Олигархтар үчүн согуш жана тынчтык. Жаңы китеп чыкты

Орусияда Элизабет Шимпфесслдин "Чириген орус байлары" аттуу китеби жарык көрдү.

“Individuuм” басмасы Элизабет Шимпфесслдин "Чириген орус байлары”. Олигархтардан жаңы буржуазияга" аттуу китебин басып чыгарды. Лондондо жашаган австриялык социологдун бул эмгегин изилдөө катары кароо керек. Ал орус байлары кимдер деген суроого жооп берет жана алардын (орусиялык олигархтардын) мамлекети согуш ачып, бүткүл дүйнөгө каршы турган шартта аларга эмне болот деген суроого жооп берүүгө аракет кылат.

Байлар жана дүйнө

“Чириген орус байлары” китебинин англис тилиндеги биринчи чыгарылышы 2018-жылы жарык көргөн. 2022-жылы Элизабет Шимпфессль бул китепти редакциялап, азыр ал биринчи жолу орус тилинде басылып чыкты.

Көбүнчө (ар дайым эле татыктуу эмес) "олигархтар" деп аталган бай орустар биринчи жолу улуу адабияттын каармандарына айланып жаткан жок. Америкалык журналист Дэвид Хоффмандын "Олигархтар" жана канадалык Кристи Фриленддин "Кылымдын соодасы" романдары жаңы Россиянын калыптанышы жана бизнесмендер - ошол доордун каармандары тууралуу негизги чыгармалар.

Узак убакыт бою "Альфа Групптун" лидерлеринин бири болгон миллиардер Петр Авен "Березовскийдин мезгили" китебинде олигархтар жана алардын өнөктөштөрүнө өздөрү жана алардын заманы тууралуу айтып берүүсүнө мүмкүндүк түзгөн.

Элизабет Шимпфессль – социолог жана анын "Чириген бай орустар" каармандардын түздөн-түз 80 интервьюсуна, эксперттер менен болгон маектерге, өзүнүн байкоолоруна негизделген. Автор өз эмгегинде батыш авторлоруна таандык өзгөчөлүгү менен орус байларынын башына түшкөн окуяларды эмес, алардын башында эмне болуп жаткандыгы, алардын баалуулуктар системасы жөнүндө айтып берет.

Албетте, анын бардык каармандары ар кандай көз караштагы, дүйнө таанымы, саясий артыкчылыктары ар башка адамдар. Аларды “Forbes’тун” тизмесине мүчөлүк гана бириктирет. Бирок, таң калыштуусу, алардын жашоосунун өзгөрүшү көп учурда окшош эмес, ал тургай белгилүү социологдор тарабынан сүрөттөлөт. Шимпфеслсль культ социологу Пьер Бурдьенин 1980-жылдардагы француз буржуазиясы жөнүндө жазган көптөгөн теориялары анын каармандарына да тиешелүү деген жыйынтыкка келет.

Элизабет Шимпфессль ар бир бөлүмдө бай орустар капиталдын жана байлыктын алгачкы калыптануу мезгилин кантип башынан өткөрүшкөнүн айтып берет. Алар өздөрү үчүн меценаттык жана кайрымдуулукту ачышкан. Алар байлык үчүн статустун канчалык маанилүү экенин түшүнүштү, мына ошондуктан алар интеллектуалдык үй-бүлөлөрдөн келип чыгышын баса белгилешет. Анткени, СССРде алар эң абройлуу болуп чыкканын убакыт көрсөттү.

Алар секонд-хэндден алынган стилдүү кийим миңдеген доллар турат деп “кыйкырган” кооз кийимге караганда сымбаттуу көрүнөөрүн түшүнүштү.

Бай орустар жана Батыш

Бул китептеги негизги окуялардын бири жана бул толук карама-каршылык. 1990-жылдары жок дегенде коопсуздук үчүн үй-бүлөсүн Батышка алып кетүүдөн баштап, орусиялык байлар өздөрү үчүн акырындап АКШ менен Европаны ача башташты.

Алар Орусиянын дүйнөдөгү өзгөчө орду жөнүндө айтышат, бирок Манхэттенде кеңселерин ачып, Лондондо үйлөрдү сатып алып, бул жерде кабыл алынган жашоо образын көп учурда түшүнбөй, сынга алышат. Алар балдарын Батыштын эң абройлуу мектептерине жана университеттерине жиберип, кээде кайра алып кетишет, анткени бул билим алар эң жакшы деп эсептеген окуу жайга – Москванын борборундагы престиждүү мектеп, кийин Москва Мамлекттик Университетинин (ММУ) факультетине окшош эмес.

Бай орустар батыш демократиясын кемчиликтери үчүн сындашат, бирок бул жакка көчүп келишет, анткени ал жок дегенде орус мамлекеттик капитализминен обочолоно алышат. Алар жалпысынан алдыңкы көз караштарды карманууну каалашат, бирок аялдарды өздөрүнө тең санашпайт. Алардын өнүгүүсүнүн акыркы этабында 30 жаш кичүү модель-жубайы саат же телефон сыяктуу эле мода аксессуары болгон.

Китептин каармандары көбүнчө Батыштагы бизнес өнөктөштөрүн көз боемочулар жана алдамчылар деп аташат, бирок дагы эле алардын юрисдикциясында бизнес жүргүзүшөт. Ошондой эле сотту да мүмкүн болсо, мекенинде эмес, Батышта тандоого ыкташат.

Элизабет Шимпфессль белгилеген дагы бир маанилүү нерсе - Батыштын, өзгөчө Улуу Британиянын, ачык-айкын эмес чоң акчага болгон лоялдуулугуна карабай, анын каармандарынын эсинде: эгер бир нерсе болсо, бардыгы эле миллиондогон жана миллиарддаган акчалары кынтыксыз таза жол менен табылганын далилдей алышпайт. Ушул да аларды тонуста кармап турат.

Бай орустар жана согуш

Орус бийлиги менен бай орустардын ортосунда кандайдыр бир коомдук келишим бар экени жалпыга маалым: биз сиздин бизнесиңизге кийлигишпейбиз, сиз саясатка кийлигишпейсиз.

Анын үстүнө орус өкмөтү олигархтарга кызыкдар – алар жүз миңдеген адамдарды саясат жөнүндө ойлонбогудай айлык акы жана жумуш орду менен камсыз кылышат.

Бирок коңшу мамлекет менен болгон басып алуучулук согуш бул "келишимде" такыр жазылган эмес.

Бул бай орустарга канчалык таасир эткенин алардын 2021-жылдын аягында “Forbes’тун” тизмесиндеги орундары тууралуу маалымат боюнча гана болголоп көрүүгө болот. 2022-жылы алардын байлыгы кескин түрдө өзгөрүп, алардын чыныгы байлыгын баалоо үчүн объективдүү критерий болбой калды.

Санкциялар көп жылдар бою курулган бай орустардын имиджин түшүрдү. Пётр Авен, Батыш истеблишментинин көз карашы боюнча, искусство боюнча бир нече саат бою сүйлөшсө боло турган интеллектуал болчу. Роман Абрамович башка бай адамдарга үлгү болгон жана Улуу Британиянын үлгүлүү тургуну болгон. Аларда азыр мунун баары жок. .

Байлыгы аз орустар көз арткан кээ бир бай орустардын яхталары шылдыңдын бутасына, алтургай басынуунун символуна айланды. Аларды конфискациялашат же ушундай кылууга аракет кылышат, алар камака алынбай турган порт издеп бүт дүйнөнү сүзүп жүрүшөт.

Бул орус байларынын турмуш-тиричилигиндеги жана жалпы эле алардын коомдук образындагы тектоникалык өзгөрүүлөр. Ал эмнеге жана кантип өзгөрөөрүн айтууга али эрте - бул уланып жаткан процесс. Олег Тинков сыяктуу сейректер гана согушка ачык каршы чыкса, көпчүлүгү жашырынып, коомдук талаадан жок болуп кетишти.

Элизабет Шимпфесслдин маектештеринин бири орусиялык байларга согуш башталгандан кийин “өтө жаман” болгонун, анткени “жубайлары, балдары нааразычылык билдирип” жатканын айткан. Бул эмнени билдирерин түшүндүрүүнү сураганда, маектеши мындай деп жооп берди: "Алардан тажаганда, жубайларды өзүнүн яхтасында круизге же Миланда соода кылууга жөнөтсө болмок. Эми ал ажаан дайыма үйдө!"