Украина урушида қанча одам ўлганини била оламизми? Янгиликлар, дунё

Россия самолётларининг Луҳанск вилояти Лисичанск шаҳридаги бинога берган ҳаво зарбаси натижасида у ерда яширинган тўрт киши ҳалок бўлди. Қўшни Северодонецкда Россиянинг бир кунлик ўққа тутишидан кейин яна икки киши ҳалок бўлди. Яна бир киши Украина қўшинлари томонидан Донецк чеккалари ўққа тутилганда ҳалок бўлган. Россия қўшинларининг Суми вилояти шимоли-шарқидаги Садовскаядаги отишмалари натижасида яна тўрт киши ҳалок бўлди.

Июнь ойининг бир кунида содир бўлган ушбу ҳужумларда ўлганларнинг барчаси тинч аҳоли эди.

АҚШнинг сиёсий зўравонликларни қайд этувчи нотижорий ташкилоти - Қуролли можаролар жойи ва ҳодисалари маълумотлари лойиҳаси (Armed Conflict Location and Event Data Project - Acled) маълумотларини таҳлил қилган BBC News'га кўра, бу каби ўлимлар Украинада 24 февралдан бери қайд этилган ҳар учинчи ўлимдан кўпроғини ташкил қилади. .

Мутахассисларнинг таъкидлашича, ўлганларнинг умумий сони, эҳтимол, жуда кам баҳоланмоқда.

Украина ва Россия уларнинг сони ўн минглаб эканлигини даъво қилмоқда, бироқ уларнинг даъволари ўзаро мос келмайди ва мустақил равишда тасдиқланиши ҳам имконсиз.

Урушнинг инсоний талафотларини тушуниш учун бир қатор манбаларга, жумладан, Бирлашган Миллатлар Ташкилотига, миллий ҳукуматларга ва мустақил кузатувчиларга мурожаат қилиш керак.

Одамлар қаерда ўлмоқда?

Ушбу харитада июнь ойининг ўрталаригача бўлган урушдаги ўлим ҳолатлари қайд этилган.

Украинанинг асосий қуруқлик босқинлари бошланган, Россия билан чегарадош жанубий ва шарқий ҳудудларида зўравонликларнинг энг оғир қисми юз берган.

Маълумотлар Украинадаги қуролли тўқнашувлар ёки ҳаво ҳужумлари каби зўравонликларнинг алоҳида ҳодисаларини ва маҳаллий оммавий ахборот воситалари ва ҳамкор ташкилотлар томонидан тасдиқланганидан кейин уларнинг жойини ҳисоблайдиган Acled'дан олинган, яъни хабар қилинган ўлимлар сони бошқаларга қараганда анча консервативдир.

(24 февралдан 24 июнгача аниқ жойи қайд этилган ўлимлар ҳақидаги ахборот)

Acled Украинада можаро бошланганидан бери 10 000 дан ортиқ ўлим ҳақида хабар берди.

Жануби-шарқдаги Мариуполь, шимоли-шарқдаги Харков ва шарқдаги Белогоровка энг катта талофатларга учради.

Қанча тинч аҳоли ҳалок бўлди?

Acled маълумотларига асосланиб, BBC News июнь ойи ўрталарида 3,600 га яқин тинч аҳоли ўлимини аниқлаган, БМТ эса ой охиригача можаро пайтида 4,700 га яқин ўлимни тасдиқлаган.

Иккаласининг айтишича, уларнинг сони шиддатли уруш пайтида текшириш муаммолари туфайли ўлганларнинг ҳақиқий сонидан узоқдир.

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ҳар бир ўлимни полиция, шифохона ёки бошқа муҳим ёзувлар ёрдамида текширишга интилади.

Аммо Acled маълумотларига фақат уруш натижасида тўғридан-тўғри ҳалок бўлган одамлар эмас, балки бошқа сабаблар, масалан, очлик ёки тиббий ёрдам кўрсатилмаганлиги сабабли тасдиқланган аниқ воқеа билан боғлиқ бўлганлар ҳам киради.

Бу, айниқса, Мариупол каби узоқ вақтдан бери қамалда қолган ва кўплаб тинч аҳоли ичкарида қолиб кетган жойларда муҳим аҳамиятга эга.

"Бизнинг ҳисоб-китобларга кўра (тасдиқланган ўлимлардан ташқари) жами камида 3000 нафар тинч аҳоли қамал қилинган ёки тўқнашувлар бўлган шаҳарларда тиббий ёрдам ололмагани ва жанговар шароитларда соғлиғи оғирлашгани сабабли ҳалок бўлган», дейди БМТнинг Украинадаги инсон ҳуқуқлари мониторинги миссияси раҳбари Матилда Богнер.

Қандай қилиб тинч аҳоли ўлмоқда?

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ҳисоботи ва BBC News'нинг Acled маълумотлари таҳлилига кўра, Украинадаги тинч аҳоли ўлимининг асосий сабаби ўқ отиш ва ҳаво ҳужумларидир.

Шунга қарамай, 1000 га яқин тинч аҳоли яқин масофадан уюштирилган ҳужумларда ҳалок бўлди, уларнинг аксарияти Украина пойтахти Киевни қамал қилиш пайтида, дейди Acled.

Женева конвенцияси ва бошқа халқаро шартномаларга мувофиқ тинч аҳолини ёки уларнинг омон қолиши учун зарур бўлган инфратузилмани атайлаб нишонга олиш ҳарбий жиноят ҳисобланади.

Украина Бош прокурори Россияни можаролар давомида минглаб ҳарбий жиноятларда, жумладан, тинч аҳолига бевосита ҳужумларда айблади.

Россия барча айбловларни рад этди.

Қанча аскар ҳалок бўлди?

Ҳалок бўлган аскарлар сони ҳақидаги махълумот махфий бўлиб, уруш ҳар икки томон учун қандай кечаётганини кўрсатади, дейди қурбонларни қайд этувчи ташкилотдан Гевин Кроуден.

"Бу ҳар икки томон ҳам жуда яхши билиши керак бўлган нарса", дейди у.

Украина уруш пайтида ҳалок бўлган аскарларнинг расмий сонини маълум қилмаган.

Аммо июнь ойи бошида Украина президентининг катта ёрдамчиси Би-би-сига Донбассда ҳар куни 100 дан 200 гача украиналик аскар ҳалок бўлаётганини айтди.

Апрель ойида Россия 23 мингга яқин украиналик аскарни ўлдирганини айтган эди.

Россия ўз ҳарбий хизматчиларининг ўлими ҳақидаги маълумотларни камдан-кам ошкор қилади.

Ўлимларнинг охирги сони 25 март куни айтилган бўлиб, унга кўра босқин бошланганидан бери 1351 рус аскари ҳалок бўлган.

Апрель ойида Британия ҳукумати 15 мингга яқин рус аскари ҳалок бўлганини эълон қилди.

Украина мунтазам равишда россиялик ҳарбийларнинг ўлими ҳақидаги маълумотларни эълон қилиб, июнь ойи охирида 35 мингга яқин россиялик ҳалок бўлганини даъво қилмоқда.

Ушбу даъволарнинг ҳеч бирини текшириш имконсиз.

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти можаро томонлари эълон қилган маълумотларни ишончли деб ҳисобламаслигини айтади.

Бироқ, камида 4010 нафар россиялик аскар ҳалок бўлганини Би-би-си Рус хизмати томонидан тасдиқланган, у уруш бошланганидан бери ҳалок бўлган аскарларнинг исмларини ёзиб олган.

Улардан 685 нафари офицер ва тўрт генералдир.

Уларнинг кўпчилиги қуйи мансабдагилар, аскар ва унтер-офицерлар эди.

Жасадлари Россияга қайтарилган бу аскарлар давлат матбуоти, ижтимоий тармоқлар, маҳаллий ҳокимият органларининг расмий хабарлари ва уларни таниган одамлар билан суҳбатлар орқали исм-шарифлари билан аниқланган.

Жасадлари Украинада қолган ёки шахси ҳали аниқланмаган аскарлар сони номаълум.

"Ҳар куни уруш ўнлаб тинч аҳоли ва жангчиларнинг ҳаётига зомин бўлади", дейди Богнер хоним.

"Агар инсон ҳаёти муҳим бўлса, бу рақамлар кўрсатиб турибди."

Қўшимча маълумот журналистикаси билан Яна Таушински ва Либби Рожерс, қўшимча ахборот билан Катерина Хинкулова ёрдам берганлар

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek