Россиянинг янги ядро қуроли – Путиннинг қуруқ пўписасими ёки ҳақиқий хавф?

29 октябр куни Украинадаги уруш қатнашчилари билан учрашув вақтида Россия президенти Владимир Путин янги турдаги ядро қуроли синовдан ўтказилганлигини эълон қилди.

Ядро ёқилғисида юрувчи, ядровий каллакларга эга ва торпедага ўхшаб фойдаланиш мумкин бўлган "Посейдон" сув ости дронлари ҳақида гапирар экан, жаноб Путин "Бунақаси ҳали ҳеч қаерда йўқ", деб даъво қилди.

Россия парламенти аъзоларидан бири эса, бу қурол "бутун бошли давлатлар фаолиятини фалаж қилиши" мумкинлигини айтди.

"Посейдон" ҳақида илк бор Россия матбуоти 20218 йили хабар берган вақти тезлиги соатига 200км гача етиши ва "муттасил ўз йўналишини ўзгартириб ҳаракат қилиши" ҳақида айтилганди.

Бу ўз навбатида гўёки ушбу қуролни уриб тушириш имконини йўққа чиқаради.

Путин изҳоротидан бир неча кун аввал Москва яна бир "чексиз имкониятларга эга "Буревестник" ядро ракетасини синовдан ўтказганлигини маълум қилганди.

"Буревестник" ҳақида Путин "жаҳонда қиёси йўқ, уникал қурол" эканлигини айтганди. Унга кўра, бу турдаги ракета янгилик бўлиб, "унинг имкониятларини аниқлаб, қайси турдаги қуролларга киритилиши ҳали ҳал қилинмаган"

Россияда янги турдаги қуролларни тез-тез синовдан ўтказиб, кўз-кўз қилиш одат тусига кирган.

Аммо бу ҳақдаги Россия эълонларининг баландпарвоз оҳангига қарамай, бу қуролларнинг ҳарбий салоҳияти кўпда мавҳум.

"Қисқа қилиб айтсак, бу охир замон қуроллари. Бутун жаҳонни йўқ қилиш мақсади бўлмаса ишлатилмайди", деди ВВС билан суҳбатда Россия масалалари бўйича шарҳловчи Марк Галеотти.

"Посейдон" ҳам, "Буревестник" ҳам жавобий ҳужум учун ишлатиладиган қуроллар", дея илова қилди Марк Галеотти. "Ҳозирча эса бирон давлат Россияни нишонга олмоқчи эканлигини ҳатто энг мутаассиб Кремл ташвиқотчилари ҳам айтишмаяпти".

Бу қуроллар не қадар фойдаланишга яроқли эканлиги ҳам ҳозирча номаълум.

2019 йили ракета двигателининг портлаши оқибатида 5 нафар россиялик ядро муҳандиси ҳалок бўлишганди. Россия ва Ғарб мутахассислари бу ҳодисани "Буревестник" синови билан боғлиқ, дея тахмин қилишганди.

Икки йил ўтиб Лондондаги Стратегик Тадқиқотлар Халқаро институти Россия бу турдаги ракетанинг "ядровий ҳаракатлантирувчи қисмининг ишончли йўлда ишлаши"ни таъминлашда "жиддий техник муаммоларга" юз тутаётганини урғулаганди.

"Посейдон" ҳам "Буревестник" ҳам тўлиқ янги турдаги қурол эмас. Иккаласи ҳам 2018 йили Путин томонидан "кўз илғамас", дея таъриф берилиб, жаҳонга тақдим этилганди.

Шунинг учун бу охирги эълонларнинг мазмуни эмас, кўпроқ айтилаётган вақти эътиборга лойиқдир.

Россия билан Украинани музокаралар столига олиб келиш йўлидаги бир неча ойлик дипломатик ҳаракатлардан сўнг, кўринишича АҚШ президенти Доналд Трампнинг урушга чек қўйиш уриниши бир оз сусайган.

Октябр ойида Москва билан Вашингтон мавқелари ўртасида улкан фарқ борлиги ва юқори даражадаги учрашувдан самара кам бўлиши аниқ бўлганидан сўнг Оқ уй Трамп ва Путин ўртасидаги мулоқотни бекор қилди.

Ҳозирда келгуси музокаралар ҳақида гап-сўз йўқ, аммо мулоқот бекор қилиниши билан жаноб Трамп Россиянинг икки йирик нефть ширкатига нисбатан жазо чораларини эълон қилди.

Жаноб Трампнинг Украина президенти Володимир Зеленский билан ҳам муносабати у қадар яхши бўлмаса ҳам, кўринишича, АҚШ президентининг Москвага нисбатан сабр косаси тўлиб бормоқда.

Шунинг учун балки Путин Трамп эътиборини ўзига тортмоқчидир.

"Трампнинг Украинага қўллови ва Россияга нисбатан хайрихоҳлиги бир жўшиб, бир тушиб тургани манзарасида Москва Украина урушида қўли баландлигини кўрсатмоқчидир», дейди Марк Галеотти.

"Бу контекстда қуроллар синови Трампга Россия ҳануз қудратли экани ҳақида мужда беришдир".

Яна бир жиҳат – бу Украинадаги жабҳадан келаётган хабарлар.

Россия тўла қонли уруш бошлаганидан 3 ярим йил ўтиб қўшинлари улкан талафотлар билан ҳануз зўр-базўр мавқеларини ушлаб туришибди. Яқин орада йирик илгари силжиш бўлиши мумкинлиги белгилари йўқ.

"Украиндаги урушда қизғин жанглар даври бўлмиш ёз тугаб бормоқда ва бу давр Россия учун яхши ўтмади", дейди Маккензи Тадқиқотлар марказидан Дэвид Хеткот.

Унинг ВВСга айтишича, "Посейдон" ва "Буревестник" ҳақидаги эълонлар Россия оддий кучларининг заифлигидан далолат беради.

Москванинг "Посейдон" ва "Буревестник" синовлари ҳақидаги эълонига ана шу омиллар турки берган бўлиши мумкин, аммо шундай бўлса ҳам жаноб Трампнинг АҚШ ядровий қуроллар синовини қайта бошлаши ҳақидаги қарорига туртки берган кўринади.

Жаноб Трамп ўз қарорини Хитой ва Россия каби давлатлар билан қадамма-қадам бўлиш кераклиги билан оқлаган.

"Бошқалар синовлар ўтказаётган вақтда биз ҳам шундай қилишимиз жоиздир", деган АҚШ президенти.

Лекин тахмин қилинишича 33 йиллик танаффусдан сўнг АҚШ ядро синовларини бошлаши учун бир неча ой муддат керак бўлади.

Кремлнинг жаноб Трамп қарорига муносабати тезда рўй берди.

Россия президентининг матбуот котиби Дмитрий Песков «АҚШ президентига тўғри маълумот берилдимикан», дея савол ташлади. «Россиядаги синовлар ядро қуроли синовлари, дея талқин қилиниши мумкин эмас", деди жаноб Песков.

АҚШ президенти эса мамлакат айнан қандай синовлар ўтказмоқчи эканлиги тафсилотларини очиқламаган.

Стратегик Тадқиқотлар Институтидан Кристофер Эгертон сўзларига кўра, Трампнинг қарори "Буревестник" синовига тўғридан-тўғри жавобий муносабат ва балкида АҚШ қитъалараро баллистик ракеталарни синовдан ўтказишни режалаётган бўлиши мумкин.

Мақола баъзи қисқартиришлар билан берилди. Батафсил бу ерда ўқишингиз мумкин: Russia's new nuclear weapons - real threat or Putin bluster?