Ўзбекистон: Порахўр амалдорларни ўлдириш эмас, сабаблари билан курашиш керакми?

Бош прокуратура расмийсининг ўлим жазосини қўллаш билан коррупцияни йўқотиб бўлмайди, деган фикри баҳсу мунозараларга сабаб бўлди. Фикр қолдирганлар орасида пора олган ёки мансабидан фойдаланиб ваколатини суиистеъмол қилган амалдорларни ўлдириш керак, деган фикрлар янгради. Бироқ мутахассислар бу таклифларга қўшилмади.

Бош прокурор ўринбосари Эркин Йўлдошев 17 июн куни 2017 йилдан бери Ўзбекистонда республика миқёсидаги 70 амалдор коррупцияда айбланиб жазога тортилганини маълум қилди.

Расмий ўлим жазосини қўллаш билан коррупцияни йўқотиб бўлмаслигини айтди.

Бироқ унинг гапига ҳамма ҳам қўшилгани йўқ.

"Шунақанги барҳам бериладики.. Бир йилда 98% га камаяди. Кўргазмали қилиб 5-10 тасини ўлимга маҳкум қилсин, кўрамиз ким коррупцияга қўл ураркан.. Ҳозирчи, соққани умарвоттиде 3-4 йил ўтириб чиқиб, топганини еб-ичиб бизнес қилиб юрипти. Бунда камаядими? Коррупцияни энг зўр ечими бу ўлим жазосини тиклаш", дейди Рустам Каримов

Гулнора Фокс номли Facebook фойдаланувчиси ҳуқуқ тартибот идоралари ўзларининг пора олмаслигига кафолат бера олмаганлиги учун ҳам ўлим жазосидан қўрқишини ёзди.

"Фақат ўлим жазосигина коррупцияни камайтириши мумкин. Қанча дабдабали, сохта ваъдаларни қалаштириб, халкни чўнтагини пуч ёнғоққа тўлдирилиши билан демократия тузиб бўлмайди, лекин бир озгина коррупция камайиши мумкин; - коррупция оғир жиноят - оғир жиноятга оғир жазо тайинланиши шарт. Албатта прокуратура, суд, милиция ва ҳоказо органлар ўлим жазосидан жуда қўрқадилар, чунки ҳеч қайси орган ходими ўзига гарантия бера олмайди, пора, ўрганган кўнгил, ўртанса қўймас, деганларидек, пора билан кирган жон, пора билан чиқади. Шунинг учун ўзларига зарари тегадиган ишга қарши, керак булса демократ бўлиб олишади. Сохтакорлик, иккиюзламачилик, товламачилик академиясида ўқиб сабоқ олганларни ўлим жазоси билан камайтириш лозим".

Askar Karimov туҳмат билан қамалганларга бу жазо қўлланилса нима бўлади, деган фикрни берган.

"Туҳмат билан қамалганларчи, уларни ўлганидан кейин оқланиб қолса тирилтириб бўладими? Улар хам кимнингдир Сизга ўхшаган инсонларнинг ота-онаси, фарзандлари!!! Шу томонини ҳам ўйлаб кўриш керак, қанчадан қанча одамлар тухмат билан органдагиларга хам ёқмаса қамалган! Ким ёрдам бера олди ўша даврларда, ҳеч ким".

Эркин Кулахметов Askar Karimovнинг гапларини маъқуллаган.

"Бу гапиз тўғри айниқса бизларни жамиятда бунақа ифлосгарчилик жуда ҳам авжига чиққан, одамлар МХХга қулоқ бўлиб, қанчадан қанча одамларни подстава килиб коррупцияда айблаб, қаматиб юборишган. Ҳозирги кунда ўша одамларни кўпчилиги чиқиб келиб оқланиб яна қайтадан иш жойларида ишлаб келишмоқда", деган у.

Ilhomjon Axrarov Эркин Вохидовнинг шу вазиятга мос шеърини келтирган:

Бизлар арра тортмоқдамиз

Лек, аррамизнинг тиши ёқ

Нега арранг тиши ёқ деб

Сўрайдиган киши ёқ,

Чунки бизлар аънойимас

Пишиб кетган кўзимиз

Ўша кесилаётган шохда

Ўлтирибмиз ўзимиз.

Муаммонинг сабаблари билан курашишни ўрганиш керак,

дейди иқтисодчи Юлий Юсупов.

"Бир пайтлар куч тузилмасининг вакили босим ўтказиш ва қатл этиш фойда келтирмаслигини айтган эди. Ва у тўғри сўзлаган. Коррупцияга қарши курашишда унинг омилларини бартараф этиш керак (амалдорлар нимагадир рухсат бериши ёки тақиқлаши мумкин бўлган қоидани). Уни фақатгина шу йўсинда енгиш мумкин.

Хусусан, барча муаммони ечиш йўлида доим вазиятни мураккаблаштиришни истайдиган куч тузилмалари вакилларининг ўзи ҳам ёрқин мисол бўла олади. Валюта тақсимоти сектори узоқ йиллар давомида Ўзбекистонда коррупцияга ботган соҳа бўлиб келган. Ўзларининг танишлари учун валютани расмий курсда тақсимлаш ёки порахўрлик орқали у ердан миллиардлаб ўғирлашарди (сўмда эмас). Ҳозир қани ўша оғилхона? У энди йўқ. Нега? Ҳамма порахўрларни отиб ташлашгани учунми? Йўқ. Шунчаки амалдорлар томонидан бўлинадиган жой ўрнига оддий бозор яратилди. Тамом. Ўғирлайдиган нарсанинг ўзи қолмади", деб ёзди Юлий Юсупов.

Яна бир иқтисодий таҳлилчи Беҳзод Ҳошимов ҳам ўлим жазоси ечим эмаслигини билдирди.

"Бош прокурор ўринбосари ўлим жазосини белгилаш билан коррупцияга қарши курашиб бўлмаслиги ҳақида гапирди: 'Ўлим жазоси ечим эмас'.

Жуда тўғри фикр. Хитой ҳам энг коррупцияга ботган мамлакатлардан бири, неча йилдирки одамларни ўлдириб келишмоқда, лекин шунга қарамай, партия келтираётган маълумотларга кўра, коррупция ҳажмлари фақат ошиб бормоқда".

Матбуот анжуманида журналисттларга гапирган Бош прокурор ўринбосари Эркин Йўлдошев Ўзбекистонда ўлим жазоси мавжуд йилларда орттирган тажрибаси борасида ҳам сўзлаб берган.

"Мен ўша ўлим жазоси ишлаган йилларда, ишонаверинг, соҳада ўнлаб йиллар иш тажрибасига эга бўлган одамман… Бундай қаттиққўллигимиз нафақат коррупция жиноятлари, балки бошқа жиноятларга қарши қўллаганимизда, шахсни қайта тарбиялашдек вазифани бажаришда ўзининг жиддий самарасини бермаган. Айрим ҳолларда эса инсон ҳуқуқларининг тузатиб бўлмас даражада поймол этилишгача олиб келган".

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek