Facal Oirbh, BBC Radio nan Gàidheal, 30 Ògmhios 2009

Crodh

Nì

Tha am facal nì, a' ciallachadh crodh, ri lorg ann an òrain leithid Òran Chaluim Sgàire:

Chuala Fionnlagh MacLeòid an rann a leanas a tha ag innse dè na h-innsean a b'fheàrr airson crodh-bainne ann an Ùig agus Beàrnaraigh Leòdhais:

'S ann ann an Ùig a tha Nì Bharabhais, faisg air Scealascro, ged nach eil fhios an ann a' togail nan creach à Barabhas a bhite. Bha na h-Ùigich agus na Nisich a' dèanamh stair eadar an dà àite.

Eudail

Seo facal eile a chleachdte airson crodh.

Ach, mar a thuirt Fionnlagh, "Nuair a bha thu ag ràdh m'eudail ri do shòlas, 's beag a dh'fhios a bha aice gur ann ga samhlachadh ris a' bhò air a' stiall a bha thu!" Chante feudail an cuid a dh'àiteachan.

A' leagail a' bhainne

Chante gu robh cuid a chrodh na bu deònaich air leagail a' bhainne na bha feadhainn eile. Bha iad sin na b'fhasa am bleoghainn. Bha cuimhne aig Fionnlagh air a bhith a' toirt feamainn dhan chrodh air an àirigh, feuch a leagadh iad am bainne na bu luaithe.

Bò-bhuailte / Crodh-bualaidh

B' e seo a chante ri crodh nach fhuilingeadh daoine faisg orra ach na daoine a bhiodh timcheall orra an còmhnaidh. Nan rachadh coigreach faisg air bò-bhuailte, thigeadh stùirc oirre, le ceann a' dol sìos gu aon ghualainn. Mur a biodh i ceangailte, chuireadh i na h-adhaircean anns a' choigreach.

A' buachailleachd a' chruidh

Bha beathach mart a' cunntadh uibhir do theaghlach 's gu robhas gan altramas. Bhite cuideachd a' cur chnapan air bàrr nan adhaircean gus nach biodh iad a' milleadh a chèile.

An cuairteachadh

Bha seo airson crodh a' bhaile a chumail a-mach às an talamh-àitich nuair a bha am bàrr a' fàs. Bhiodh cuideigin ris a' chuairteachadh, a' cuairteachadh a' bhaile, agus sin an duine as a' bhaile a bha air a phàigheadh airson an crodh gu lèir a chumail air taobh a-muigh crìochan a' bhaile gus nach fhaigheadh iad chun a' choirce agus am bàrr eile.