ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

እቶም ተመራመርቲ፡ ካልኣይን ዝነኣሰን ከውሒ ህዋ ኣብ ገማገም ባሕሪ ምዕራብ ኣፍሪቃ ናብ ባሕሪ ብምውዳቕ ኣብ ተመሳሳሊ ዘመን ዓብዪ ሃጓፍ ፈጢሩ’ዩ ይብሉ።

ተመራመርቲ፡ እቲ ዳይኖሰራት ዘጽንተ ኣስትሮይድ ንበይኑ ኣይነበረን ኢሎም

እዚ ቫይረስ ንፈለማ እዋን ብ1967 ዓ.ም [ኣ.ኤ] ኣብ ጀርመን ከተማታት ማርበርግን ፍራንክፈርትን ከምኡ’ውን ኣብ ሰርቢያ ከተማ ቤልግሬድ እዩ ተራእዩ።

ብዛዕባ'ቲ ሓደገኛ ቫይረስ ማርበርግ ክንፈልጦም ዝግብኣና 

እቲ ኣብ ምድብ ኣርባዕተ ከም ዝዀነ ዝንገረሉ ህቦብላ ብሓሙስ ምሸት ናብ ገምገም ባሕሪ ከም ዝተቐልቀለን ኣብቲ ከባቢ ንኣስታት ሽዱሽተ ሰዓታት ከም ዝጸንሐን ኤጀንሲ ምሕደራ ህጹጽ እዋን ፌደራል ሓቢሩ።

ዛጊድ 63 ሰባት ዝቐተለ ህቦብላ ሄለን ናብ ካልኦት ግዝኣታት ኣመሪካ ይዛመት

ካብቶም ኣብ ኣውስትራልያ ኣብ ዘሎ ህቡብ ኣኳርየም (ማያውያን እንስሳታትን ኣታኽልትን ዝነብርሉ ሰብ ሰርሖ ጋብላ) ዝርከቡ ፐንግዊናት ሓደ ፔስቶ እዩ። እዚ ፈርጣዕ ዕሸል ፐንግዊን ኣቓልቦ ዓለም ስሒቡ ኣሎ።


ኣቓልቦ ዓለም ዝሰሓበ ፈርጣዕ ዕሸል ፐንግዊን

ኣብ 1960ታት ሓያሎ መጽናዕትታት ኣብ መንጎ ቸኮላታን ፈጸጋን ዘሎ ርክብ ዳህሲሶም ነይሮም። እቲ ዝዓበየ መጽናዕቲ 65 ተሳተፍቲ ጥራይ ዘሳተፈ ኰይኑ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ዝኾነ ዝምድና ከምዘይረኸበ ይሕብር። ግን ድማ እቲ መጽናዕቲ ኣብ ኣካይድኡ ጉድለታት ነይርዎ እናተብሃለ እዩ ካብ ሽዑ ጀሚሩ ዝንቀፍ።

ቸኮላታ ጠንቂ ፈጸጋ ክኸውን ይኽእል’ዶ?

ብፍላይ ኣብ ወለድን መንእሰያትን ካብ ስማርትፎናት ምሉእ ብምሉእ ክርሕቑ ናይ ምፍታን ዝንባለ እናዓበየ ይመጽእ ኣሎ።
ብርክት ዝበላ ኣብያተ ትምህርቲ ዓባይ ብሪጣንያ ንፖሊሲታት ስማርትፎን ይግምግማ ኣለዋ፤ ውሑዳት ድማ ድሮ ፍጹም እገዳ መሪጸን ኣለዋ። 


ሓደስቲ ስማርትፎን ምግዛእ እንታይ'ዩ ረብሓኡ?

ደቂ ሰባት ብዛዕባ መጻኢ ፍልቀትና ርድኢት ንክህልወና ናብ ሕሉፍ ታሪኽና ክንጥምት የድልየና።

ደቂ ሰብ ድሕሪ ሓደ ሚልዮን ዓመት ከመይ ይመስሉ ይዀኑ?

ወዲ 77 ዓመት ካኩ፡ ብዓውዲ ክልሰሓሳባዊ [ትዮረቲካል] ፊዚክስን ሳይንሳዊ ኮሙዩኒኬሽንን ኣዝዩ ስሙይ ኣመሪካዊ ሊቅ ፊዚክስን ጸሓፍን ሚቺዮ ካኩ፡ ዘመን ኳንተም መጻኢ ሂወትና ከም ዝውስን ርግጸኛ እዩ።


ንመፃኢ ብድሆታት ዓለምን ህዝባን መፍትሒ ብዛዕባ ዝዀነ ‘ኳንተም ፊዚክስ’  ሊቅ ካኩ እንታይ ይብል?

ኣትክልቲ ተጠቒሞም ንገዛእ ርእሶም ዝሕክሙን ዝፍውሱን ጕሪላታት ትዅረት ተመራመርቲ ይስሕቡ ከምዘለዉ ይግለጽ ኣሎ። ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት፡ መስርሕ ሕክምና እዞም እንስሳታት ኣብ መጻኢ ድማ ዝተፈላለዩ መድሃኒት ንምርካብ ኣመት ክህብ ከምዝኽእል ተተስፍዮም ኣለዉ።


ብኣትክልቲ ንነብሶም ዝፍውሱ ጕሪላታት ኣብ ሕክምና ሓድሽ ተስፋ ሂቦም

ወዲ 41 ዓመት ያረድ ኣይዛክማንን ሳራ ጊሊስን፡ ትማሊ ሓሙስ'ዮም ካብታ ኣብ ህዋ ትዘውር ዘላ እቲ ቢልዮነር ዝመወላ ሮኬት 'ፖላሪስ ዶውን' (ወጋሕታ ፖላሪስ)  ናብቲ ሰፊሕ ኣድማስ ጠፈር ብምውጻእ ክንቀሳቐሱ በቒዖም።

'ፍጽምቲ ዓለም' ሓድሽ ታሪኽ ዘመዝገበ ፍሉይ ፍጻመ ጠፈር

ኣብ ኢትዮጵያ፡ ንተፈተንቲ ማትሪክ 12 ክፍሊ 4 ጳጉሜ 2016 ዓ.ም [ግ] ፍልይቲ መዓልቲ እያ ነይራ።
መብዛሕትኦም ተምሃሮ ውጽኢቶም ንምፍላጥ ክሳብ ፍርቂ ለይቲ ኣብ ተሌፎኖምን ኮምፒዩተሮምን ኣፍጢጦም ሓዲሮም።
ሚኒስተር ትምህርቲ ብርሃኑ ነጋ (ዶ/ር) ነቲ ውፅኢት ዕላዊ ኣብ ዝገበረሉ እዋን፡ ካብቶም ንፈተና ክወስዱ ዝተመዝገቡ 701 ሽሕን 749ን ተምሃሮ ልዕሊ 684 ሽሕ ንፈተና ከምዝተቐመጡ ሓቢሩ።


ትግራይ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝለዓለ ውፅኢት ማትሪክ ዘምፅኡ ብሉጻት ተምሃሮ ቀላሚኖ- ዮናስ ንጉሰን ሄለን በርሀን

ብጭብጢ ዘይኰነስ ብተደጋጋሚ ስለዝተበሃሉን ብእምነት ተዓቂቦም ዝጸንሑን ጽውጽዋያት ዝተወሰኑ ክንነግረኩም።

ንሓንጎልና ዝምልከቱ 7½ ግጉይ ፅውፅዋያት

እቲ ኣብ ኣመሪካ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ኣብ ኣዝዮም ብዙሓት ልዕሊ 50 ዝዕድሚኦም ሰባት’ዩ ተኻይዱ።
እቶም ነዚ መጽናዕቲ ዘካየዱ ተመራመርቲ ኣብ ልዕሊ 10 ሽሕን 569 ሰባት ን12 ሰባት ዓመታት [ንገሊኦም ክሳብ ዝሞቱ] ብዘካየድዎ መጽናዕቲ’ዮም ነዚ ሓቂ ከረጋግጽዎ ክኢሎም።


ኣእምሮኣዊ ርጉኡነት ንናይ ሞት ዕድልና ብ53 ሚኢታዊት ከምዘጉድሎ ተረጋጊጹ

ኣብ ኣካላትና ረቀቕቲ ንጥረ ነገራት ምህላዎም፡ ኣካላትና ብኸመይ ከም ዝሰርሑ ብኣሉታ ክጸልዎ ይኽእል እዩ።
ካብ 2019 ዝተረኽበ መረዳእታ ከምዘመልክቶ ብከላ ኣየር ኣብ ሽዱሽተ ልሙዳት ኵነታት ጥዕና ንሞት ደቂ ሰባት ከመይ ኣበርክቶ ከምዝገበረ ይትንትን።


ብከላ ኣየር፡ እቲ 'ድምጺ ኣልቦ ቀታሊ' ንጥዕናና ብኸመይ ይጸልዎ?

ንድቃስ-ኣልቦነት ዝኸውን ቀሊል መፍትሒ ከምቲ እትጽበይዎ ኣይኮነን። 

ስእነት ድቃስ፡ እንሆ ዘይትጽበይዎ ቀሊል መፍትሒ

ሽታ ኣፍ ካብ ዘበላሽዉ ጸገማት ጥዕና ሓደ፡ ምስ ሕማም ሽኮር ዝተሓሓዝ ጕድለት ጥዕና እዩ። ሕማም ሽኮር ዝኽሰት፡ ኣብ ውሽጢ ሰብነትና ዘሎ መጠን ግሉኮስ ነቲ ሓይሊ ክህቦ ዝግባእ ህዋሳትና ከይሃበ ምስ ዝተርፍን ኣብ ደምና ምስ ዝባዛሕን እዩ።

ንብዙሓት ዘስክፍ ሕማቕ ሽታ ኣፍ ጠንቁ እንታይ እዩ?

ሰብ-ሰርሖ ብልሒ ወነንቲ ቤት መግቢ ጥዑም ሓደስቲ ኣማራጺ መግቢታት ብምቕራብ ዓማዊል ንክስሕቡ ክሕግዞም ይኽእል ድዩ ወይስ እዚ ገለ መዓት ከስዕብ ይኽአል?

ብሓገዝ ሰብ-ሰርሖ ብልሒ (ኤኣይ) ዝተኸሸነ መግቢ ምቁር’ዶ ይኸውን?

ካብቶም ከኒና ኡብረጎፓንት ዝወሰዱ እቶም 73 ሚኢታዊት ድሕሪ ክልተ ሰዓታት  እቲ ምልክታት ናይ ሕማም መርዘን ከምዝገደፎምን ጥፈታቶም ብዘይጸገም ከካይዱ ከምዝኸኣሉ ሓቢሮም።
ድሕሪ 24 ሰዓት እቶም 65 ሚኢታዊት ምሉእ ንምሉእ እቲ ምልክታት ሕማም መርዘን ከምዘይተሰመዖም ኣነጺሮም።


ብሕማም መርዘን ንዝሳቐዩ እፎይታ ዝህብ መድሃኒት ተረኺቡ

 ዴዣ ቩ ካብ ፈረንሳኛ ዝተወሰደ ቃል ኰይኑ ‘ድሮ ዝተረኣየ’ ዝብል ትርጉም ኣለዎ። ናብ ትግርኛ ክንመልሶ እንከለና ድማ ‘ዊንታ’ ማለት እዩ።


ሕሉፍ ተመኵሮ ይድገም ከምዘሎ ተሰሚዕኩም'ዶ ይፈልጥ? 

ኣብ ምብራቓዊ ዲሞክራቲክ ሪፓብሊክ ኮንጎ፡ ኣብዚ ዓመት’ዚ ጥራይ ብሰንኪ በዲዶ-ህበይ ልዕሊ 450 ሞት ተመዝጊቡ እዩ። ልዕሊ ኵሉ ግን ህጻናት ከምዝተሃሰዩ ይንገር።

በዲዶ-ህበይ፡ ህጻናት ዝያዳ በቲ ሕማም ይህሰዩ ኣለዉ

ፋጎሳይቶሲስ፡ ዋህዮታት ሓንጎልና ንካልኦት ንኣሽቱ ዋህዮታት ወይ ሞለኪዩላት (ዝነኣሰ ኣሃዱ) ካብ ስርዓተ ኣእምሮ ንምእላይ ዝሽፍንሉ ወይ ዝበልዕሉ መስርሕ’ዩ። 

ሓንጎልና ንገዛእ ርእሱ ይበልዕ ድዩ?

በዲዶ ህበይ፡ ሰብ እንታይ ጥንቃቐታት’ዩ ክገብር ዘለዎ? ሞያዊ መብርሂን ማዕዳን ብዶክተር መድሃኔ ሃይለ ካብ ሰንተር ፎር ትሪፒካል ኤንድ ትራቨል መዲሰን።

በዲዶ ህበይ፡ ሰብ እንታይ ጥንቃቐታት’ዩ ክገብር ዘለዎ?

ኣብ ቀረባ እዋን ብዓለምለኸ ቍጠባዊ መድረኽ ዝተገበረ መጽናዕቲ ከምዘመልክቶ ንዝጸንሐ ኵነታት ዘናወጹ ክልተ ቀንዲ ምዕባለታት ማለት፡ ምምጻእ ሓደስቲ ቴክኖሎጂታትን ኣውቶማቲክን፡ ከምኡ’ውን ናብ ሓምላይ ቍጠባን ዘላቕነትን ዝወስድ ምንቅስቓስን ምዃኖም የመልክት።

ኣብዚ እዋን ተጠለብቲ ዝዀኑ ሞያታት ኣየኖት'ዮም?

ኣእጋር ኢሌን ፉ ብሕብጠትን በሰላን መልክዐን ቀይረን ኣለዋ። ነፍሲ ወከፍ ኣእጋራ ነቲ ዕውት ዘይኮነ ግጉይ ሕክምና ምንዋሕ እግሪ የዘኻኽርኣ።
ጓል 49 ዓመት ኢሌን ፉ ካብ 2016 ጀሚራ ሓሙሽተ መጥባሕትን ሰለስተ ምትካል ዓጽምን ተገይሩላ።  ንነዊሕ እዋን ዝዓቖረቶ ገንዘባ ወዲኣ፤ ምስ ሓኪማ’ውን ክሳብ ምክሳስ በጺሓ።
ሓደ እዋን ኢሌን ኣብ ውሽጢ ዓጽማ ዝተገጠመ ተሰቢሩ፤ ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ድማ እግራ "ካብ ውሽጢ" ዝጥበስ ዘሎ ኮይኑ ይስምዓ ከምዝነበረ ትዛረብ።