“Уят сизга”. Зеленский Ғарбда ахборот урушини қандай олиб бормоқда? Украина, Россия

Унинг армияси Украина жанг майдонларида қаттиқ кураш олиб борар экан, Владимир Зеленский Ғарб дунёси пойтахтларида ахборот уруши олиб борди.

Икки ҳафта давомида у 10 та парламентда гапирди, ҳар бирида халқ вакиллари тик туриб уни олқишладилар.

Қамалдаги пойтахтда туриб видео алоқа орқали, яшил футболкада, соқоллар олинмаган кўйи гапирар экан, у кўпинча муштини тугиб саломлашади. Қарсаклар бошланганда эса, у ғойиб бўлади. У шошади, ҳаёт ва ўлимга даҳлдор ишлари кўп.

"У миллат руҳини қандай гавдалантиришни билади, - дейди Қироллик Бирлашган Хизматлар Институти ходими Жонатан Эял. - Нафақат нутқида, балки ташқи кўринишида, гапираётган жойи фонида ҳам акс этади бу.

Ўшандай, лекин бошқача

3 март куни Лондонда депутатларга мурожаат билан бошланган нутқлар сериясидан кўзланган ягона мақсад - халқаро қўллаб-қувватлашга эришишдир. Аммо Президент Зеленский ҳар бир парламентга мослаб нутқ сўзлайди.

Берлин деворининг қулашидан тортиб Нью-Йорк ва Вашингтондаги 11 сентябрь ҳужумларигача Зеленский эпик миллий воқеалар ва травмаларни тилга олмоқда.

Чоршанба куни Парижда у "Озодлик, тенглик, биродарлик" миллий шиорини айтди. Японияда у ядровий холокост ҳақидаги тасаввурни кўтарди.

Улар шунчаки гаплар эмас. Улар қайтарилмаслиги керак бўлган воқеалар. Улар ҳассос туйғуларни уйғотади.

Зеленский мақсадга ўтишни чўзиб ўтирмайди. Лондондаги нутқида бир-икки дақиқа гапиргач, у Украинадаги 13 кунлик урушни Иккинчи жаҳон уруши вақтидаги Британиянинг ҳал қилувчи жангига қиёслади.

Шекспирона ("Ҳаёт бўлмоқ ё ўлмоқ") нутқини Черчиллона нутққа ўзгартирди. Зеленский уруш давридаги Британия етакчисининг исмини айтмади, лекин Черчиллнинг 1940 йил 4 июндаги рамзий нутқини Украина географиясига мослаштириб, нозик тарзда ўзгартирди.

"Биз ўрмонларда, далаларда, соҳилларда, шаҳар ва қишлоқларда, кўчаларда, тоғларда жанг қиламиз", деди у.

Аммо Зеленскийнинг парламентдаги нутқлари давом этар экан, уларда бошқа, кескинроқ огоҳлантиришлар пайдо бўлди. У Ғарбга етарлича қўллаб-қувватламагани учун танбеҳ беришдан қўрқмади.

Уят кучи

"Ҳар бир нутқида у қандай одам эканлигингизни гапиради, - дейди сиёсий риторикани ўрганувчи Оттава университетининг жамоатчилик ва халқаро алоқалар профессори Номи Клэр Лазар. - Сиз қандай миллатсиз? Шуни уддалай олмасангиз, уят сизга."

АҚШ Конгресси олдидаги нутқида Пёрл-Ҳарбор, Мартин Лютер Кинг ва Рашмор тоғига ишора қилиб, президент Зеленский ўз тингловчиларини дипломатик бўлмаган сўзлар билан қоралади. "Биз жавоб сўраймиз, - деди у. - Террорга жавобни. Катта нарса сўраяпмизми?

Сешанба куни Италия Депутатлар палатаси олдида нутқ сўзлаган Президент Зеленский Путиннинг яқинлари Италияда дам олишдан завқ олганини эслатиб, ўз тингловчиларини яна ноқулай аҳволга солди.

Қотилларга бошпана бўлманглар, деб танбеҳ берди у.

Зеленский асоссиз босқинга учраган мамлакат президенти сифатида бундай сўзларни айта олиш ҳуқуқини қўлга киритди, дейди профессор Лазар. "Сиз хориждаги қонун чиқарувчи органларга қарата, уят сизга деб айта олмайсиз, - дейди профессор Лазар, - агар сиз аллақачон ўзингизни ахлоқий арбитр сифатида намойиш қилган бўлмасангиз."

Зеленскийга тайинли сабабларсиз ҳужумга учраган мамлакат раҳбари сифатида қарасак, унинг аудиториясидаги лоқайд ҳотиржамликни йўқотиш учун ҳаракат қилишини тушуниш мумкин.

"Менимча, у ва унинг жамоасида қандайдир хафсаласи пир бўлиш бор, - дейди Чатам Ҳаус таҳлил марказидан Орися Луцевич. - Улар одамлар мавжуд ҳолатдан етарлича таъсирланмаган деб ҳисоблашади".

Тик туриб қилинган олқишлар

Зеленскийнинг яқин ёрдамчиси Дмитрий Литвин билан биргаликда ёзган ҳар бир нутқи аудиториясини ўзига тортмоқда: сиёсатчилар унинг ғайриодатий, тўғридан-тўғри риторикасидан, асосли ғазаби диққат марказига тушиб қолганидан ўзини ноқулай сезади.

Лекин у ҳам ўз халқи номидан, ҳам ўз халқига гапиради.

У украин тилида гапиради ва одатда бундай сиёсий томошаларда кийладигандек расмий кийинмайди. Бу урушдан олдинги ойларда рейтинги пасайган сиёсатчи учун фавқулодда ўзгариш.

Урушдан олдин жаноб Зеленскийнинг комедиячи сифатидаги ўтмиши кўпинча унга юк бўлиб тушарди. Ҳужум остида, у бирдан устун жиҳатга айланади.

"Комедиячилар ўз томошабинлари билан жуда яқин алоқада бўлиб тирикчилик қиладилар, - дейди профессор Лазар. - Бу бизни ноқулай ҳис қилдирадиган туйғу. Бизни хурсанд қиладиган, бизни кулдирадиган."

Унинг оддий, оҳанжамасиз нутқи - бизга кўпроқ ёрдам беринг - ўзининг пировард аудиториясига етиб боради: Ғарбдаги жамоатчилик.

"У оддий жамоатчилик томонидан шундай босимни яратишга ҳаракат қилмоқда, - дейди профессор Лазар. - Ҳукуматларга ўз аҳолиси томонидан босим айниқса муҳим, чунки у сўраётган нарса ҳақиқатан ҳам катта".

Кун тартибини белгилаш

Зеленский фақат ҳамдардлик эшитиш учун дунё қонун чиқарувчи органларига виртуал сафар қилаётгани йўқ. Украина ўзининг мавжудлиги учун курашмоқда ва буни фақат иттифоқчиларининг катта ва барқарор ҳарбий ёрдами билан уддалаши мумкин.

Президент Зеленский бир неча ҳафта давомида НАТОдан Украина узра парвозлар тақиқланган ҳудуд яратишни сўраб келади. Ташкилот бундай қилмаслигини билади. Аммо у кейинги энг яхши нарсани олиши мумкин. "Менимча, улар "парвозсиз ҳудуд"га йўқ дейишади, бунга рози бўлмаганлари эвазига нима таклиф қилишади? - дейди Луцевич. - Менимча, бу стратегия."

Сешанба куни Зеленский идораси раҳбари Андрей Ермак парвозсиз ҳудудга муқобил вариантларни илгари сурди. "Илтимос, парвозлар тақиқланган ҳудуд яратинг ёки бизга ишончли ҳаво мудофаа тизимларини беринг", деди у.

Украина ҳаво ҳужумига қарши мудофаа тизимини яхшилашга қаратилган саъй-ҳаракатлар аллақачон олиб борилмоқда ва АҚШ Совет Иттифоқида ишлаб чиқарилган эскирган, аммо ҳали ҳам самарали ускуналарни етказиб беришни кўриб чиқмоқда.

Жонатан Эялнинг айтишича, Зеленскийнинг ўзгармас ёндашуви ўз самарасини бермоқда.

Ғарб етакчилари уруш бўйича қизғин мунозаралар кунини ўтказиш арафасида экан, "кун тартибида унга яна қандай қуроллар топширилиши бўлади", дейди у.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek