Видео. Украина уруши ва Ўзбекистон: Россия кучсизланиб, энди Хитой кучаядими? Video Rossiya Ukraina Yangiliklar (видео)

Айрим сиёсий таҳлилчиларга кўра, Украина уруши Россиянинг Марказий Осиёдаги мавқеи, ўрни ва нуфузига путур етказади. Бунинг натижасида пайдо бўлган бўшлиқни эса, энг аввало минтақанинг яна бир қудрати - Хитой тўлдиришга ҳаракат қилади. Буёғи нима бўлади? Россия шунчалик кучсизланадими?

Алоқадор мавзулар:

Россия минтақа давлатларининг энг йирик савдо-иқтисодий, ҳарбий ва ҳарбий-техник ҳамкори, стратегик иттифоқчиси бўлади.

Сўнгги йилларда постсовет ҳудудида ўзининг империалистик амбицияларини қайта кучайтирган, йирик геосиёсий ва геоиқтисодий лойиҳалари билан минтақа давлатлари, жумладан, Ўзбекистонни ҳам ўзининг сиёсий орбитасига кучлироқ тортиш ҳаракатида бўлган давлат саналади.

Аксарият минтақавий таҳлилчиларга кўра, Россия Федерацияси Болтиқбўйи давлатлари ортидан Украина ва Грузиянинг ҳам НАТОга кириш истаги фонида ўзининг геосиёсий амбициялари ва лойиҳаларини амалга ошириш учун асосий эътиборини айнан Марказий Осиёга қаратган.

Ғарбнинг Украина уруши боис киритган устма-уст кескин молиявий ва иқтисодий санкциялари остида эса, Россия постсовет давлатларига янада яқинлашмоқчи, улар билан иқтисодий алоқаларини бундан-да кучайтирмоқчи, бу йўлда ўзининг шамсияси остида бўлган ЕвроОсиё Иқтисодий Иттифоқидан ҳам унумли фойдаланмоқчи.

Айрим минтақавий таҳлилчилар ЕвроОсиё Иқтисодий Иттифоқини Кремлнинг Марказий Осиё минтақаси устидан ўзининг геосиёсий ва геоиқтисодий назоратини ўрнатишга қаратилган икки йирик интеграцион лойиҳасидан бири сифатида кўришади.

Худди шу боис ҳам, Путиннинг янги иқтисодий режаси таҳлилчилар орасида алоҳида эътибор топган воқеъликка айланган, Россиянинг Марказий Осиёда геосиёсий таъсирининг янада кучайишига олиб келадими ёки сусайишига каби саволларни кун тартибига қўйган.

Башоратлар

Америка Қўшма Штатларидан сиёсий тадқиқотчи Рафаэль Саттаровнинг Би-би-си Ўзбек хизмати билан суҳбатида айтишича, "Россиянинг нафақат Марказий Осиёда, балки бутун бир постсовет ҳудудидаги мавқеи қайтадан кўриб чиқилиши, ўрни, нуфузи бироз пасайиши, албатта, табиий ҳолат".

"Пайдо бўлган бўшлиқни эса, кимдир тўлдириши керак. Уни, албатта, биринчи ўринда Хитой, иккинчи ўринда Туркия, Ҳиндистон, Покистон ва Эрон тўлдиришга ҳаракат қилишади. Улар аллақачон бу ишга киришишган. Россиянинг бу ерда иқтисодий жиҳатдан, ҳарбий, сиёсий жиҳатдан ўрни, албатта, қайтадан кўрилади. Ва у аллақачон пасая бошлаган", - дейди сиёсий тадқиқотчи.

Дунёнинг энг йирик иккита иқтисодий ва ҳарбий қудратидан биттаси сифатида эътироф этилувчи Хитой аксарият Марказий Осиё давлатларининг энг йирик кредитори ва сармоячиси ҳам бўлади.

Қозоғистон ва Ўзбекистон эса, Украина борасида қатъий баёнотлар беришди.

Хусусан, Ўзбекистоннинг ҳозирда собиқ Ташқи ишлар вазири Украинанинг ҳудудий яхлитлигини тан олишларини айтди.

Бу Украинанинг икки бўлгинчи минтақаси - Луганск ва Донецкни мустақил республикалар, деб тан олган президент Путин қарорига буткул зид.

Сиёсий тадқиқотчи суҳбатдошимизга кўра, бу баёнотлар Ўзбекистоннинг Кремлга қарши бугунги мавқеини намоён этувчи жиддий ўзгариш эмас.

"Комиловнинг Украина яхлитлиги бўйича қайтарган позицияси аввалги Ўзбекистоннинг ташқи сиёсий масалалар бўйича билдирган позицияларидан ҳеч қандай фарқ қилмайди. Бу "системний" равишда ўша-ўша нарса эди", - дейди у.

Украина уруши давом этаркан, аксар Ғарб Россияга қарши мавқеъда, ҳатто Хитой ё Ҳиндистон ҳам расмий Москвани очиқ қўллаб чиққани йўқ.

Аммо ҳар томонлама ҳамкорлиги кўлами назарда тутилса, собиқ Совет Марказий Осиё давлатларининг бошқалар каби Россиядан юз ўгириши осон эмас.

Ҳозир Марказий Осиё ва Ўзбекистон қанчалик нозик ё ҳатто қийин ҳолатда дейиш мумкин?

"Ўртага чиқаётган муаммолар, бу - биринчи ўринда Ўзбекистоннинг суверенитетига "стресс тест", иккинчи ўринда бу ўша озиқ-овқат хавфсизлигига "стресс тест". Ана шу икки муаммо жорий йилда энг катта муаммолардан бири бўлиб сақланиб қолади", - дейди тадқиқотчи.

Аммо, унинг айтишича, "муаммолар қандайдир бир имкониятларни ҳам ўртага ташлайди. Бу ерда, албатта, биринчи ўринда Ўзбекистон Марказий Осиёда дипломатияни юритишга талабини оширади".

Айрим минтақавий сиёсий таҳлилчиларга кўра, Россия Марказий Осиёни турли лойиҳалари орқали ўз назоратига олишга интилмасин, минтақа давлатларини бошқа геосиёсий векторлар билан ҳамкорлигига чек қўя олмайди.

Уларнинг айтишларича, минтақа давлатлари, барибир, Москва билан чекланган ҳамкорлик тарафдори бўлиб қолаверишади.

Айниқса, Ўзбекистон, Қозоғистон ўзларининг геосиёсий мустақиллигини алоҳида қадрлаш йўлидан чекинмайди. Шу пайтгача шаклланган "кўпвекторли" геосиёсий йўналишда давом этаверишади".

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.