ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ኣመሪካ ብሰንኪ ቁጠባውን ወተሃደራውን ሓይላ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ብዙሓት ዓለማዊ ትካላት [ኪዳናት] ብዘለዋ ዓቢ ተራ ኣገዳሲት እያ።
ብዛዕባ ዓለማዊ ሳዕቤን ናይዚ ሃገራዊ መረጻ፡ ንኣስተንትኖ ናብ ገለ ተዓዘብቲ ኣቕኒዕና።


መረጻ ኣመሪካ 2024፡ ዓለማዊ ሳዕቤኑ እንታይ ክኸውን ይኽእል?

እቲ እናዓረገ ዝኸይድ ዘሎ ግጭት፡ ኣብ ዝምድናታት ዝተፈላለያ ሃገራት ብፍላይ ከኣ ኣብ መንጐ ዓበይቲ ሓይልታትን ዓለም ጸቕጢ ይፈጥር ከምዘሎ ይግለጽ። ኣመሪካ ንእስራኤል ከም እትድግፍ ኣፍሊጣ’ያ - ንሩስያን ቻይናን ግን ኣብ ቅድሚአን ዘሎ እንታይ እዩ? ከመይ ምላሽ ክህባሉ ኸ ይዀና?

ግጭት ኢራን-እስራኤል፡ ሩስያን ቻይናን ኣበይ እየን ክቘማ?

ሩስያ፡ ኣሜሪካን ኣውሮጳን ክንጽላኣ ከም ዘይክእላ ክተርኢ ትደሊ።
ካልኦት ተሳተፍቲ ዋዕላ ብሪክስ ግን፡ ምስ ክረምሊን ዘይዛመድ ነናይ ገዛእ ርእሰን ኣጀንዳታት ኣለወን።
ጋዜጠኛታት ቢቢሲ፡ እተን ካልኦት ዓበይቲ ሃገራት እንታይ ከም ዝደልያ ተንቲኖም ኣለዉ፤


ብሪክስ፡ ንሩስያ ልፍንቲ ጸረ-ምዕራባውያን እዩ፤ ነተን ካልኦት ዓበይቲ ሃገራት ከ?

እቲ ሕፁይ ሪፓብሊካን ኣብ ዘካየዶም ጐስጓሳት፡ ኣብ ግዘ ሓድሽ ፕረዝደንትነት ትራምፕ፡ ተፃረርቲ ኣሜሪካ ዝኾና ሃገራት ኣንፃር ረብሓታት ኣሜሪካ ኣይክዋስኣን እየን፡ ምኽንያቱ ብርቱዕን ዘይፅበይኦን ምላሽ ከይበፅሐን ስለዝፈርሓ ብምባል ሞጊቱ እዩ።

ዶናልድ ትራምፕ፡ "ፕረዝደንት ቻይና 'ጨካን ምዃነይ' ስለ ዝፈልጥ የኽብረኒ እዩ"

ሰሜን ኮርያ፡ ንደቡብ ኮርያ ናብ ርእሰተማኣ ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ሲዲድኪ ወረቓቕቲ በቲንኪ ብዝብል ክሲ እዩ ዝጅምር።
ነዚ ስዒቡ ነቲ ከም ብሓድሽ ንኣዋርሕ ፈኸም ክብል ዝጸንሐ ወጥሪ ክልቲአን ሃገራት ሰማይ ዘዕረጐ ይመስል።
እተን ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ኣብ ልዕሊ ፒዮንግያንግ ናይ ፕሮፖጋንዳ ወረቓቕቲ ከምዝበተና እዩ ዝንገር። 
መንግስቲ ሰሜን ኮርያ ብወገኑ፡ "ዕጥቃዊ ግጭት ዋላ'ውን ናብ ኲናት" ከምርሕ ዝኽእል ምትንዃይ ክብል ገሊጽዎ።
ስለዚ ድማ፡ ሰሜን ኮርያ ነዚ ክስታት ድሕሪ ምስምዑ፡ ብዓርቢ ዶብ ዝሕልዉ ወተሃደራታ ንተዅሲ ድሉዋት ክዀኑ ኣዚዛ ኣላ።


ወጥሪ ሰሜንን ደቡብን ኮርያታት ስለምንታይ ኣብዚ እዋን ይጋደድ ኣሎ?

ስለምንታይ እየን ቻይናን ሩስያን ንእስራኤልን ፍልስጤማውያንን ዝሽምግላ ዘለዋ?

ኣብ ሕምብርቲ እቲ ከባቢ እትርከብ ከተማ ሎክ፡ ኣብ ታሪኽ ኣመሪካ፡ ንቻይናውያን ብቻይናውያን ዝተሃንጸት ከተማ ኮይና ትስራዕ።

ሎክ፡ ብቻይናውያን ዝተሃንፀት ኣመሪካዊት ከተማ

ኣብ 1980 ቻይና ዘካየደቶ ተመሳሳሊ ፈተነ፡ እቲ ዝተተኮሰ ኣይ-ሲ-ቢ-ኤም ልዕሊ 9000 ኪሜ በሪሩ ኣብ ሰላማዊ ውቅያኖስ'ዩ ዓሊቡ። እቲ ናይ ሽዑ ፈተነ፡ 18 መራኽብ ኲናት ዘሳተፈ ኮይኑ፡ ክሳብ ሎሚ እቲ ዝዓበየ ስርሒት ሓይሊ ባሕሪ ቻይና ምዃኑ ይፍለጥ።

ቻይና ድሕሪ 40 ዓመታት ዘካየደቶ ፈተነ ባሊስቲክ-ሚሳይል ስለምንታይ የዘራርብ 'ሎ?

ወሃቢ ቃል ገዛኢ ሰልፊ ቱርኪ ኦመር ቸሊክ፡ “ንብሪክስ ሓዊሱ፡ ፕረዚደንትና ቱርኪ ኣብ ኩሉ ኣገደስቲ መድረኻት ክትሳተፍ ከም እትደሊ ብንጹር ገሊጹ’ሎ፡” ኢሉ።

ቱርኪ ስለምንታይ እያ ናብ ደንበ ቻይናን ሩስያን ትጽጋዕ ዘላ?

ኣብ በይጂንግ ኣብ ዝካየድ ዘሎ፡ ልዕሊ 50 መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝሳተፍዎ ዘለዉ መድረኽ ምትሕብባር ቻይና ኣፍሪቃ፡ ኣብታ ኣህጉር፡ ኣብ ጽላታት ኢንዱስትሪ፡ ሕርሻን ተፈጥሮኣዊ ሃብትን ወፍሪ ንምግባር ሰፊሕ ስምምዓትን መብጽዓን ከምዝተገብረ ይግልጽ ኣሎ። 

ኣፍሪቃ-ቻይና፡ ዝጸንሐ ሽርክነት እንታይ ይመስል፣ ንመንከ ኣርቢሑ?

እዚ ፍሉይ ትርጉም ዝወሃቦ መገሻ፡ ኣንጻር እቶም ኩሎም ንሱ ክእሰር ዝጸውዑ፡ መንግስቲ ዩክረይን፣ ምዕራባውያንን ጉጅለታት ተጣበቕቲ መሰላትን ዘቕንዐ ኮይኑ እዩ ዝረአ።
መገሻ ፑቲን ምስቲ ሓይልታት ሞንጎልያን ሶቭየትን ኣብ ልዕሊ ጃፓን ዘመዝገብዎ  85 ዓመት ዝመልኦ ወሳኒ ዓወት’ውን ዝገጥም እዩ።

መገሻ ፑቲን ኣብ ሞንጐልያ፡ ስለምንታይ'ዩ ኣዘራራቢ ኰይኑ?

ኣብቲ ርክብ ፕረዚደንት ሺ ክልተኣዊ ዝምድና ክልቲኣን ሃገራት ካብ ስትራተጂያዊ ዝምድና ናብ ነዊሕ ዝጠመተ ፖለቲካውን ሓድሕዳዊ ምትእምማን ዘለዎን፣ ከምኡ’ውን ናብ ግብራዊ ምትሕብባር ብምስግጋር ምስ ኤርትራ ሓባራዊ ምዕባለ ንምምዝጋብን ሃገሩ ድልውቲ ከምዘላ ኣመልኪቱ።

ፕረዚደንት ኢሳይያስ ምስ ፕረዚደንት ዢንፒን ተራኺቡ ከምዝተዘራረበ ተገሊጹ

ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዕድመ ፕረዚደንት ሺ ዢንፒን፡ ኣብቲ ኣብ ዝመጽእ ሰሙን ኣብ በይጂን ክካየድ መደብ ተታሒዙሉ ዘሎ 9ይ መድረኽ ምትሕብባር ቻይናን ኣፍሪቃን ንምስታፍ፡ ሎሚ ሰንበት ኣብ ሰዓታት ንግሆ ኣብታ ሃገር ከምዝኣተወ፡ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ የማነ ገብረመስቀል ኣፍሊጡ። 

ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ቻይና ኣትዩ

መረዳእታ ሃገራዊ ኤጀንሲ ፖሊስ ጃፓን ከምዘመልከቶ ኣብ ቀዳማይ ፍርቂ ዓመት 2024 በይኖም ዝነብሩ ዝነበሩ 37,227 ሰባት ኣብ ገዝኦም ሞይቶም ተረኺቦም። ካብዚኦም እቶም 70 ሚኢታዊት ከኣ ዕድሚኦም 65 ዓመትን ልዕሊኡን እዮም።

ጃፓን፡ ኣብ 2024 ጥራይ ኣስታት 40 ሽሕ ሰባት ኣብ ገዝኦም ሞይቶም ተረኺቦም

ኣብዚ ዓመት እዚ ኣብ ፓሪስ ኦሎምፒክ ፍሉይ ነገር ዝገበሩ መዛረቢ ምዃኖም ዘይተርፍ እዩ።
ካብቲ በብልዕቱ ተሓንኲሉ ካብ መዳልያ ዝተረፈ ክሳብ እቲ ኣእዳዉ ኣብ ጁባኡ ኣእትዩ ተጀኒኑ ሜድልያ ዝተሸለመ ቱርካዊ ተወዳደሪ 'ዒላማ'፡ ንማሕበራዊ ሜድያታት ተቘጻጺሮምዎ ቀንዮም።
ገለ ካብኣቶም እዞም ዝሰቡ እዮም፤


ኣገራሚ ቱርካዊ ተኳሲ 

ከም ጸብጻብ እቲ ሃብቲ ሃፋትም ዓለምና ኣሽቲቱ ሓበሬታታት ዝህብ ኣመሪካዊ ትካል ሚዲያ ፎርበስ እንተዀይኑ፡ ኣመሪካ 813 ቢልየነራት ኣለውዋ።

ቢልየነር ንክትኸውን እንታይ'ዩ ዘድሊ? ግዜ፡ ዕድል ዋላስ ተውህቦ? 

ብመሰረት ገለ ግምታት፡ ዕዳጋ ቡን ቻይና ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ልዕሊ 260 ቢልዮን ዩዋን (35 ቢልዮን ዶላር ኣመሪካ) ከም ዝነበረ ይግለጽ።

ከተማ ካፌታት፡ ምስ ቡን ፍሉይ ፍቕሪ ዘለዋ ከተማ ዓለምና

እቲ ብሰንበት ዝተመርጸ ማስዑድ ፐዘሽክያን፡ ቅድሚ 19 ዓመታት ኣብቲ ሽዑ እዋን ዝነበረ ናይ መወዳእታ ጽገናዊ መንግስቲ፡ ሚኒስተር ጥዕና እዩ ነይሩ።

ኢራን፡ ዓወት ሓድሽ መራሒ ስለምንታይ እዩ  'ስንባደ' ፈጢሩ ዘሎ?

ክሳብ ሕጂ ዝተኣከቡ ድምጺታት፡ ፕሬዝደንት ኣመሪካ ነበር ዶናልድ ትራምፕ ኣብቲ ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ሕዳር ዝካየድ መረጻ እታ ሃገር ክዕወት ከም ዝኽእል የመልክ፤ ኣፍኻ መሊእኻ ምዝራብ ግን ኣየኽእሉን። 

ትራምፕ ዳግም እንተተመሪጹ ንዓለም እንታይ ጽልዋ ይህልዎ?

ዳን – ማለት ካብ ‘Do Anything Now’ ዝብል ዝተወስደ ኣሕጽሮት’ዩ። “ጀይልብሬክ” ዝዀነ ስሪት ቻትጂፒቲ እዩ። “ጀይልብሬክ” ማለት ኣብ ሓደ ስርሒት ቴክኖሎጂ ለውጢ ብምግባር ብዘይተሓሰበሉ መንገዲ ምጥቃም እዩ።

ኣፍቃሪ ሰብ-ሰርሖ ብልሒ፡ ኣብ ቻትጂፒቲ ኣፍቃሪ ዝእልሻ ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ

እቲ ሩስያ ዘይተዓደመትሉ ዋዕላ ብቐንዱ እቲ ኲናት ከብቅዕ ዘኽእሉ ኣማራጺታት ንምንዳጥ ዝዓለመ ኰይኑ፡ ልዕሊ 90 ሃገራትን ዓለምለኻዊ ትካላትን ተሳቲፎምሉ ነይሮም። ደጋፊት ሩስያ ዝዀነት ቻይና ድማ፡ ውጽኢታውነቱ ከም ዘጠራጥራ ብምግላጽ ኣይተሳተፈትን።

ሩስያ ካብ ዩክረይን እንተወጺኣ 'ጽባሕ ዝርርብ ሰላም ክንጅምር ንኽእል ኢና' -ዘለንስኪ

ኣብ ርሑቕ ክፋል ወርሒ መንኮርኩር ንምርኻብ ከቢድ ብምዃኑ፡ ምዕላብ እታ መንኮርኩር ዘፍርሕ እዩ ነይሩ። ቻይና ኣብ 2019 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን እውን ቻንጊ-4 ዝተብሃለት መንኮርኩር ኣብ ወርሒ ብምዕላብ ዓወት ዘመዝገበት እንኮ ሃገር እያ።

ቻይና ዘወንጨፈታ መንኮርኩር ኣብ ርሑቕ ኣካል ወርሒ ከም ዝዓለበት ኣፍሊጣ

ኣብ ዓለም፡ ዝተፈላለየ ገበናት ፈጺሞም ፍርዲ ሞት ዝወሃቦም ሰባት ብዙሓት ከም ዝዀኑ ዝግመት እኳ እንተዀነ፡ ተግባራውነቱ ግን ሃገራት ብዘለወን ንኣፈጻጽማ እቲ ብይን ዝምልከት ዝተፈላለየ ድንጋገታን መስርሑን፡ ብኡ መንጽር ዝተፈላለየ እዩ። ኣብ ገሊኡ ሃገራት ኣይፍጸምን፡ ኣብ ገሊኡ ይደናጐ፣ ምሕረት ይወሃብ፣ ኣብ ገሊኡ ድማ ገበነኛ ብሕልፈት ዝቕጽዓሉ ኵነታት ይርአ እዩ።

ብሞት ብምቕጻዕ ኣብ ቅድሚት ዝስርዓ ሃገራት ኣየኖት እየን? 

ፕረዚደንት ኬንያ ዊልያም ሩቶ፡ ኣብ ውሽጢ 15 ዓመታት ኣብ ኣሜሪካ ወግዓዊ ምብጻሕ ስራሕ ዝገበረ ፈላማይ ኣፍሪቃዊ መራሒ እዩ። እዚ ምብጻሕ፡ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ንጉዳያት ኣፍሪቃ ዘለዎ ተገዳስነት ከርእየሉ ዝኽእል ኣጋጣሚ እዩ።
