ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ወረዳ ቡግና፡ ብደርቂ ዝፍለጥ ከባቢ ኰይኑ፡ በቲ ኣብ ትግራይ ዝተወልዐን ናብቲ ክልል ዝልሓመን ኲናት ተሃስዩ ዝጸንሐን ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ድማ ብተፈጥሮኣዊ ሓደጋታት ውሑጅን ወርጭን ዝተጠቕዐን'ዩ።

ኣብ ዞባ ሰሜን ወሎ፡ ዝተኸሰተ ነገር እንታይ'ዩ?

በብእዋኑ እናዕረፍካ ወይ እናረሓሓቅካ ዝግበር ጾም ጥዕናዊ ረብሓታት ዘለዎ'ኳ እንተዀነ፡ ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ግን ምስ ምንካይ ዕብየት ጸጉሪ ምትእስሳር ኣለዎ ይብሉ ኣለዉ።

ብርሒ ጸጕሪ ርእሲን ጾምን እንታይ ምትእስሳር ኣለዎ?

ኣብ ክልል ኣምሓራ ዞባ ሰሜን ወሎ ወረዳ ቡግና ዝተኸሰተ ደርቅን ሕጽረት መግብን ህጻናት ሓሙሽተ ዓመት ሓዊሱ ኣስታት 10 ሽሕ ሰባት ከም ዝተጐድኡ ምምሕዳር እታ ወረዳ ኣፍሊጡ። ኣብቲ ክልል ዝቕጽል ዘሎ ጐንጺን ተፈጥሮኣዊ ጸቕጢን እቲ ወረዳ ንደርቅን ልዑል ሕጽረት መግብን ክቃላዕ ከም ዝገበረ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ጥዕና ወረዳ ቡግና ኣቶ ገብረመስቀል ኣለሙ ንቢቢሲ ተዛሪቡ።


ሰሜን ወሎ፡ ህጻናት ዝርከቡዎም ኣስታት 10 ሽሕ ሰባት 'ብልዑል' ሕጽረት መግቢ ይሳቐዩ 

ኣብታ ብኲናት፡ ተኸታታሊ ደርቅን ፖለቲካዊ ሕምስምስን ተሃስያ ዘላ ትግራይ፡ እቲ ኣብ ውሱን መሬት ጥራይ ዝተሓርሰ ተስፋ ሂቡ ዝጸንሐን ዘራእቲ ዝሓለፈ ክራማት፡ ቈፎኡ ከይኣተወ ድራር ኣምበጣ ከይከውን ከቢድ ሻቕሎት ፈጢሩ ኣሎ።
ኣብዚ ቅነ ካብ ጐረቤት ክልል ዓፋር ዝመጸ ኣንበጣ ኣብ ገለ ከባቢታት ትግራይ ተራእዩ ዝብል ሓበሬታ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ክዝርጋሕ ቀንዩ ኣሎ።


ትግራይ፡ ኣብ ዓፋር ዝተጫጨሐ ዕስለ ኣንበጣ ስግኣት ዝፈጥር ድዩ?

ኣብ 1960ታት ሓያሎ መጽናዕትታት ኣብ መንጎ ቸኮላታን ፈጸጋን ዘሎ ርክብ ዳህሲሶም ነይሮም። እቲ ዝዓበየ መጽናዕቲ 65 ተሳተፍቲ ጥራይ ዘሳተፈ ኰይኑ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ዝኾነ ዝምድና ከምዘይረኸበ ይሕብር። ግን ድማ እቲ መጽናዕቲ ኣብ ኣካይድኡ ጉድለታት ነይርዎ እናተብሃለ እዩ ካብ ሽዑ ጀሚሩ ዝንቀፍ።

ቸኮላታ ጠንቂ ፈጸጋ ክኸውን ይኽእል’ዶ?

ኣብዚ እዋን፡ ኣስታት ክልተ ቢልዮን ሰባት ማለት ኣስታት ርብዒ ህዝቢ ዓለም፡ ኣብ መዓልታዊ ኣመጋግባኦም ሓሳኹ ይበልዑ ከምዘለዉ መረዳእታ ሕቡራት ሃገራት ይሕብር።
ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ጕጅለ ፈታዊ መግቢ ሓሳኹ፡ እቲ ብልዒ ጥዑይን ንከባቢ ተፈጥሮ ኣዝዩ ውሑስ ዝዀነን ኣመጋግባ ምዃኑ ይምጕት።


ምቁር እንተዀይኑ 'ሓሰኻ' ክተበልዑ ምደለኹም'ዶ?

ሰብ-ሰርሖ ብልሒ ወነንቲ ቤት መግቢ ጥዑም ሓደስቲ ኣማራጺ መግቢታት ብምቕራብ ዓማዊል ንክስሕቡ ክሕግዞም ይኽእል ድዩ ወይስ እዚ ገለ መዓት ከስዕብ ይኽአል?

ብሓገዝ ሰብ-ሰርሖ ብልሒ (ኤኣይ) ዝተኸሸነ መግቢ ምቁር’ዶ ይኸውን?

እታ ሃገር ንዓመታት ብሰንኪ ሚዛኑ ዘይሓለወ ንግዲ ወጻኢ ክትሳቐ ዝጸንሐት ኰይና፡ ዋጋ ብር ብምንካይ፡ ከምቲ ዝተሓሰበ ንግዲ ሰደድን እታዎትን ሚዛን ክሕሉ ኣይከኣለን።

ኢትዮጵያ ዕጫ ናይጀርያን ግብጽን ከጋጥማ ዶ ይኽእል?

እንበልዖ መግቢ ጥዕና ኣእምሮና ንምዕቃብን ጽቡቕ ህይወት ንክህልወናን ቁልፊ ተራ ክጻወት ይኽእል’ዩ።

ብቕዓት ሓንጐልኩም ንኸየንቆልቁል ነዞም 8 መግብታት ኣዘውትሩ

ብዝተኽኣለ መጠን ውሑድ ዝተመስርሑን ኣመና-ዝተመስርሑን መግብታት እንተተመገብና ክኢላታት ይዛረቡ። ይኹን'ምበር ገለ ካብዞም መግብታት ንስድራቤታት ረብሓ ክህልዎም ከምዝኽእል ክንርስዕ የብልናን።


ኣመጋግባ ስድራና ንቀጻሊ ህይወት ደቅና ናብ ሓደጋ የእቱ ኣሎ - መጽናዕቲ

ቅድሚ ሰለስተ ኣዋርሕ ኣቢሉ ከተማ ኣኽሱም ብርእሰን ተጣቢቐን ዝተወለዳ መናቱ ከዘራርባ ቀኒየን ኣለዋ። ቅድሚ ሒደት መዓልታት ብመሰረት ሃይማኖታዊ ስርዓት እምነት ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ኣብ ኣክሱም ቤተክርስትያን ጽዮን ማርያም ዝተጠመቓ ኮይነን 'ውህብቶን ህያብን' ዝብል ስም ተዋሂበን ኣሎ። ኩነታተን እንታይ ይመስል- ኢልና ሓቲትና ኣለና።

ትግራይ፡ ተላጊበን ዝተወልዳ 'ህያብን ውህብቶን' ድሕሪ 80 መዓልታት ከመይ ኣለዋ? 

ኣብ መጀመርታ ደቂ ሰባት፡ ጸባ እንስሳታት ኣይኽእሉን ነይሮም – ሕጂ ግን ኣብ ብዙሓት ህዝብታት ተመራጺ መስተ’ዩ። ፍልቀት ስለምንታይ ጸባ ምጽዋር መሪጻ? 

ደቂ ሰባት ንምንታይ ኢና ንምራኽ ዝተዳለወ ጸባ ንሰቲ?

ፓስታ ብመጠኑ ምስ ዝብላዕ፡ ኣካል ናይቲ ሚዛናዊን ጥዕና ዘለዎን ኣመጋግባ ክኸውን ይኽእል’ዩ። ይኹን’ምበር ካብ ዝተጻረየ ሓርጭ ዝስራሕ ጻዕዳ ፓስታ ኣብ ጥዕናና ኣሉታዊ ጽልዋ ክህልዎ ስለዝኽእል ዝተፈላለዩ መንገድታት ተጠቒምና ሳዕቤኑ እንተነከይና ዝሓሸ ይኸውን። 

ፓስታ ምምጋብ ጥዕናዊ ጸገም የስዕብ ድዩ?

ካናዳውያን፡ ንዓመታት ብሰንኪ ልዑል ዋጋ መግቢ ቁጥዐ ክስምዖም ጸኒሑ’ዩ። ነዚ ስዒቡ መንግስቲ ካናዳ፡ ኣብ ውሽጢ ዕዳጋታት እታ ሃገር ዝነጥፍ ዓለምለኻዊ ሸያጢ ምግቢ አናኣለሸት ትርከብ። ግን ኣልዲ ወይ ሊድል ነዚ ጸገም ክፈትሕዎ ድዮም?

ስለምንታይ'ዮም ነበርቲ ካብ ሱፐርማርኬት ከይዕድጉ ዝእድሙ ዘለዉ?

ሓደ ኣዳላዊ ምግቢ ኩባንያ ወጻኢ ሃገር፡ ጸብሒ ሽሮ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ፋብሪካ ኣዳልዩ ናብ ዕዳጋ ንምቕራብ ጠለብ ድሕሪ ምርኣዩ፡ ደረጃ ምድላው ሽሮ ከም ዘድለየ፡ ኢንስቲትዩት ደረጃታት ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ።

ሽሮ፡ ኩባንያ ምድላው መግቢ ጃፓን ድሌት ብምርኣዩ ደረጃ ተገይሩሉ

ባኒ ፓስኮ ኣብ ብዙሓት ስድራቤታት ጃፓን ቀንዲ መግቢ ኮይኑ፡ ኣብ መላእ እታ ሃገር ኣብ ዝርከባ ሱፐርማርኬታትን ድኳናትን ብስፍሓት ይርከብ።

ኣብ ዘፍረዮ ባኒ ተረፍ ኣካል ኣንጭዋ ዝተረኸቦ ፋብሪካ ፍርያቱ ክእክብ ተገዲዱ

ኣል ሓበሻ ሬስቶራንት፡ ናብ ዱባይ ዝበጽሐ ዝዀነ ኢትዮጵያዊ መግቢ ሃገሩ እንክናፍቕ ኣትዩ ዝምገበሉ ቤት መግቢ’ዩ። እዚ፡ ኣብታ ሃገር ንልዕሊ 26 ዓመታት ባህላዊ መግቢ ኢትዮጵያ እናላለየ ይርከብ።

ሳራ ኣራዲ፡ ብመግቢ ሓበሻ ኣብ ዱባይ ዝነገሰት ኢትዮጵያዊት ወናኒት ቤት መግቢ ኣል-ሓበሻ

እቶም ተመራመርቲ ነቲ ባኒ ከዳልዉ ከለዉ ውሑድ መጠን ዓተር፣ ባሎንጓን ጥረታትን ከምኡ’ውን ካብ ጻዕዳ ሓርጭ ዝእለዩ ገፈልን ቡቋልን ስርናይ ክውስኹሉ መደብ ኣለዎም።

ተመራመርቲ ‘ጥዕና ዝህብ ጻዕዳ ባኒ’ ንሰርሕ ኣለና ኢሎም

እዞም ኣብ ወረዳታት ራያ ጨርጨርን ራያ ዓዘቦን ዝርከቡ ሓረስቶትን ኣውፈርትን፡ ካብ መጋቢት ክሳብ ሚያዝያ ዕዳጋ ብምስኣኖም፡ ፍርያቶም ክጕሕፍዎ ከም ዝተገደዱ ሓቢሮም። ኣብቲ ክልል ኣብዚ ዓመት ሰፊሕ ሽፋን ልምዓት መስኖ ከም ዝነበረ ዝፍለጥ ኰይኑ፡ ዋጋ ኮሚደረ ድሕሪ ምኽባሩ እዮም ብዙሓት ሓረስቶት ኮሚደረ ናብ ምፍራይ ኣትዮም ጸኒሖም።

ትግራይ፡ ሓረስቶት ራያ ንፍርያቶም ዕዳጋ ዝሰኣንሉ ምኽንያት እንታይ እዩ?

ኣል ሓበሻ፡ ኣብ ዱባይ ባህላዊ መግቢ ኢትዮጵያ ዘላለየ ቤት መግቢ

ንህዝቢ ውቕሮ ክቐርብዎ ዝኸድዎ ርሕቐት ውጽኢታዊ ኰይኑ ነባሪ እታ ከተማ ብወገኑ ልክዕ ከም ክቡር ጋሻ እናተቐበለ ኣጋይሽዎም። ምስቲ ህዝቢ ክራኸቡ ከለዉ ግን ቋንቋኡ፡ ባህሉን ናብራኡን ንምፍላጥ ጥራይ ዘይኮነስ ንዘለውዎ ማሕበራዊ ጸገማት እውን ከለልዩ ዕድል ዝፈጠረሎም ነይሩ።

'ኣቦ ውቕሮ' - ስጳኛዊ ኣባ መልኣኩ ልዕሊ 32 ዓመታት ኣብ ትግራይ

እቲ ትካል፡ ካብ ነፍሲ ወከፍ 10 ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ህጻናት፡ እቶም ሰለስተ ከቢድ ሕጽረት መግቢ ከም ዘለዎምን፡ ከምኡ'ውን ሲሶ ካብተን ነፍሰጾራትን ዘጥብዋን ኣዴታት’ውን ብተመሳሳሊ ተጠቃዕቲ ሕጽረት መግቢ ከም ዝዀናን ይገልጽ።

ኲናት ሱዳን፡ ኣብ ሞንጐ ጥምየትን ሞትን ተቐርቂሮም ዘለው ህጻናት 

ኣመና-ዝተመስርሑ (ultra-processed) መግብታት ምስ ሕማም ልቢ፡ ካንሰርን ጭንቀትን ዝርከብዎም ልዕሊ 30 ዝኾኑ ጥዕናዊ ጸገማት ክጥቀሱ ጸኒሖም ኣለው። ኣመና-ዝተመስርሑ ዝበሃሉ መግቢታት ኣየኖት እዮም?

ኣመና-ዝተመስርሐ መግቢ እንታይ’ዩ ንጥዕናኸ ተጓዳኢ ድዩ?

ገለ ሰባት ድራር ኣዝዩ ባህ ዝብሎም ልዕሊ ዓቐን ኢልካ ክግለጽ ዝከኣል ድራር በሊዖም ክንሶም ንገሆ ብብርቱዕ ጥምየት ከምዝበራበሩ ይዛረቡ።
እዚ ናይ ጥሜት ስምዒት ካብቲ ንቡር ዝብሃል ዓይነት ጥምየት ዝተፈለየ ምዃኑ’ዩ እቲ ዝያዳ ኣዛራቢ ዝገብሮ።
እንተኾነ እቲ ስምዒት ካብ ሰብ ናብ ሰብ ስለ ዝፈላለ፡ ከምኡ ተሰሚዕዎም ዘይፈልጥ ብዙሓት ሰባት ኣለዉ።
