضویت کامل آن در سازمان ملل حمایت کرد.

سفارت اسرائیل در پاناما برای این کشور آمریکای مرکزی نقشی تاریخی در شکل‌گیری نیروی هوایی اسرائیل قائل است؛ نقشی که به بازدارندگی از حملهٔ احتمالی کشورهای عرب همسایه کمک کرد.

حمایت از همان ابتدا

به‌گفته سفارت اسرائیل در پاناما، نخستین هواپیما در ۲۱ ژوئن ۱۹۴۸ به اسرائیل رسید. این هواپیماها از طریق عملیاتی کاملاً مخفیانه وارد کشور شدند؛ عملیاتی که به‌دلیل تحریم تسلیحاتی غرب ناگزیر به‌صورت پنهانی انجام گرفت. یکی از این عملیات‌ها شامل انتقال سیزده هواپیما از ایالات متحده به پاناما بود. این هواپیماها به نام شرکت «هواپیمایی پاناما» ثبت شدند؛ شرکتی که صرفاً برای همین هدف ایجاد شده بود.

ایوان الیس، پژوهشگر مسائل آمریکای لاتین در موسسه مطالعات راهبردی کالج جنگ ارتش ایالات متحده، به بی‌بی‌سی موندو می‌گوید: «هرچند پاناما جامعه‌ای پرنفوذ از لبنانی‌ها و سوری‌ها دارد، اما همسویی و حمایت از اسرائیل همواره بخش مهمی از هویت پانامایی بوده است.»

الیس می‌گوید: «پاناما در شکل‌گیری کشور اسرائیل در سال ۱۹۴۷ نقشی مهم ایفا کرد و در سال‌های بعد، به‌ویژه در حوزه اقتصاد و همکاری‌های دفاعی، همواره از آن حمایت کرده است.»

با روابط عمیق پاناما و اسرائیل، این کشور فلسطین را به رسمیت نمی‌شناسد و هیچ رابطه رسمی با تشکیلات فلسطینی ندارد؛ موضعی که در رأی‌گیری‌های پاناما در سازمان ملل آشکار است.

در سال ۲۰۱۲، پاناما تنها کشور آمریکای لاتین بود که با اعطای جایگاه «دولت ناظر غیرعضو» سازمان ملل به فلسطین مخالفت کرد. این قطعنامه با ۱۳۸ رأی موافق تصویب شد، اما پاناما موضع خود را به‌روشنی نشان داد.

اندکی پس از اعلام نتیجه، بی‌بی‌سی موندو با پابلو آنتونیو تالاسینوس، سفیر وقت پاناما در سازمان ملل، گفت‌وگو کرد و او تأکید کرد که دولتش همواره از اسرائیل حمایت کرده است.

بی‌بی‌سی موندو برای دریافت نظر دولت کنونی پاناما درباره موج اخیر به‌رسمیت‌شناسی کشور فلسطین تماس گرفت، اما تا زمان انتشار گزارش پاسخی دریافت نکرد.

جامعه بزرگ یهودیان

طبق گزارش بین‌المللی آزادی مذهب پاناما در سال ۲۰۲۳، رهبران یهودی شمار جامعه خود را حدود ۱۵ هزار نفر برآورد کردند که بیشترشان در پایتخت زندگی می‌کنند.

از این رو، پاناما میزبان یکی از بزرگ‌ترین جوامع یهودی در آمریکای مرکزی است و در قرن بیستم دو رئیس‌جمهور با تبار یهودی داشته است.

ماکس دل‌واله مادورو از ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۸ معاون رئیس‌جمهور پاناما بود و در آوریل ۱۹۶۷ به‌مدت یک هفته ریاست موقت جمهوری را بر عهده داشت. برادرزاده‌اش، اریک آرتورو دل‌واله کوئن-هنریکز، از ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۸ رئیس‌جمهور بود؛ دوره‌ای که مانوئل آنتونیو نوریگا مورنو، دیکتاتور نظامی، عملاً حاکم پاناما بود. شهردار کنونی شهر پاناما، مایر میزراچی ماتالون، نیز یهودی است.

در نمونه‌ای دیگر از حمایت از اسرائیل، دولت پاناما در ژوئیه ۲۰۲۳ تعریف رسمی یهودستیزی «اتحادیه بین‌المللی یادبود هولوکاست» را تصویب کرد.

ماکس هراری، رئیس شورای مرکزی جامعه عبری پاناما ، نماینده جوامع سفاردی و اشکنازی کشور در رسانه‌ای محلی گفت: «پاناما کشوری است که با یهودیان بسیار مهربان بوده است.» او افزود: «جامعه یهودی نقش پررنگی در توسعه این کشور داشته است.»

به‌گفته ایوان الیس، دلایل این حمایت دیرینه به روابط پاناما با ایالات متحده بازمی‌گردد؛ کشوری که متحد اسرائیل است و در شورای امنیت سازمان ملل حق وتو دارد.

در آوریل، دولت پاناما و دولت ترامپ یادداشت تفاهمی امضا کردند که به ارتش ایالات متحده اجازه می‌دهد حضور نیروهایش را در این کشورِ آمریکای مرکزی افزایش دهد. این اقدام با هدف بهبود روابط پاناما با همسایه شمالی انجام شد.

از زمان ورود ترامپ به کاخ سفید در ژانویه گذشته، او گفته است که دولتش می‌خواهد «کانالی» را که آمریکایی‌ها اوایل قرن بیستم ساختند و در سال ۱۹۹۹ به پاناما بازگرداندند، «بازپس بگیرد».

اما روابط اقتصادی دو کشور نیز نزدیک و ریشه‌دار است.

نخستین هیئت تجاری از اسرائیل در سال ۱۹۶۳ به این کشورِ آمریکای مرکزی سفر کرد و دو کشور توافق‌نامه تجارت آزاد امضا کردند که در اول ژانویه ۲۰۲۰ لازم‌الاجرا شد.

این توافق حذف تعرفه‌های کالاهای صنعتی، امتیازهای ویژه برای محصولات شیلاتی و کشاورزی و همکاری در زیرساخت‌های فناوری و دیگر حوزه‌ها را در بر می‌گیرد.

با این اوصاف، دشوار است تصور کرد که پاناما از تشکیل کشور فلسطین حمایت کند، هرچند برخی مقام‌ها در گذشته راه‌حل دو کشوری را راهی برای دستیابی به صلح دانسته‌اند.