መጥቃዕቲ ኢራን ይገድድ፡ መጻረዪ ነዳዲ እስራኤል ይነድድ፡ ትራምፕ ተስፋን መጠንቀቕታን ይሰድድ

ቀጥታዊ ሸፈነ

1. 18 ጥሪ 2026ግሪንላንድ: ብዓይኒ ቍጠባ ሰሓቢት ዝገብራ እንታይ እዩ?

   

   ምንጪ ስእሊ, Getty Images

   ምግፋፍ ዓሳ ዓንዲ ሕቖ ቍጠባ ግሪንላንድ ኰይኑ፡ ካብ ጠቕላላ እታ ምምሕዳር ሰደድ እትገብሮ ልዕሊ 90 ሚእታዊት መግቢ ባሕሪ ይሕዝ።

   ካብ መንግስቲ ዴንማርክ እውን ዓብዪ ድጎማ ትረክብ።

   ስለዚ እታ ምምሕዳር ብቑጠባ ሰሓቢት ዝገብራ እንታይ እዩ?

   ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ኣብ ዙርያ ብርቂ ማዕድናት፡ ዩራንየምን ሓጺንን ሓዊሱ፡ ኣብ ተፈጥሮኣዊ ሃብቲ ግሪንላንድ ዘሎ ተገዳስነት እናወሰኸ መጺኡ።

   ርኡይ ዕቑር ነዳድን ጋዝን እውን ክህልዋ ይኽእል እዩ።

   እዚኦም ቅድሚ ሕጂ ብሰንኪ ጽንኩር ክሊማ ኣርክቲክ ተገቲኦም እኳ እንተነበሩ፡ ምምካኽ በረድ ግን ሓደስቲ መስመራት መራኽብ ከፊቱ ኣሎ።

   እዚ ድማ ዕደናን ምግፋፍ ዓሳን ቀሊል ክገብሮ ይኽእል እዩ።

   ትራምፕ ምስ ዩክረይን ኣብ ዝገበሮ ርክብ ሓዊሱ ኣብ ካልእ ቦታታት ዝገብሮ ርክባት ክቡር ሃፍቲ ማዕድናት ቁልፊ ትኹረት ኰይኑ ጸኒሑ እዩ።

   ይኹን እምበር ፕረዚደንት ትራምፕ ንሃገራዊ ድሕነት ኣመሪካ ብዝብል ንግሪንላንድ ንምጕባጥ ዘለዎ ድሌት ደጊሙ የረገግጽ ኣሎ።

   ንሱ፡ ካብ ሓደ ግዜ ንላዕሊ፡ ካብ ተቐናቐንቲ ሓይልታት ዝመጽእ ስግኣት ብምግላጽ፡ "ግሪንላንድ እንተዘይወሲድናያ፡ ሩስያ ወይ ቻይና ንግሪንላንድ ክወስዳ እየን፡" ክብል ገሊጹ።

2. 18 ጥሪ 2026ኣስታት 1500 ወተሃደራት ኣብ ሚንያፖሊስ ክዋፈሩ ኣብ ተጠንቀቕ ኣለዉ ተባሂሉ

   ኣስታት 1500 ዝዀኑ ወተሃደራት ናብ ሚንያፖሊስ ንኽዋፈሩ ኣብ ተጠንቀቕ ከምዘለዉ ሰብ መዚ ንመላፍንቲ ቢቢሲ ዝዀነ ማዕከለን ኤና ሲቢኤስ ሓቢሮም።

   እቶም ሰብ መዚ፡ እቶም ወተሃደራት ኣብዚ ግዜ ኣብ ኣላስካ ከም ዘለዉን ዶናልድ ትራምፕ እቲ ኣብ ሚንያፖሊስ ካብ ቀዳም ጀሚሩ ዝካየድ ዘሎ ጸረ ኣይሲኢ ሰላማዊ ሰልፊ ብሓይሊ ክብትኖ እንተደልዩ እዞም እዞም ኣብ ተጠንቀቕ ዘለዉ ወተሃገራት ክዋፈሩ ምዃኖም ሓቢሮም።

   ክሳብ ሕጂ ግን እቶም ወተሃደራት ናብ ምንያፖሊስ ናይ ምውፋር መደብ ውሳነ ኣይተውሃቦን ኣሎ።

   እቲ ሰላማዊ ሰልፊ፡ ሰብ መዚ ኣይሲኢ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ንሓንቲ ዜግነት ኣመሪካ ዘለዋ ውልቀ ሰብ ምስ ቀተሉ፡ ኣንጻር ኣይሲኢ ዝግበር ሰላማዊ ሰልፍታት እናሓየለ ዝኸይድ ዘሎ።

   

   ምንጪ ስእሊ, Reuters

3. 18 ጥሪ 2026ወጥሪ ግሪንላንድ፡ ሕብረት ኤውሮጳ ህጹጽ ኣኼባ ከካይድ'ዩ

   ዶናልድ ትራምፕ ነቲ ንግሪንላንድ ክቈጻጸር ኣለኒ ዝብል መደቡ ኣብ ልዕሊ ዝተቓወማ ሸሞንተ መሓዙት ሃገራት ቀረጽ ከንብር ምዃኑ ድሕሪ ምፍርራሑ፡ ኣምባሳደራት ሕብረት ኤውሮጳ ሎሚ ህጹጽ ኣኼባ ከካይዱ’ዮም።

   እቲ ፕረዚደንት፡ ካብ 1 ለካቲት ጀሚሩ 10 ሚእታዊት ቀረጽ ክጅምር ምዃኑ ክገልጽ እንከሎ፡ እዚ 1 ሰነ ናብ 25% ክዓቢ ከም ዝኽእል እዩ ተዛሪቡ።

   በዚ ዴንማርክ፡ ኖርወይ፡ ሽወደን፡ ፈረንሳ፡ ጀርመን፡ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ሆላንድን ፊንላንድን ክጽለዋ እየን።

   ቀዳማይ ሚኒስተር ዓባይ ብሪጣንያ ኬር ስታርመር "ሓባራዊ ድሕነት መሻርኽቲ ኔቶ ብምስዓብ ኣብ ልዕሊ መሓዙት ሃገራት ቀረጽ ምግባር ፍጹም ጌጋ እዩ" ክብል እንከሎ፡ ኢማኑኤል ማክሮን ድማ ምፍርራሕ "ቅቡል ኣይኰነን" ክብል ገሊጹ።

   ብቐዳም ኣብ ከተማታት ዴንማርክ ከምኡ’ውን ኣብ ርእሰ ከተማ ግሪንላንድ ኑክ ኣንጻር ውጥን ትራምፕ ሰልፊ ተኻይዱ።

   ኣኼባ ኣምባሳደራት ሕብረት ኤውሮጳ ሎሚ ድሕሪ ቀትሪ ክካየድ እዩ።

4. 18 ጥሪ 2026መራሕቲ ኤውሮጳ፡ ንውጥን ንትራምፕ ዝሃቡዎ ምላሽ

   

   ምንጪ ስእሊ, Reuters

   መራሕቲ ኣውሮጳ ትራምፕ ሓድሽ ቀረጽ ከንብር እየ ምባሉ ይነቕፉ ኣለው።

   • ቀዳማይ ሚኒስተር ዓባይ ብሪጣንያ ኬር ስታርመር፡ መጻኢ ግሪንላንድ "ጕዳይ ግሪንላንዳውያንን ዴንማርክን'ዩ" ይብል። "ሓባራዊ ድሕነት መሻርኽቲ ኔቶ ኣብ ልዕሊ ዝዓቀባ መሓዙት ሃገራት ቀረጽ ምግባር ፍጹም ጌጋ'ዩ" ኢሉ። ንሱ ወሲኹ፡ ዓባይ ብሪጣንያ ነዚ ብቐጥታ ምስ ምምሕዳር ኣመሪካ ክትዘራረበሉ እያ ኢሉ።
   • ፕረዚደንት ኣመሪካ ዝሃቦ መግለጺ ኣብዚ ሰሙን ዝተኻየደ "ሃናጺ ኣኼባ" ስዒቡ ዝመጽአ "ዘገርም" ክስተት እዩ ክብል ሚኒስተር ጕዳያት ወጻኢ ዴንማርክ ላርስ ሎኬ ራስሙሰን ገሊጹ።
   • ፈረንሳዊ ኣማኑኤል ማክሮን፡ እቲ ምፍርራሕ ቀረጽ "ቅቡል ከም ዘይኰነ" ክገልጽ እንከሎ፡ "ዝዀነ ምፍርራሕ ኣይጸልወናን" ይብል።
   • ቀዳማይ ሚኒስተር ሽወደን ኡልፍ ክሪስተርሰን፡ መራሕቲ ኤውሮጳ "ንርእስና ብኸምዚ ክንህሰ ኣይነፍቅድን ኢና" ብምባል፡ ምፍርራሕ ትራምፕ "ጉዳይ ሕብረት ኤውሮጳ'ዩ" ኢሉ።
   • ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሆላንድ ዴቪድ ቫን ዊል፡ ሃገሩ ነቲ ሓድሽ ቀረጽ ዝተዋደደ ምላሽ ንምሃብ ክትሓስበሉ ምዃናን ገሊጹ።
   • ፕረዚደንት ፊንላንድ ኣሌክሳንደር ስታብ ንትራምፕ ምስ "መሓዙት ሃገራት፡ ዝለዓሉ ጕዳያት ብጸቕጢ ዘይኰነስ ብዘተ እንተዝፍትሑ ዝበለጸ'ዩ" ኢሉ።
   • ቀዳማይ ሚኒስተር ኖርወይ ጆናስ ጋር ስቶረ፡ "ኣብ መንጐ መሓዙት ሃገራት ምፍርራሕ ቦታ የብሉን" ይብል።

5. 18 ጥሪ 2026ምፍርራሕ ትራምፕ 'ፈተውቲ ናብ ጸላእቲ ዝቕይር'ዩ'- ኣባል ባይቶ ዴንማርክ

   ትራምፕ ኣብ ልዕሊ ብርክት ዝበላ ሃገራት ኤውሮጳ ቀረጽ ከንብር ምዃኑ ዝገብሮ ዘሎ ምፍርራሕ "ፈተውቲ ናብ ጸላእቲ ዝቕይር'ዩ፡" ክብል ምክትል ኣፈ ጉባኤ ባይቶ ዴንማርክ ላርስ-ክርስቲያን ብራስክ ንቢቢሲ ሓቢሩ።

   ትራምፕ "ንረብሓ ሃገሩ ዝሰርሕ ኣይኰነን" ክብል ገሊጹ።

   ወሲኹ ድማ፡ ዝምድና ኣመሪካን ሕብረት ኤውሮጳን "ዝያዳ ውጥረት" ዝሰፈኖ እናዀነ ከም ዝመጽአ ሓቢሩ።

   እቲ ፕረዚደንት ዝወስዶ ዘሎ ውጥናት እውን "ቁጠባዊ ምፍርራሕ ይመስል" ይብል።

   "ከምኡ ዝደሊ ሰብ የለን። ብርግጽ ኣዕሩኽ ኣንጻር ኣዕሩዀም ክዀኑ ኣይድለን፡"።

6. 18 ጥሪ 2026ካናዳ ምስ ቻይና ውዕል ምፍራማ ምስ ኣመሪካ ዘለዋ ንግዳዊ ርክብ ደው ከተብሎ ከም ዝደለየት ዘመልክት’ዩ

   

   ምንጪ ስእሊ, Getty Images

   ቀዳማይ ምኒስተር ካናዳ ማርክ ካርነይ ምስ ቻይና ሓዲሽ ውዕል ምፍርራሙ፡ ካናዳ ካብ ኣመሪካ ናብ ቻይና ትዛዙ ከም ዘላ ዘርኢ ምዃኑ ዘርኢ’ዩ ተባሂሉ።

   ቀዳማይ ሚኒስተር ማርክ ካርነይ ብዛዕባ እቲ ብዓርቢ ምስ ቻይና ዝኸተሞ ውዕል ኣመልኪቱ ካብ ጋዜጠኛታት ዝቐረበሉ ሕቶ ክምልስ እንከሎ “ነዛ ዓለም ከምቲ ንሕና ክትኮነልና ንደልያ ዘይኮነስ ከምቲ ዘላቶ ኢና እንቕበላ” ኢሉ።

   ቻይና ዋላ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ትፍጽም’ያ እናተባሃለትን፡ ካናዳ’ውን ቅድሚ ሓደ ዓመት ቻይና ‘እታ ዝዓበየት ጸጥታዊ ስግኣትና’ያ’ ኢላ ገሊጻታ’ኳ እንተነበረት፡ ሕጂ ግን ሓደ ሓባራዊ ስምምዕ ክኽትማ በቒዐን ኣለዋ።

   ብመሰረት ቻይናን ካናዳና ዝኸተመኦ ውዕል፡ ካናዳ ኣብ ልዕሊ እተን ካብ ካናዳ ዝኣትዋ ናይ ኤለትሪክ መካይን ኣንቢራቶ ዝነበረት ቀረጽ ክትንክዮ’ያ፡ ቻይና ብግዴኣ፡ ኣብ ልዕሊ ሕርሻዊ ሰደዳት ካናዳ ቀረጽ ከተጉድል’ያ።

   ተንተንቲ፡ እቲ ካናዳ ኣብ ልዕሊ ቻይና ዝነበራ ኣረኣእያ ከምዝቐየረትን ምስታ ቀንዲ መሻርኽታ ዝዀነት ኣመሪካ ዘለዋ ርክብ ከተዛሕትሎ ትደሊ ከምዘላ ዘነጽር’ዩ ይብሉ።

7. 18 ጥሪ 2026ትራምፕ፡ ብዛዕባ ሓድሽ መደብ ቀረጽ እንታይ ኢሉ?

   

   ምንጪ ስእሊ, Reuters

   ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣብ ልዕሊ ዓባይ ብሪጣንያ፣ ዴንማርክን ካልኦት ሃገራት ኣውሮጳን ተወሳኺ ቀረጽ ከም ዘንብር ተሓንዩ።

   "ዴንማርክ፡ ኖርወይ፡ ሽወደን፡ ፈረንሳ፡ ጀርመን፡ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ሆላንድን ፊንላንድን" እተን ብሓድሽ ውጥን ቀረጽ ትራምፕ ዝጽለዋ ሃገራት ከም ዝዀና ኣብ ሶሻል ትሩዝ ሓቢሩ።

   • ካብ 1 ለካቲት 2026 ጀሚሩ እዘን ሃገራት "ኣብ ዝዀነን ኩሉን ናብ ኣመሪካ ዝለኣኽ ኣቑሑት 10 ሚእታዊት ታሪፍ ክኽፈላ እየን፡" ክብል ትራምፕ ጽሒፉ
   • 1 ሰነ 2026 እቲ ታሪፍ ናብ 25 ሚእታት ክዓቢ ምዃኑ ወሲኹ ገሊጹ
   • እዞም ሓደስቲ ግብሪታት "ክሳብ ምሉእ ዕድጊ ግሪንላንድ ዝፍጸምን ውዕል ዝብጻሕን" ዝኽፈሉ እዮም

   ምኽንያት ትራምፕ እንታይ እዩ?

   • ትራምፕ ኣብ መጀመርታ ናይቲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝጸሓፎ ጽሑፉ "ዴንማርክ እትመልሰሉ እዋኑ እዩ - ሰላም ዓለም ኣብ ሓደጋ ወዲቑ ኣሎ!" በለ
   • እዚ ዝዀነሉ ምኽንያት ድማ ቻይናን ሩስያን "ግሪንላንድ ስለ ዝደልይኣ" እዩ፤ እንተዀነ ብዘይካ ኣመሪካ ካልእ "ኣብዚ ክጻወት ስለ ዘይክእል" እዩ ይብል
   • ትራምፕ "እዚ ንውሕስነት፡ ጸጥታን ህላወን ዓለምና ኣዝዩ ሓደገኛ ኩነታት'ዩ" ይብል። እተን ዝተጠቕሳ ሃገራት ድማ ናብ "ዘይጸንዕ ወይ ዘላቒ ዘይኰነ ደረጃ ሓደጋ ኣእትየንኦ" እየን ክብል ይኸስስ
   • ስለዚ፡ እቲ ፕረዚደንት፡ "ዓለማዊ ሰላምን ድሕነትን ንምሕላው" ሓያል ስጕምትታት ክውሰድ ኣለዎ ይብል
   • ትራምፕ ነቲ "ወርቃዊ ዶም" ዝበሃል ስርዓተ ምክልኻል ብምጥቃስ እዚ ድማ "እታ መሬት -ግሪንላንድ- እንተተሓዊሳ እዩ ብዝለዓለ ዓቕሙን ብቕዓቱን ክሰርሕ ዝኽእል፡" ይብል

8. 16 ጥሪ 2026ናብ ቬነዙዌላ ዝኣተወ ሓላፊ ሲ-ኣይ-ኤ ምስ መራሒት እታ ሃገር ተራኺቡ

   

   ምንጪ ስእሊ, Reuters

   ዳይረክተር ትካል ስለያ ወጻኢ ኣመሪካ (ሲ-ኣይ-ኤ) ናብ ርእሰከተማ ካራካስ በጺሑ።

   ጆን ራትክሊፍ "ብመሰረት ትእዛዝ ፕረዚደንት ትራምፕ" ምስ መራሒት እታ ሃገር ደልሲ ሮድሪገዝ ከምዝተራኸበ ሓደ ኣመሪካዊ ብዓል ስልጣን ተዛሪቡ።

   ቅድሚ ክልተ ሰሙን ኣመሪካ ብዝወሰደቶ ሃንደበታዊ ወተሃደራዊ ስርሒት ንመራሒ እታ ሃገር ነበር ፕረዚደንት ኒኮላስ ማዱሮ ማሪኻ ናብ ኒውዮርክ ድሕሪ ምውሳድ'ዩ እዚ ላዕለዋይ ሓላፊ ስለያ ናብታ ሃገር ኣትዩ ዘሎ።

   እቲ ክልተ ሰዓታት ዝወሰደ ርክብ ምትእምማንን ስሉጥ ርክባትን ንምህናጽ ዝዓለመ ምዃኑ ተገሊጹ'ሎ።

   ግዝያዊት ፕረዚደንት ሮድሪገዝ ኣቐድም ኣቢላ ንህዝቢ እታ ሃገር ኣብ ዘሕለፈቶ መልእኽቲ፡ ምስ ኣመሪካ ኣብ ዲፕሎማስያ ጽምዶ ምእታው ከምዘየፍርሓ ብምግላጽ፡ ሃገራ "ንክብራን ደረጃኣን" ከምእትከላኸል ኣፍሊጣ።

   ቬነዙዌላ፡ ወፍሪ ወጻኢ ንምትብባዕ ዝሕግዝ ጽገናታት ክትገብር ምዃና'ውን ተዛሪባ። ዋሽንግተን፡ ሃብቲ ነዳዲ እታ ሃገር ንኩባንያታት ኣመሪካ ክፉት ክኸውን ጸቕጥታት ትገብር ምህላዋ ይግለጽ።

9. 16 ጥሪ 2026ቻይናን ካናዳን ቀረጽ ከጉድላ ተሰማሚዐን

   

   ምንጪ ስእሊ, Reuters

   ቻይናን ካናዳን ኣብ ሓድሕደን ኣንቢረንኦ ዝጸንሓ ልዑል ቀረጽ ከጉድላ ከምዝተሰማምዓ ኣፍሊጠን።

   መራሕቲ ክልቲአን ሃገራት ድሕሪ ዘካየድዎ ርክብ'የን እተን ሃገራት ነቲ ውሳነ ወሲደን ዘለዋ።

   ኣብ በይዢንግ ዝርከብ ቀዳማይ ሚኒስተር ካናዳ ማርክ ካርኒ ምስ ፕረዚደንት ሺ ዢንፒንግ ኣገዳሲ ኣኼባ ብምክያድ ዝምድና ክልቲአን ሃገራት ንምሕያል ተበግሶ ወሲዱ'ሎ።

   ብወገን ቻይና፡ ኣብ ዘይቲ ብልዒ ካኖላ ዝነበረ 85% ቀረጽ ናብ 15% ክወርድ እንከሎ፡ ካናዳ ብወገና ካብ ቻይና ንዝኣትዋ መካይን ኤለክትሪክ እተኽፍሎ ቀረጽ ናብ 6.1% ከተውርዶ ተሰማሚዓ።

   ኦታዋን በይዢንግን ብሰንኪ እቲ ክወስድኦ ዝጸንሓ ሓድሕዳዊ ምውሳኽ ቀረጽ ዝምድናአን ሓርፊፉ ምጽንሑ ይፍለጥ።

   ቀዳማይ ሚኒስተር ካርኒ፡ ኣብ ዝሓለፈ ኣስታት 10 ዓመት ናብ ቻይና ዝበጽሐ ፈላሚ መራሒ ካናዳ ኮይኑ ኣሎ።

10. 16 ጥሪ 2026ውጽኢት ምርጫ ዩጋንዳ፡ ሙሰቨኒ ይመርሕ ኣሎ

    

    ምንጪ ስእሊ, AFP via Getty Images

    ፕረዚደንት ዩጋንዳ ዮወሪ ሙሰቨኒ ኣብቲ ትማሊ ዝተኻየደ ምርጫ ብገፊሕ ይመርሕ ከምዘሎ ኮሚሽን መረጻ እታ ሃገር ኣፍሊጡ።

    ብመሰረት ትማሊ ዝወጸ ከፊላዊ ውጽኢት፡ ወዲ 81 ዓመት ሙሰቨኒ 76% ክረክብ እንከሎ ቀንዲ ተቐናቓኒኡ ቦቢ ዋይን 20% ረኺቡ ኣሎ።

    ካብ 1986 ኣትሒዙ ነታ ሃገር ክመርሓ ዝጸንሐ ሙሰቨኒ ንመበል 7ይ እብረ ስልጣን'ዩ ተወዳዲሩ ዘሎ።

    ኣብ ካምፓላ ዝርከብ መንበሪ ገዛ ናይቲ ህቡብ ሙዚቀኛ ዝኾነ ወዲ 43 ዓመት ዋይን ብሓይልታት ጸጥታ ተኸቢቡ፡ "ንሱን ብዓልቲቤቱን ናይ ገዛ ሕዩራት ኮይኖም" ከምዘለዉ እቲ ንሱ ዝመርሖ ተቓዋሚ ሰልፊ ገሊጹ።

    "ኣባላት ጸጥታ ካብ ሕጊ ወጻኢ ሓጹር ብምዝላል ኣብ ቀጽሪ ገዝኡ ቴንዳ ክተኽሉ ጀሚሮም ኣለዉ" ክብል እቲ መድረኽ ሃገራዊ ሓድነት (NUP) ዝተባህለ ሰልፊ ከሲሱ።

    ኣፈኛ ፖሊስ መንግስታዊ ንመደበር ተለቪዢን ኤን-ቢ-ሲ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ ግን፡ ዋይን ፕረዚደንታዊ ተወዳዳሪ ስለዝኾነ "ኣገዳሲ ሰብ እዩ" ብምባል፡ እቲ ስጉምቲ ንጸጥታዊ ድሕነቱ ተባሂሉ ዝተወስደ ምዃኑ ኣብሪሁ።

    ኣብ 2021 ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ፡ እቲ 35% ድምጺ ዝረኸበ ዋይን ብሓይልታት ጸጥታ ተኸቢቡ፡ ንመዓልታት ኣብ ገዝኡ ክጸንሕ ተገዲዱ ምንባሩ ይፍለጥ።

11. 15 ጥሪ 2026ሃገራት ኣውሮጳ ወተሃደራተን ናብ ግሪንላንድ የዋፍራ ኣለዋ

    

    ምንጪ ስእሊ, Reuters

    ፈረንሳ ትርከበን ሓያለ ሃገራት ኣውሮጳ ናብ ግሪንላንድ ወተሃደራት ክእትዋ ጀሚረን።

    ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ነታ ኣካል ንግስነት ደንማርክ ዝኾነት ዓባይ ደሴት ብፍቶት ወይ ብሓይሊ ክጎብጣ ምዃኑ ድሕሪ ምፍርርሑ’የን ሃገራት ኣውሮጳ ነቲ ስጉምቲ ዝወስዳ ዘለዋ።

    ዛጊት ፈረንሳ፡ ጀርመን፡ ብሪጣንያ፡ ስዊድን፡ ኖርወይ፡ ፊንላንድ ሆላንድን ዝርከብአን ሃገራት ናኣሽቱ ኣሃዱታት ናብ ግሪንላንድ ኣዋፊረን ኣለዋ።

    ግሪንላንድ'ውን ተወሰኽቲ ወተሃደራውያን ነፈርቲ ናብታ ደሴት ክትሰድድ ጀሚራ ኣላ።

    ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑዌል ማክሮን ከምዝበሎ፡ ተወሰኽቲ ሓይልታት ሓይሊ ኣየርን፡ ኣጋር ሰራዊትን ሓይሊ ባሕሪን ክስዕቡ ምዃኑ ተዛሪቡ።

12. 15 ጥሪ 2026ብሰንኪ "ከቢድ" ጸገም ጥዕና ናብ ምድሪ ዝተመለሱ ጠፈርተኛታት

    

    ኣርባዕተ ጠፈርተኛታት ብሰንኪ ዘጋጠመ "ከቢድ" ናይ ጥዕና ኩነታት ሎሚ ናብ ምድሪ ተመሊሶም።

    እቶም ኣብታ ኣብ ሁዋ እትርከብ ዓለምለኻዊት መደበር ጠፈር (ኣይ-ኤስ-ኤስ) ዝጸንሑ ጠፈርተኛታት ዝነበሮም ጻንሒት ብሓደ ወርሒ ኣቐዲሞም ብምቁራጽ'ዮም ተመሊሶም ዘለዉ።

    እቶም ሓንቲ ጓልኣንስተይቲ ትርከቦም 'ጉጅለ 11' (ክሪው 11) ተባሂሎም ዝተጸውዑ ጠፈርተኛታት፡ ኣመሪካውያን ጠፈርተኛታት ናሳ ማይክ ፊንክልን ዜና ካርድማን፡ ጃፓናዊ ኪሚያ ዩይ፡ ከምኡ'ውን ሩስያዊ ኮስሞናት ኦለግ ፕላቶኖቭ እዮም።

    እታ ብካፕቴን ማይክ ፊንክል ዝተመርሐት ካፕሱል ሎሚ ወጋሕታ'ያ ኣብ ገማግም ካሊፎርንያ ኣብ ዝርከብ ማያት ሰላማዊ ውቅያኖስ ዓሊባ።

    ብዛዕባ ዘጋጠሞም ኩነታት ጥዕና ብወገን ናሳ ይኹን ካልኦት ወገናት ዝኾነ ሓበሬታ ኣይወጸን፡ ክወጽእ'ውን ትጽቢት ኣይግበርን። ክንደይ ካብኦም በቲ ኩነታት ከምዝተጸልዉ'ውን ዝተፈልጠ የለን።

    እንኮ ጓልኣንስተይቲ ኣባል እቲ ጉጅለ ዝኾነት ዜና ካርድማን፡ ተመራማሪት ስነምድራዊ-ህይወት (ጂኦባይሎጂ) እያ።

    

    ምንጪ ስእሊ, NASA

    እታ 'ኢንደቨር' ዝተባህለት ካፕሱል ካብ ባሕሪ ተጐቲታ ናብ ጃልባ ምስ ተሰቕለት፡ ኣባላታ ብደገፍ ክኢላታት ኣብ ዝወጽሉ ኣእዳዎም ብምውዝዋዝ ሰላምታ ክህቡ ተራእዮም።

    ኢንደቨር ኣብ ዝሓለፈ ባሕቲ ነሓሰ እያ ናብ ኣይ-ኤስ-ኤስ በጺሓ።

    እታ መደበር ጠፈር ኣብ 1998 ብደገፍ ሓያለ ሃገራት ካብ እትቐውም ንድሓር፡ ንፈለማ እዋን'ዩ ጠፈርተኛታት ብሰንኪ ጥዕና ናብ ምድሪ ክምለሱ ተገይሩ ዘሎ።

    ካብ ገጽ ምድሪ ልዕሊ 400 ኪሜ ርሒቓ እትርከብ ዓለምለኻዊት መደበር ጠፈር፡ ኣብ ሰዓት ልዕሊ17,500 ኪሜ ብምሕንባብ፡ ኣብ መዓልቲ 16 ግዜ ንምድሪ ትዞራ።

13. 15 ጥሪ 2026ዋንጫ ኣፍሪቃ፡ ናብ ፍጻመ ዝበጽሓ ሰኔጋልን ሞሮኮን

    

    ምንጪ ስእሊ, Getty Images

    ናብ ፍጻመ ዋንጫ ኣፍሪቃ ዝሓለፋ ሰኔጋልን ሞሮኮን ዝመጽእ ሰንበት ኣብ ርእሰከተማ ራባት ናይ ዋንጫ መን ወሰደ ግጥም ከካይዳ እየን።

    ኣአንጋዲት ሞሮኮ ትማሊ ኣንጻር ናይጀርያ ኣብ ዘጋየደቶ ግጥም ተዓዊታ ብምውጻኣ'ያ ንፍጻመ በቒዓ ዘላ።

    ክልቲአን ጋንታታት ምዱብ ግዜ ብዘይ ሸቶ ምስዛዘማ፡ ተወሳኺ 30 ደቒቕ ተዋሂብወን'ውን ክፈላለያ ኣይክኣላን።

    ኣብ ዝተኻየደ ፍጹም ቅላዕ ከኣ ኣናብስ ኣትላስ ንስሪታት ናይጀርያ 4 ብ 2 ብምስዓር ታሪኽ ሰሪሖም ኣለዉ።

    እታ ዝበለጸት ኣፍሪቃዊት ጋንታ ምዃና ዝንገረላ ሞሮኮ፡ ሓንሳብ ጥራይ'ያ ነታ ዋንጫ ክትዓትራ ክኢላ ዘላ- ኣብ 1976።

    ስለዚ ድማ'ዩ፡ ንግስነት ሞሮኮ ትማሊ ለይቲ ብሓጎስ ክትድቅስ ዘይክኣለት። እታ ጋንታ ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት'ውን ሰለስተ ግዜ ናብ ፍጻመ በጺሓ ምንባራ ይፍለጥ።

    ሞሮኮ፡ ናብቲ ኣብ ዝመጽእ ክረምቲ ኣብ ኣመሪካ፡ ካናዳን ሜክሲኮን ዝካየድ ዋንጫ ዓለም ዝሓለፈት ፈላሚት ኣፍሪቃዊት ሃገር'ያ።

    ሓንቲ ካብ ሓያላት ጋንታታት ዝኾኑ ንስሪታት ናይጀርያ'ውን ኣብዚ ውድድር ዝንኣድ ብቕዓት ብምርኣይ'ዮም ናብ ፍርቂ-ፍጻመ በጺሖም።

    እንተኾነ፡ ኣብ መወዳእታ ሰለሰተ ተጻወትቲ ዝወሰዱወን ጠርቋሻት ፍጹም-ቅላዓት ንነዊሕ እዋን ከምዝጠዓሱለን ፍሉጥ'ዩ።

    

    ምንጪ ስእሊ, Getty Images

    ኣብቲ ኣቕድም ኣቢሉ ኣብ ከተማ ታንጀር ዝተኻየደ ቀዳማይ ጸወታ'ውን፡ ሰኔጋል ንግብጺ 1 ብ 0 ብምስዓር ዳግማይ ንፍጹም ዓወት ተቓሪባ ኣላ።

    ታሪኽ ዝደገሙ ኣናብስ ታራንጋ ኣብ ዝሓለፈ ዋንጫ ኣፍሪቃ 2021 እውን ኣብ ፍርቂ-ፍጻመ'ዮም ንፈርኦናት ግብጺ ስዒሮም ናብ ዋንጫ ምዕታር ክሓልፉ በቒዖም።

    ብዘይካ'ዚ ኣብ 2022 ኣብ ዝተኻየደ ተወሳኺ መጻረዪ ግጥም ዋንጫ ዓለም ሰኔጋል ብተመሳሳሊ ኣገባብ ንግብጺ ብምስዓር ናብቲ ኣብ ቐጠር ዝተኻየደ ውድድር ክሓልፉ ክኢሎም ነይሮም።

    እቲ ትማሊ እንኮ ሸቶ ዘመዝገበ ሳድዮ ማነ፡ ሕጂ'ውን ነቲ ዋንጫ ኣፍሪቃ ዝተሓረመቶ መሓመድ ሳላሕ ዘሕንኽ ስዕረት ኣጓናጺፍዎ ኣሎ።

    ክልቲኦም ኣፍሪቃውያን ከዋኽብቲ ኩዕሶ እግሪ ኣብ እንግሊዛዊት ክለብ ሊቨርፑል ኣብ ዝነበርሉ ዓመታት፡ ደርጋ ኩለን ዋንጫታት ውድድር ክለባት ብምዕታር ብዙሕ ዓወታት ዝሓፈሱ'ዮም።

14. 15 ጥሪ 2026ኢትዮጵያ ንኤርትራን ህወሓትን ጠያይት ናብ ፋኖ ብምስግጋር ከሲሳ - ዝተዋህበ ምላሽ ከ?

    መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ንኤርትራ ናብቶም ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝንቀሳቐሱ ዕጡቓት ሓይልታት ፋኖ ወተሃደራዊ ኣጽዋር ብምቕባል ከሲሱ።

    እቲ ብ14 ጥሪ ዝወጸ መግለጺ ፈደራል ፖሊስ ከም ዝመልክቶ፡ "ምስ ውሽጣውያን ጕጅለታትን ታሪኻውያን ጸላእቲ ብምትሕብባር" ካብ ኤርትራ ዝተላእከ ምዃኑ ዝገለጾ ኣስታት 56ሽሕ ጠያይት ከም ዝሓዘ ኣፍሊጡ።

    እዚ ኣብ መንጐ ክልቲአን ሃገራት ዲፕሎማስያውን ወተሃደራውን ወጥሪ እናሓየለ ኣብ ዝመጽኣሉ ዘሎ ዝስማዕ ዘሎ ክሲ ኰይኑ፡ እቲ ኣብዚ ክሲ ተጠቒሱ ዘሎ "ታሪኻዊ ጸላኢ" ግን ብንጹር ኣይተቐልዐን።

    ምሉእ ዛንታ ኣብዚ መላግቦ ኣንብቡ

15. 14 ጥሪ 2026ዋንጫ ኣፍሪቃ 2025፡ ሰኔጋል ሕጂ'ውን ናብ ፍጻመ ሓሊፋ

    

    ምንጪ ስእሊ, Reuters

    ኣብቲ ኣቕድም ኣቢሉ ኣብ ከተማ ታንጀር ዝተዛዘመ ቀዳማይ ጸወታ፡ ሰኔጋላውያን ኣናብስ ታራንጋ ንፈርኦናት ግብጺ 1 ብ 0 ብምስዓር ካብቲ ውድድር ኣሰናቢቶሞም ኣለዉ።

    ኣብ ሊቨርፑል ከም ብጾት ብዙሕ ዓወታት ዝሓፈሱን ሳድዮ ማነን መሓመድ ሳላሕን ኣብቲ ኣብ ሜዳ 'ግራን ስታደ ዲ ታንጀር' ዓውደ-ቅልስ ንጋንታታቶም ናብ ናይ ፍጻመ ግጥም ንምብጻሕን ብኡ ኣቢሎም ዋንጫ ንምዕታርን ናይ መን ኣውደቐ ቀልስ ከካይዱ’ዮም ኣምስዮም።

    እንተኾነ እቲ ኣብ 2022 ነታ ዋንጫ ዝዓተራ ማነ ሕጂ’ውን ናብ ፍጻመ በጺሑ’ሎ።

    ዝበዝሐ ዋንጫ ኣፍሪቃ (7) ዝዓተረት ሃገራዊት ጋንታ ግብጺ'ኳ እንተኾነት ኣእዳው ሳላሕ ግን ዛጊት ኣይተንከፍኣን ዘለዋ።

    ተዳኺሞም ዝመስሉ ግብጺ፡ ኣብዚ ወሳኒ ናይ ፍርቂ-ፍጻመ ግጥም ከምቲ ትጽቢት ዝተገብረሎም ኣይነበሩን።

    እቲ ክሳብ ኣብዚ ኣብ ዘካየዶም ግጥማት ናይቲ ውድድር ኣርባዕተ ሸቶታት ዘመዝገበ ሳላሕ ህጣሙ ኣጥፊኡ ምምሳዩ ንጋንታኡ ኣይሓገዛን።

    

    ምንጪ ስእሊ, Reuters

    ታሪኽ ዝደገሙ ሰኔጋል ኣብ ዝሓለፈ ዋንጫ ኣፍሪቃ 2021 እውን ኣብ ፍርቂ-ፍጻመ'ዮም ንግብጺ ብፍጹም ቅላዕ ስዒሮም'ዮም ናብ ዋንጫ ምዕታር ክሓልፉ በቒዖም።

    ብዘይካ'ዚ ኣብ 2022 ኣብ ዝተኻየደ ተወሳኺ መጻረዪ ግጥም ዋንጫ ዓለም ነቶም ፈርኦናት ብተመሳሳሊ ኣገባብ ብምስዓር'ዮም ኣናብስ ታራንጋ ናብቲ ኣብ ቐጠር ዝተኻየደ ውድድር ክሓልፉ ክኢሎም።

    ኣብዚ ሎም-ምሸት ዝቕጽል ካልኣይ ግጥም'ውን ንስርታት ናይጀርያ ኣንጻር እታ ብደገፍታ ዝተኸበበት ኣአንጋዲት ጋንታ ኣናብስ ኣትላስ ኣብ ሓያል ግጥም ክጸምዱ’ዮም።

16. 14 ጥሪ 2026ቐጠር፡ ኣመሪካ ሰባ ካብ ወተሃደራዊ መዓስከር ከተውጽእ ጀሚራ

    

    ምንጪ ስእሊ, TSGT Scott Reed, USAF

    ኣመሪካ ካብቲ ኣብ ቐጠር ዘሎ ወተሃደራዊ መዓሰከር ሓይሊ ኣየር ኣል-ዑደይድ ሰባ ከተውጽእ ጀሚራ።

    መሻርኽቲ ቢቢሲ ዝኾነ ኣመሪካዊ ማዕን ዜና ሲ-ቢ-ኤስ ከምዝሓበሮ፡ እቲ ስጉምቲ ንውሕስነት ተባሂሉ ዝተወስደ’ዩ።

    መንግስቲ ቐጠር ብወገኑ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ እቲ ውሳነ ምስቲ ተፈጢሩ ዘሎ “እዋናዊ ዞባዊ ወጥሪ” ዝተሓሓዝ ምዃኑ ኣነጺሩ’ሎ።

    ብህዝባዊ ናዕቢ ትናወጽ ዘላ ኢራን ንናዕበኛታት ክትቀትል እንተጀሚራ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ከምዝወስድ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣጠንቂቑ ምህላዉ ይፍለጥ።

    ዛጊት ልዕሊ 2400 ተቓወምቲ ብሓይልታት ጸጥታ ኢራን ተቐቲሎም ኣለዉ። ብዙሓት ኣባላት ጸጥታ ግዳያት ቅለት ኮይኖም ምህላዎም'ውን ጸብጻባት ሓቢሮም ኣለዉ።

    ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ንእስራኤል ንምድጋፍ ኣብ ልዕሊ መደበራት ኑክሌር ኢራን መጥቃዕቲ ዝኣዘዘ ትራምፕ፡ ሕጂኸ እንታይ ክገብር ይኽእል ንዝብል፡ ዓለም ብተርባጽ ትጽበዮ ዘላ ኮይኑ’ሎ።

17. 14 ጥሪ 2026ዋንጫ ኣፍሪቃ 2025፡ ወሳኒ ግጥማት ፍርቂ-ፍጻመ

    

    ምንጪ ስእሊ, Getty Images

    ግጥማት ፍርቂ-ፍጻመ ዋንጫ ኣፍሪቃ ሎሚ ምሸት ክካየድ'ዩ።

    ኣብቲ ኣቐዲሙ ዝግበር ጸወታ፡ ሰኔጋልን ግብጽን ኣብታ ኣብ ጸንፊ ሰሜናዊ-ምብራቕ ኣህጉር ኣፍሪቃ እትርከብ ከተማ ታንጀር ክራኸባ እየን።

    ጾር ሃገራቶም ዝተሰከሙ፡ ኣብ ሊቨርፑል ከም ብጾት ብዙሕ ዓወታት ዝሓፈሱን ሳድዮ ማነን መሓመድ ሳላሕን ኣብቲ ኣብ ሜዳ 'ግራን ስታደ ዲ ታንጀር' ዓውደ-ቅልስ ንጋንታታቶም ናብ ናይ ፍጻመ ግጥም ንምብጻሕን ብኡ ኣቢሎም ዋንጫ ንምዕታርን ናይ መን ኣውደቐ ቀልስ ከካይዱ'ዮም።

    ዝበዝሐ ዋንጫ ኣፍሪቃ ዝዓተረት ሃገራዊት ጋንታ ግብጺ'ኳ እንተኾነት ኢድ ሳላሕ ግን ኣይተንከፋኣን ዘለዋ።

    ኣብቲ ቀጺሉ ሎም ምሸት ዝካየድ ካልኣይ ግጥም'ውን ናይጀርያ ኣንጻር እታ ብደገፍታ ዝተኸበበት ኣአንጋዲት ጋንታ ንግስነት ሞሮኮ ኣብ ሓያል ግጥም ክትጸምድ'ያ።

    'ኣናብስ ኣትላስ' (ሞሮኮ) ኣብ ኣፍሪቃ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ተሰሪዓ ትርከብ ዘላ ጋንታ ብምዃና ግን ንስርታት ናይጀርያ እንታይ ክገብሩ ይኽእሉ ንዝብል ኣብ ርእሰከተማ ራባት ዝርከብ ሜዳ ልኡል ሙላይ ዓብደላ ዝፈርዶ ክኸውን'ዩ።

18. 14 ጥሪ 2026ርክባት ሰበስልጣን እስራኤልን ኢትዮጵያን

    

    ምንጪ ስእሊ, Gideon Sa'ar

    ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ እስራኤል ምስ ጉጅለ ልኡኽ ኢትዮጵያ ከምዝተራኸበ ሓቢሩ።

    ጊዲዮን ሳኣር ኣብ ኤክስ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ምስ ታሕተዋይ (ዲኤታ) ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ሓደራ ኣበራ ኣድማሱ ብምርኻብ ከምዝተዘራረበ ጠቒሱ።

    እቲ ኣብዚ ቀረባ እዋን ናብ ሶማሊላንድ ዝበጽሐ ላዕለዋይ እስራኤላዊ ብዓልስልጣን፡ "ኣብ መንጎ እስራኤልን ኢትዮጵያን ዘሎ ነዊሕ ዝጸንሐ ዝምድና ነሐይሎ ኣለና" ኢሉ።

    "ንኢትዮጵያ ከም ናይ ነዊሕ እዋን ስትራተጂካዊት መሻርኽቲ ኢና ንጥምታ፡ ርክብና ድማ ዝያዳ ከነሐይሎ ኢና። ብዛዕባ ኣብ ዞባታትና ዘሎ ብድሆታት ተዘራሪብና"።

    ኣብ መወዳእታ ናይቲ ዝሓለፈ ዓመት እስራኤል ንሶማሊላንድ ከም ናጻን ልኡላዊትን ሃገር ኣፍልጦ ድሕሪ ምሃባ፡ ኢትዮጵያ ክትስዕባ'ያ ዝብል ትጽቢት'ኳ እንተጸንሐ፡ እታ ኣፍልጦ ንምሃብ ክትደናደን ዝጸንሐት ኣዲስ ኣበባ ግን ዛጊት ስቕታ'ያ መሪጻ ዘላ።

    እቲ ኣብ ከተማ ኢዮርሳሌም ዝቐነየ ልኡኽ ኢትዮጵያ ወፍሪን ምትሕግጋዝን እስራኤል ንምርካብ ምስ ሓያለ ካልኦት ሰብመዚ ተላዚቡ ከምዘሎ'ውን ብክልቲኡ ወገናት ዝወጸ ወግዓዊ ሓበሬታ የመልክት።

19. 14 ጥሪ 2026ቴህራን ካብ ምትእትታው ወጻኢ ሃገራት ነብሳ ክትከላኸል ድልውቲ እያ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢራን

    ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢራን ዓባስ ኣራግቺ፡ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ቀረባ እዋን ሰልፈኛታት "ተቓውሞኦም ክቕጽሉ" ዝላቦ ርእይቶ ድሕሪ ምሃቡ፡ ሃገሩ ካብ "እከይን ናይ ወጻኢ ምትእትታውን" ንነብሳ ክትከላኸል ምዃና ኣጠንቂቑ።

    ኣብ ዝሓለፉ ሒደት ሰዓታት ኣራግቺ ምስ ሰበስልጣንን ምኒስተራትን ቱርኪ፣ ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ፈረንሳን ዘካየዶ ዝተፈላለየ ናይ ተሌፎን ዝርርባት ኣብ ቴሌግራም ቻነሉ ጽሒፉ።

    ምኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢራን ምስ ምክትል ቀዳማይ ምኒስተርን ምኒስተር ጉዳያት ወጻኢን ኢማራት ዓረብ ኣብ ዝገበሮ ዝርርብ፡ ብዛዕባ ኣብ ኢራን ዘሎ ናዕቢ ከምዝተዛረበን "ህድኣት ሰፊኑ" ከምዘሎን ገለጹ።

    ኣብቲ ዝዘርግሖ ጽሑፍ፡ "ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ኢራን ብወግዒ ምትእትታው ተባሂሉ ዝቑጸር መግለጺታት ሰበስልጣን ኣሜሪካ ብምጥቃስ፡ ኣራግቺ፡ ህዝቢ ኢራን ሃገራዊ ልኡላውነትን ድሕነት እታ ሃገር ካብ ዝዀነ ይዅን ክፍኣትን ናይ ወጻኢ ምትእትታውን ንምክልኻል ዘለዎ ቆራጽነት ኣስሚሩሉ።

20. 14 ጥሪ 2026ኢራናዊ ሰልፈኛ ሎሚ ክቕተል ትጽቢት ከም ዝግበር ዘመዱ ንቢቢሲ ሓቢሩ

    ዝሓለፈ ሰሙን ብሰበስልጣን ኢራን ተኣሲሩ ዝነበረ ኢራናዊ ሰልፈኛ ኤርፋን ሱልጣኒ ሎሚ ክቕተል ከም ዝኽእል ኣዝማዱ ገሊጾም።

    እቲ ወዲ 26 ዓመት ኣብ ጥቓ ርእሰ ከተማ ቴህራን ኣብ ዝተኻየደ ተቓውሞ ድሕሪ ምስታፉ ናይ ሞት ፍርዲ ከምዝተዋህቦ ጸብጻባት ይሕብሩ።

    ሓደ ዘመድ ንቢቢሲ ፐርሽያን ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ሱልጣኒ ኣብ ኢራን ተቓውሞታት ኣብ ዝለዓለ ጥርዙ ኣብ ዝበጽሓላ መዓልቲ ሓሙስ ከምዝተኣሰረ ሓቢሩ።

    "ኣብ ኣዝዩ ቅልጡፍ መስርሕ፡ ኣብ ውሽጢ ክልተ መዓልታት ጥራይ፡ እቲ ቤት ፍርዲ ናይ ሞት ፍርዲ ሂቡ" ዝበለ እቲ ዘመድ፡ ነቶም ስድራቤት ረቡዕ 14 ጥሪ ክቕተል ምዃኑ ከምዝተነግሮም ገሊጹ።