Мирзиёев ва Ўзбекистон: Оз-да ёки яхши нарса ҳар доим оз, афв қилинмаганда-чи?

Мирзиёев ва Ўзбекистон: Оз-да ёки яхши нарса ҳар доим оз, афв қилинмаганда-чи? - Ўзбекистон Президентининг афв тўғрисидаги янги фармонига оид хабар аксарият ўзбекистонликлар томонидан худди шу каби кайфиятда қарши олинмоқда.

Шу кеча-кундузда пойтахт Тошкентдан олинаётган хабарларга кўра, Президент Шавкат Мирзиёев Мустақиллик байрами муносабати билан 65 нафар маҳкумни афв этишга қарор қилган.

Ўзбекистон ДХХ раиси Покистонда, Тошкент ҳануз хавотирдами?

Ўзбекистон, Тошкент: Шавкат Мирзиёев Каримов даври сиёсати иш бермаслигини англаб етдими?

Диний айблар билан қамалганлар афв этиладими?

Бу маҳкумларнинг қилмишига чин дилдан пушаймон бўлган ва тузалиш йўлига қатъий ўтган фуқаролар экани билдирилган.

Шунда ҳам, улардан 17 нафарининг жазодан тўлиқ, 13 нафарининг шартли равишда озод қилиниши маълум бўлган.

20 нафарига эса, тайинланган жазо енгилроғи билан алмаштирилгани айтилган.

Яна 14 маҳкумнинг жазо муддати қисқартирилган.

Аммо бу маҳкумларнинг қамоқ муддатлари қанчага қисқартирилиши тафсилотлари очиқланмаган.

Яна бир нафари озодликни чеклаш жазосидан озод қилинган.

Афв этилганлар орасида тўрт нафар аёл кишининг борлиги ҳам маълум бўлган.

Аммо бу фуқароларнинг айнан кимлар экани, Ўзбекистон Жиноят Кодексининг аниқ қайси модда ва бандлари бўйича жазо муддатини ўтаётган бўлишганига оид маълумотлар ҳам имконли эмас.

Бир маҳкумнинг чет эл фуқароси экани қайд этилган. Айни ўринда ҳам бу шахснинг қай бир давлат фуқароси экани тилга олинмаган.

Агар, хабарларга таянилса, Президент Мирзиёев афв қилишга қарор қилганларнинг ярмидан кўпроғи тақиқланган ташкилотлар фаолиятида қатнашган шахслар бўлишади.

Аммо сўз айнан қай бир тақиқланган ташкилот ҳақида кетаётгани тафсилотлари очиқланмайди.

Айрим фаоллар наздларида, "қилмишига чин кўнгилдан пушаймон бўлган ва тузалиш йўлига қатъий ўтган бир гуруҳ шахслар", деган талқиннинг ўзи ҳам сўз диний маҳкумлар ҳақида бораётганига далолат қилади.

Ўзбекистонда айнан қай бир ташкилотларнинг расман тақиқланганига оид аниқ маълумотлар, йилларки, кенг матбуотга имконли бўлмай келган.

Мамлакат президентининг афвга оид сўнгги фармонларидан бирининг манзарасида Би-би-си Ўзбек Хизмати бу масалага ойдинлик киритиш учун Тошкентдаги мустақил инсон ҳуқуқлари ҳимоячилари Ташаббус гуруҳи раҳбари Сурат Икромов билан боғланган.

Суҳбатдошимиз ўзларига имконли бўлган маълумотларга таяниб, Ўзбекистонда жаъми 18 ташкилот фаолияти тақиқланганини маълум қилган.

Фаол уларнинг барчаси диний йўналишдаги ташкилот ва оқимлар бўлиб, орасида бирор бир сиёсийси йўқлигини таъкидлаганди.

Лекин, қайд этилишича, афв қилинган маҳкумларнинг ҳар томонлама оддий ҳаётга мослашиб кетишларига кўмак бериш масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратилган.

Бу хусусда масъул вазирлик, идоралар ва ҳокимликларга тегишли топшириқлар берилган.

Муносабат

Мазкур янгилик ижтимоий мулоқот тармоқларида ҳам кўпчиликни беэътибор қолдирмаган.

Ўз фикрлари билан ўртоқлашган кўпчилик наздида афв этилганлар сони оз, жуда оз.

Кимдир, "Кўпроқ озод бўлсин эди!!! Арзимаган нарсалар учун, туҳматлардан қамалганлар бор!", деган.

Яна бири, "Оз-да, байрамга эсдан чиқмайдиган қилиб қилиш керак, иложи бор-ку, бир оғиз гап", деб комент қолдирган.

Ораларида, "Оз бўлсаям мазлумларнинг дуолари ижобат бўлганига шукр", деганлари ҳам кўрилган.

"Яхши нарса ҳар доим оз. Афв қилинмаганда-чи?", дея бу коментларни савол остига олганлар ҳам бўлган.

Агар, қиёс тариқасида олинса, Шавкат Мирзиёев шу йил Рамазон Ҳайити муносабати билан яна 575 нафар маҳкумни афв этган.

Ўзбекистондаги диний маҳкумлар сони халқаро ташкилотларнинг ҳисоб-китобларида яқин-яқингача мингларга нисбат бериб келинган.

Айнан узоқ йиллардан буён Ўзбекистон қамоқхоналарида қолаётган катта сондаги диний-сиёсий маҳкумларнинг тақдири - мамлакат президентининг афв тўғрисидаги ҳар бир янги фармони ортидан кун тартибига чиқувчи, аммо ўз жавобини топмай келаётган энг асосий саволлардан бири бўлган.

Ўзбекистондаги диний-сиёсий маҳкумлар ва уларга нисбатан муносабат, йилларки, инсон ҳақлари ҳимояси билан шуғулланувчи барча йирик халқаро ташкилотларнинг бирдек хавотирларига сабаб бўлиб келган.

Ўзбекистон ҳукумати эса, яқин-яқингача мамлакатда диний ва сиёсий маҳкумлар борлигини тан олмаган.

Мирзиёев ва маҳкумлар

Аммо амалдаги биринчи президенти Ислом Каримовнинг кутилмаган вафоти ортидан, бундан икки ярим йил бурун Шавкат Мирзиёев қудратга келади.

Ўзбекистонда чорак асрдан ортиқроқ вақт давомида шаклланган мавжуд вазият ҳам анчайин жадаллик билан ўзгаришларга юз тута бошлайди.

Президент Мирзиёевнинг, айниқса, ўтган йил август ойида имзо чеккан афв тўғрисидаги фармони кўпчиликнинг диққат-эътиборини ўзига тортади.

Бу фармонда Ўзбекистонда тақиқланган ташкилотлар фаолиятида қатнашган шахсларни ҳам афв этиш ҳақида сўз боради.

Маҳаллий фаоллар ўшанда бунақаси Ўзбекистон мустақиллиги тарихида кузатилмаганини эътироф этишганди.

Мустақил Ўзбекистон тарихидаги энг катта сондаги маҳкумни ҳам президент Мирзиёев афв қилган.

Ўтган йил конституциянинг 25 йиллиги арафасида Президент 2700 нафар маҳбусни озод этиш ҳақидаги фармонни имзолаган.

Ўшанда қилган чиқишида Мирзиёев "кўп-кўп одамларнинг адолатсиз қамалгани" ва ҳануз қамоқда ўтирганини айтган.

"Адолатсиз ўтиргани учун адолатсиз халққа ҳам, жамиятга ҳам душман бўлгани"ни айтган.

Айни пайтда у ноҳақ қамалганларни реабилитация қилиш ҳақида ҳеч нарса демаган.

У 10 минг нафар маҳбусни озод этишни режалагани, аммо маҳбусларнинг аксари "қилмишидан пушаймон бўлмаган"ини айтган.

Бу маҳкумларнинг орасида диний-сиёсий айблар билан қамалганларнинг бор-йўқлиги ўша пайтда ҳам номаълум қолганди.

Ўзбекистонда сўнгги йилларда илк маротаба маҳбусларни афв этиш ишлари тўғрисида Президент фармойиши чоп қилинмоқда.

Шу вақтгача Президент маҳбусларни афв этиш қарорини таёрлаш бўйича Ўзбекистон сенатига тақдимнома берар эди.

Маҳаллий фаолларга кўра, ҳам бу каби маҳкумларга қўйилган айбларнинг қанчалик асосли экани, ҳам уларни қамоқхоналарда сақлаш учун давлат бюджетидан кетадиган сарф-харажатларнинг қанчалик катта экани ва ҳам янгидан янги хорижий сармоялар илинжида бўлган Ўзбекистоннинг халқаро миқёсдаги имижи масаласи назарда тутилса, Ўзбекистонда катта афвларга, сўзсиз, эҳтиёж бор. Улар керак.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: @bbcuzbek