Янгиликлар: “Даҳшатли статистика” - Украинада ўлган вагнерчиларни фош қилган фаолга нима бўлди? Dunyo, Rossiya

Ўзи яшайдиган вилоятдан Украинага урушга кетиб ўлиги қайтган аскарларнинг қабрларини ўрганиш орқали ўлганлар сонини ҳужжатлаштириш билан шуғулланган Виталий Вотановский ўлим таҳдидлари кўпайгани боис Россияни тарк этди.

У Би-би-си билан Арманистон пойтахти Еревандан гаплашди.

Ўтган йили Виталий ўзининг 50чи туғилган кунини қамоқхонада ўтказганди.

Россия жанубидаги Краснодар ўлкасидан бўлган фаол 2022 йил 24 феврал куни, Россиянинг Украинага босқини бошланганда ҳибсга олинган эди.

Россия армиясининг собиқ офицери бўлган Виталий ўша куни "Путинга йўқ", "Урушга йўқ" деб ёзилган кийимда кўчага чиқиб, норозилик билдирган эди.

Виталий расмий суд ҳужжатларига киритилган ўша суратини Би-би-сига кўрсатди.

"Ўша кийимим учун мени 20 кунга қамашди", дейди у.

Краснодарда Виталий кўча норозиликлари билан эмас, қабрларни ҳужжатлаштириши билан танилган.

У Краснодар ўлкаси, Бакинская қишлоғидаги ҳозирда Вагнер қабристони номи билан машҳур қабристонни биринчи бўлиб топиб, эълон қилган эди.

Бу ерга ўзининг шавқатсизлиги билан танилган ёлланма жангарилар гуруҳи излаб келадиган одами йўқ ўлган аъзоларини дафн қилган эди.

Аввалига кичик бўлган бу қишлоқ қабристони бирдан катта гўристонга айланди, қўшилиб бораётган қабрларга жой ажратиш учун янги ҳудудлар унга қўшилди. Ҳозирда хавфсизлик қўриқчилари бу ерни патрул қилмоқда.

Пайшанба куни Вагнернинг каттаси Евгений Пригожин Бакинская қишлоғидаги қабристонга борди ва бу ерни "келажак авлодлар эслаши учун" ёдгорликка айлантиражагини айтди.

Жангари гуруҳ раҳбари қабристон чиндан каттараётганини тан олди ва "ҳаёт шунақа" деб қўшиб қўйди.

Виталий 2022 йил майидан Краснодар ўлкаси бўйлаб кезиб, ҳар бир қабристонга бориб, қабрлар сонини рўйхат қила бошлаган.

"Одамларга ҳақиқий фожиа рўй бераётганини кўрсатишим керак эди, - дейди Виталий менга. - Одамлар шу ерда ўлмоқда, яқинда."

"Мен одамларга уруш ҳамма нарсага таъсир қилишини кўрсатишим керак эди."

У топилган барча қабрларнинг номлари ва тафсилотларини машаққат билан ёзиб оларди.

Шу ой бошида у Россиядан қочганида, унинг маълумотларида 1300 дан ортиқ исм бор эди, улар фақат Краснодар ўлкасининг ўзидан ўлганлар.

Виталий урушда ўлган эркаклар қабрларини - одамларнинг одатий ўлимидан фарқли ўлароқ - маҳаллий аҳоли билан суҳбатлашиб, шунингдек, қабрлардаги гулчамбарлар ва фотосуратларни кўздан кечириш орқали аниқларди.

2022 йил декабрь ойида у ҳарбий хизматчилар қабрини суратга олиш учун Бакинскаяга борди.

Аммо у ерда гўрковлар Виталий ва унинг ҳамкасбига урушда ҳалок бўлган «Вагнер» ёлланма аскарларини дафн этаётганликларини айтишди.

"Биз у ерга борганимизда аллақачон 48 та вагнерчи қабри бор эди. Бир неча кундан кейин яна борганимизда, улар сони 95 та бўлибди. Кейин 164 та. Кейин тахминан 270 та», дейди у.

Виталий ўлганларнинг рақамлари ва исмларини ҳужжатлаштириш учун қайтиб борарди. Мен Виталийдан бу вагнерчилар кимлигини биласизми деб сўрайман. "Улар жиноятчи ва ёлланма ишчилар эканлиги аён", деди у менга.

"Улар қамоқхонадан ёлланган. Журналистлар исм-шарифларига қараб, нима учун қамалганликларини аниқлашди".

Аммо Виталий бу қабристонда дафн қилинган вагнерчилар қабрларини ҳужжатлаштириш билангина чекланмаган.

У Краснодар ўлкасининг барча қабристонларида дафн қилинганлар қабрларини кузатган. Аниқлаганлари уни шокка солиб қўйди.

"Гап шундаки, 2022 йил декабрь ойидан бери Россиянинг жанговар йўқотишлари бир неча баробар ошди", дейди Виталий Краснодарда тўпланган статистик маълумотларга таяниб.

"Ўлим даражаси шунчаки ошди. Сўнгги пайтларда барча сафарбар қилинган аскарлар ва вагнерчилар қабристонларга дафн қилинди. [Профессионал аскарлар] сони жуда оз эди."

Ғарбнинг бир қанча разведка агентликлари Россия армиясида одам етишмаётганини даъво қилмоқда.

Ўтган йили президент Путин Россияда "қисман сафарбарлик" эълон қилган эди. Шундан сўнг юз минглаб одамлар қуролли кучлар сафига чақирилиб, Украинага жўнатилди.

Қурбонлар сони ҳақида Россия ҳарбийлари берган сўнгги расмий маълумот 2022 йил сентябрида эди, ўшанда мудофаа вазири Сергей Шойгу Украинада 5937 нафар ҳарбий хизматчи ҳалок бўлганини маълум қилган эди.

Жами қурбонлар бўйича ҳисоб-китоблар турлича, аммо АҚШ ва Европа расмийларининг кўпчилиги Россия томондан ҳалок бўлганлар сонини 60 000 дан ортиқ киши деб ҳисоблайди.

Виталийга таҳдидлар бир неча ой олдин бошланган.

"Мен қабрлар ҳақидаги биринчи постимни ёзишим биланоқ таҳдидлар бошланди. Шовқин солишди. «Сени ўлдирамиз, бўғиб ўлдирамиз».

"Январь ойида улар менга қўнғироқ қилиб, қабристондан жой таклиф қилишди", деб тушунтиради Виталий. "Бунақадан учта қўнғироқ бўлди - иккитаси менга, биттаси ҳайдовчим Викторга."

У Би-би-сига ўлим таҳдидлари нусхалари ва телефон суҳбати ёзувини берди.

Унда номаълум эркак қабристондан ер ва тобут сотувчи компаниядан қўнғироқ қилаётганини айтиб, ўз шахсини яширган. У қўрқинчли тарзда: "Энди ҳаётингиз охири ҳақида ҳам ўйлаш вақти келди", деб гапирган.

Фаолга кўра, сўнггиси ўтган ҳафта бўлган.

"Мен Краснодардаги полиция бўлими ёнидан ўтаётган эдим, бир полициячи [мени таниди]. У: "Тайёр бўл. Келяпти", деди. У мен берган интервьюларга давлатнинг муносабатини назарда тутган эди. Менга нисбатан жиддий жиноят иши қўзғатиш учун улар етарли эди".

Виталий Арманистонга қочди ва энди Германиядан сиёсий бошпана сўрашни режалаштирмоқда.

Мен Виталийдан нега расмийлар Вагнер ва русларнинг урушдаги қурбонлари ҳақидаги маълумотларни эълон қилишларини хоҳламайди, деб сўрайман?

"Бизнинг давлатимиз учун бу даҳшатли статистика, - дейди Виталий, - руслар ҳақиқий рақамларни билишмайди. Мен одамларга фалокатнинг ҳақиқий кўламини кўрсатмоқчи эдим.

"Агар одамлар урушдаги қурбонларнинг ҳақиқий сонини билса, ақлдан озишарди."

https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002