ዋንጫ ዓለም 2026

ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ገዘፍቲ ኣጥባት ምህላው ኣብ ብዙሕ ክፋላት ዓለም ከም ሰሓቢ ክረአ እንከሎ፡ እቲ ክውንነት ግን ከቢድ ክኸውን ይኽእል እዩ - ንጥዕናን ህይወትን ደቂ ኣንስትዮ ጸገማት ዘስዕብ እዩ።

ገዚፍ ጡብ ምህላው፡ ንጥዕናኽን ሳዕቤን ኣለዎ ድዩ?

ኣብ ሱፐርማርኬት ይኹን ቤት መድሓኒት ወይ ፋርማሲ ምስ እንኣትው፡ ንምምራጽ ክሳብ ንጽገም ብዙሓት ዓይነታት ሳሙና ስኒ ንዕዘብ። ካብ ሳሙና ስኒ ወጻኢ ኣስናንና ንከይብልዝ ዝሕግዙ ኣማራጺታት ኣለዉ።

ፅዕዳወ ኣስናንና ንምሕላው ዝሕግዙ ቀለልቲ ኣማራጺታት

ብሓቂ መግቢ ንሃንግኦቨር ፍቱን ፈውሲ ከከኸውን ከምዝኽእል ዝሕብር መርትዖ ኣሎ ድዩ? ሳይንስ እንታይ ይብል?
ንተሓጋጋዚት ፕሮፌሰር ስነ-ልቦናን ተመራማሪት ኣልኮላዊ መስተን ዶክተር ሳሊ ኣዳምስ ተወኪስና።


'ሃንግኦቨር'፡ ኣብ ጽባሕ-መስተ ንዘጋጥም ምስልቻው ፍቱን መግቢ ኣሎዶ?

ቢቢሲ ፍዩቸር ንፍሉጣት ክኢላታት ስነ-ልቦና ቃለ መሕትት ብምግባር፡ ንውጥረት ብዝበለጸ ንምጽዋር ዝሕግዙ ግብራዊ፡ መዓልታዊ ምኽርታት የካፍል። 

ኣብ እዋን መከራ ዝሕግዙ 8 ማዕዳታት

እቲ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ምስ ዝኽርን ስምዒትን ኣብ ዝተኣሳሰሩ መዳያት፡ ደቀንስትዮ ብሓፈሻ ካብ ደቂ ተባዕትዮ ንላዕሊ ንሕማም ረሲዕ ዝለዓለ ናይ ምቅላዕ ተኽእሎ ከምዘለወን ከረጋግጽ ክኢሉ።

ንጽፈ ጽግያት ምስ ሕማም ረሲዕ ምትእስሳር ከምዘለዎ ብመጽናዕቲ ተረጋጊጹ

ወተሃደራት ድቃሶም ንምምሕያሽ ዝጥቀሙሉ ምኽርታት ድማ ኣካፊሎም፣ ነዚ ድማ ድቃስ ዝስእኑ ተራ ሰቫት ክፍትንዎ ይኽእሉ።

ኣብ ውሽጢ ክልተ ደቓይቕ ክትድቅስ ዝሕግዝ 'ወተሃደራዊ ሜላ' እንታይ'ዩ?

ኮንፋብዩሌሽን ማለት ብዘይፍላጥ ዘይተፈጸመ ነገራት ምዝካር ወይ ብዘይ ፍላጥ ዝተፈብረኸ፡ ዝተዛብዐ ወይ ጌጋ ዝኾነ ዝኽሪ ምፍራይ ማለት እዩ። መብዛሕትኡ ግዜ ኮነ ተባሂሉ ብንጹር ንቕሓት ንምትላል ዝፍጸም ዘይኮነስ ሓንጎል ክፍተታት ንምምላእ ዝገብሮ ኒውሮሳይኮሎጂካዊ መስርሕ የመልክት።

ሓቃዊ ዘይኰኑ ተዘክሮታት ብኸመይ ይፍጠሩ?

ግዜ ቍልዕነት ኣገዳሲ እዋን ኰይኑ፡ ኣብ ዓሰርተታን 20ታትን ዕድመና እንበልዖም መግብታት እውን ንመጻኢ ጥዕና መሰረት ከንጽፉ ይኽእሉ እዮም። 



ኣብ ዝተፈላለየ ክሊ ዕድመ ክንመገቦም ዝግባእ መግቢታት

ክንሓዝን፡ ክንሓርቕ ወይ ድማ ዋላ ክንሕጐስ እንከለና ክንበለኪ ንቡር እዩ።ግን ደቂ ሰባት ጥራይ ስምዒታዊ ንብዓት ከም ዘፍስሱ ትፈልጡዶ ?

ስለምንታይ ኢናባ ንበኪ? ብድሕሪ ንብዓትና ዘሎ ሳይንስ

ጓል 21 ዓመት ኣሌክስ ብረቡዕ ከባቢ ሰዓት ሓደን ዕስራን ናይ ቀትሪ፡ ምስ ጓላ ሊላህ  ብመኪና ናብ መጻወቲ ትኸይድ ነይራ። መኪናኣ ግን ሃንደበት ናይ ሓደጋ መብራህቲ ከተርእያ ጀሚራ።



ንጓል ትሽዓት ወርሒ ቈልዓ ትቃጸል ካብ ዝነበረት መኪና ዘውጽኡ ሰባት ተሞጒሶም

ተሓጋጋዚት ፕሮፌሰር ድሕነትን ጥዕናን ሊና በግዳች፡ እቲ እንበልዖ መግቢ ንጨና ኣካላትና ክጸልዎ ዘኽእሉ ክልተ መገድታት ከምዘለው ትዛረብ። እዚኦም ድማ መዓንጣናን ቆርበትናን እዮም።

ጥዑም ወይ ሕማቕ ሽታ ሰብነት ዝፈጥሩ መግቢታት

ልምዲ ኣመጋግባናን ኣሰታትያናን ምስ ረኽሲ ሻምብቆ ሽንቲ እንታይ ምትእስሳር ኣለዎ? ረኽሲ ሻምብቆ ሽንቲ ከስዕበልና ይኽእል'ዶስ ወይ ኣብ ምክልኻል ክሕግዘና ይኽእል?

ኣመጋግባና ንረኽሲ ሻምብቆ ሽንቲ መንቀሊ ክኸውንዶ ይኽእል?

ተመሪዙ ከይኸውን ዝተሰግአ ጸባ ህጻናት ነስል ካብ ዕዳጋታት ዓለም ይሰሓብ ኣሎ

ተመራመርቲ፡ እናኣረግና ምስ ንኸይድ ፀገም ጥዕና ምግጣም ዘይተርፍ ነገር ከም ዘይኾነ፡ ሕዚ ልዕሊ ዝኾነ ግዘ ርግፀኛታት እዮም። ብኸመይ ከም ንኣርግ፡ ክንመርፅ ንኽእል ኢና።

ንጥዑይ ግዘ እርጋንና፡ ገና ኣብ 30ታት ዕድመና ክንገብሮም ዘለና ነገራት

ጻዕዳ ሽጉርቲ ሰዓል ከም ዝፍውስ፡ ልዑል ጸቕጢ ደምን ኮለስትሮልን ከም ዘጉድልን ካልኦት ጥዕናዊ ረብሓታት ከምዘለዎን ይንገር። እዚ ኣብ ብሳይንስ ዝተመርኮሰ ድዩ? 

ጻዕዳ ሽጉርቲ፡ ብሓቂ ጎዳኢ'ዶስ ጠቃሚ? ምስ መንሽሮ'ኸ እንታይ የራኽቦ?

ኣብ ገዛናን ክሽነና ዘሎ ኣማራጺታት እንተተጠቀምና ገንዘብና ቆጢብና ሰዓልና ክንፍውስ ተኽአሎ ኣሎ'ዶ?

ብሓቂ ንሰዓል ዝፍውሱ መድሓኒታት ኣለዉ'ዶ?

ወልፊ ግብረ-ሕቡእ ክሳብ ክንደይ ከቢድ እዩ? 

ካብ ቀረባ እዋን ጀሚሩ ከም ቢራን ወይኒን ዝኣመሰሉ ካብ ኣልኮል ነጻ መስተታት ዝያዳ እናተለመዱ ይመጽኡ ኣለው። ግን እዞም መስተታት ኣብ ጥዕና እንታይ ጽልዋ ኣለዎም?

ካብ ኣልኮል ነጻ ዝዀኑ መስተታት ሓደጋ ኣለዎም ድዩ?

ደቂ ኣንስትዮ ክወልዳ እንከለዋ ብዙሕ ርኡይ ዝዀነ ስነ-ህይወታዊ ለውጢ የጋጥመን። ግን ደቂ ተባዕትዮ'ውን ኣቦ ምስ ዝዀኑ ኣካላቶም ከም ዝቕየር ትግንዘቡ'ዶ?

ደቂ ተባዕትዮ ድሕሪ ወሊድ ከም ኣደታት ኣካሎም ይቕየር ድዩ?

ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ኣካላት ወዲ ሰብ ዝተኣልየ ክፍሊ ኣካላት ዳግማይ ብምትካልን ናብ ንቡር ምምላስ ዘጠቓልል ሕክምና ቅድሚ ሕጂ ከምዝተገብረ ዘመልክት ሓበሬታ የለን።እዚ ኣብ ቀረባ እዋን ዝተገብረ መስርሕ ድማ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ዝተራእዩ ዓበይቲ ሕክምናዊ ቅያታት ሓደ እዩ ክበሃል ይኽእል።


ኢትዮጵያ፡ ዝተቘርጸ ኢድ ዳግማይ ንምትካል ዝተገብረ ዕውት መስርሕ

ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሸውዓተ ካልኢት ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ንሓስብ’ዶ? ምናልባት ክሳብ ክንድኡ ዘይንሓስብ ንኸውን። ግን መልሱ ብኸመይ ምርግጋጽ ይካኣል?

ደቂ ተባዕትዮ ኣብ መዓልቲ ክንደይ ግዜ ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ይሓስቡ?

ንምዃኑ ጅንጅብል፡ ብሓቂ ንጥዕናና ከመሓይሽ  ይኽእል ድዩ? ክኢላታት ምላሽ ኣለዎም።

ጅንጅብል፡ ዝያዳ እንተበላዕና እንታይ ጽልዋ ኣለዎ?

ብኣኽበርቲ ሕጊ 'ሓኪም ሞት' ተባሂሉ ዝጽዋዕ ፈረንሳዊ ኣደንዛዚ ሓኪም ንዕድመ ልክዕ ማእሰርቲ ተፈሪዱ። እቲ ፍረደሪክ ፔቺየር ዝተበሃለ ወዲ 53 ዓመት ሓኪም ን30 ተሓከምቲ ኮነ ኢሉ ብምምራዝን ካብኣቶም 12 ብምቕታልን እዩ ተኸሲሱ።


'ዶክተር ሞት'፡ ንሕሙማቱ መሪዙ ብምቕታል 'ንክሊኒክ ናብ መቓብር' ዝቐየረ ሓኪም

 ጸቕጢ ምስ ሸውሃትና ቀጥታዊ ምትእስሳር ኣለዎ፤ ወይ ኣዚና ክንጠሙ ወይ'ውን ፈጺሙ ጥምየት ከምዘይስምዓን ክገብረና ይኽእል'ዩ