ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਬਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ?- ਗਰਾਊਂਡ ਰਿਪੋਰਟ

ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕੀ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਇਆ ਨਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕੇ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਮਾਪੇ ਹੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਮਾਪੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਬਦਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਉਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਗਪਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਦਰਖਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਬੱਚੀ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਜ਼ੋਇਆ ਦੱਸਿਆ।

ਨਾਂ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੋਇਆ ਨੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਰੱਖ ਲਈਆਂ। ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਜ਼ੋਇਆ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਗੁੜੀਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਗੁੜੀਆ ਦੱਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ੋਇਆ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਆਂਢੀ ਬੱਚਾ ਅਨਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਸਾਲਾ ਅਨਸ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।

ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਝਿੜਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ - ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਬੁਲਾਓ। ਬੱਚਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਨਸ ਨਾਮ ਲਿਆ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਦੇ ਜਵਾਬ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਬਣਨ ਦਾ ਮਕਸਦ

ਦਰਅਸਲ, 2018 ਵਿੱਚ ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕੁੱਲ 13 ਜਣੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਨੌਸ਼ਾਦ, ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਇਰਸ਼ਾਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਖ਼ਤਰ ਅਲੀ ਵੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਹਿੰਦੂ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਜ਼ੋਇਆ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੀ।

ਇਹ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਸ਼ਾਦ ਰਾਜ ਮਿਸਰੀ ਹਨ। ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਕੱਪੜੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਇਰਸ਼ਾਦ ਵੀ ਡੱਗੀ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰੀ ਪਾ ਕੇ ਕੱਪੜੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਖ਼ਤਰ ਅਲੀ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਬਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ?

ਅਖ਼ਤਰ ਅਲੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਸ਼ 2018 'ਚ ਸ਼ੱਕੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੇਟੇ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

ਯੁਵਾ ਹਿੰਦੂ ਵਾਹਿਨੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਖਾਲੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਿਆ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਬਣਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਹਿੰਦੂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਸ਼ਾਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੁਕਈਆ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਵਿਆਹ ਹਿੰਦੂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ।

ਨੌਸ਼ਾਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਲਈ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚੇ ਵੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ।

ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਕੇ ਕੀ ਮਿਲਿਆ?

ਨੌਸ਼ਾਦ ਨੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮੁੜ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਕਾਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਰਸ਼ਾਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਬਣੇ ਸਨ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਹਿੰਦੂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਰਸ਼ਾਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਕਵੀ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇਰਸ਼ਾਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

ਇਰਸ਼ਾਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਗਿਆ ਪਰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ। ਹਿੰਦੂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਨੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ। ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਛੇੜਖਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਫੋਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ।"

"ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਜਾਤ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ? ਜੇ ਜਾਤ ਨਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ? ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰ 'ਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਈ।"

ਅਖ਼ਤਰ ਅਲੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨੂੰਹ ਸ਼ਬਰਾ ਖਾਤੂਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ''ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਸਾਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਾਂ, ਮੈਂ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਂਗੀ। ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਬਣਦਾ ਤਾਂ ਦਲਿਤ ਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਝੱਲਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਜਾਵਾਂ? ਦੇਖੋ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।"

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ-

ਅਖ਼ਤਰ ਅਲੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਫਿਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਅਜੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਹੈ। ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਦਿਲੇਰ ਸਿੰਘ ਰੱਖ ਲਿਆ।

ਦਿਲੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਿੰਦੂ ਰੱਖੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਦਿਲੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਮੰਜੂ ਰੱਖ ਲਿਆ ਹੈ।

ਦਿਲੇਰ ਸਿੰਘ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਹਨ ਤਾਂ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਹੋਇਆ?

ਇਸ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਚੁੱਪ ਛਾ ਗਈ।

ਚੁੱਪੀ ਤੋੜਦਿਆਂ ਦਿਲੇਰ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮਿਲਣਾ ਕੀ ਸੀ? ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਾਮ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਜੈਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਉਹ ਘਰ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਫਿਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਨਹੀਂ।"

ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ?

ਜੈਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ''ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਿਸ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਵਿਚ ਰਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।"

ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਦੇਖੋ, ਹਿੰਦੂ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਬਣਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਤ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੀ ਵਿਆਹ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।"

"ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਜਾਤ ਅਪਣਾਏਗਾ? ਜਾਤ ਜਨਮਜਾਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੀ ਜੱਟ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਜੱਟ ਅਪਣਾਏਗਾ?

ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਜਾਘਵਰਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਬਦੁਲ ਮਤੀਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਜੋ ਨਾਅਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਧੋਖਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮਤੀਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਕਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ? ਘਰ ਦੀ ਬਾਲਕੋਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ। ਜਾਂ ਗੈਰੇਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵਜਾਉਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ।"

"ਦੇਖੋ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਸੰਗਲੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ਅਤੇ ਹਾਰ ਕੇ ਉਹ ਬੋਧੀ ਬਣ ਗਏ। ਪੱਛਮੀ ਧਰਮਾਂ ਅਰਥਾਤ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਮੂਹਿਕਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਭਾਵ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਅਤੇ ਜੁੜਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਲੋਕ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।''

ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?

ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮਤੀਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਲ ਬਦਲਣ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਰਹੇ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਦਿਲ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ? ਯਾਨੀ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਇੰਨਾ ਉਦਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ?"

"ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭੰਭਲਭੂਸੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।"

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਤੀਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਸਈਦ ਨਕਵੀ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਦ ਮੁਸਲਿਮ ਵੈਨਿਸ਼ੇਸ' ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਅਚਾਨਕ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਕੁਤੁਬ ਮੀਨਾਰ ਤੋਂ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਤੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।"

"ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਕਿਵੇਂ ਲੜੀਆਂ ਜਾਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗੇਟ ਦੇ ਬਾਹਰ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਫਰਜ਼ੀ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਝੱਟ ਇਹ ਨਾਵਲ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ।''

ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਜੈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਬੇਟੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਸਵਾਲ ਉਦੋਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੀਕਾਰਯੋਗਤਾ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਜਿਹੜੀ ਜਾਤ ਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਜਾਤ ਮਿਲੇਗੀ।"

"ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਹਿੰਦੂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੌਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਨਾਹ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ?''

ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਲੋਹਾਨਾ-ਠੱਕਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਜਾਤ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਤ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ?

ਸੁਰਿੰਦਰ ਜੈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹਰਿਆਣਾ 'ਚ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਜਾਟਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਪਣਆ ਲਿਆ ਹੈ। ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।"

"ਜਿਹੜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਕੀ ਕੋਈ ਸ਼ੇਖ, ਪਸਮੰਦਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇਗਾ? ਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸੁੰਨੀ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਅਸੀਂ ਇਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਆਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਜਾਤ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੇਵਾਤ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਗੋਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।''

ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੌਰਾਂਗ ਜਾਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸੁਰੇਂਦਰ ਜੈਨ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਾਤ-ਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਜਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕੇ। ਪਰ ਉਹ ਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਤਾਂ ਵੰਡਣਗੇ।"

"ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਅਕਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੀ ਲੋਕ ਉਸ ਅਕਸ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨਗੇ ਜਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਗੇ? ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਮਕਾਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ?''

ਅਖ਼ਤਰ ਅਲੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਯੁਵਾ ਹਿੰਦੂ ਵਾਹਿਨੀ ਦੇ ਬਾਗਪਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਯੋਗੇਂਦਰ ਤੋਮਰ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਫਿਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ?

ਇਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ 'ਚ ਯੋਗੇਂਦਰ ਤੋਮਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਪਰ ਸਾਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਕਰਨ।''

ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਕੇ ਕੀ ਮਿਲਿਆ?

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼ੀਆ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 5 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਤਿੰਦਰ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਤਿਆਗੀ ਬਣ ਗਏ।

51 ਸਾਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜਤਿੰਦਰ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਤਿਆਗੀ 50 ਸਾਲ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਪਿਛਲੇ 10 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਹਨ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ 10 ਮਹੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ?

ਤਿਆਗੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਨਾਤਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਜਾਤ ਲੈ ਲਈ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਜਾਤ ਦੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣਗੇ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗੀ ਜੋੜਿਆ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤਿਆਗੀ ਸਮਾਜ ਧੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾ ਲਵੇਗਾ।"

"ਮੇਰਾ ਅਤੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਧਰਮ ਇਸਲਾਮ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਬਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਗੁਣ ਹਨ।''

ਜਤਿੰਦਰ ਤਿਆਗੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਘੁਲਣ-ਮਿਲਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅਤੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਵਿਆਹੁਤਾ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।"

"ਮੈਂ ਮਰਦੇ ਦਮ ਤੱਕ ਸਨਾਤਨ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰੋਟੀ-ਬੇਟੀ ਦਾ ਸਾਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਅਜਿਹੇ 'ਚ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨਾ ਘਰ ਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਘਾਟ ਦੇ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸੀ ਉਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"

ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਰਾਇਣ ਤਿਆਗੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਨਾਤਨ 'ਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ।

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਸੱਚ ਕਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਘੋਲ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਨਾਤਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਆ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।''

ਧਰਮ ਇੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਕੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਇੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ?

ਇਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ 'ਚ ਤਿਆਗੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂਵਾਦ ਨੂੰ ਖੁੱਲੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਅਪਨਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਡਰਾਮੇਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।''

ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਰਾਇਣ ਤਿਆਗੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਜੈਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਣਾ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਾਂ ਪਰ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਹੀ।"

"ਮੈਂ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਓਵੈਸੀ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਬੋਲਣਾ ਬੰਦ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ 'ਤੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਕਦੇ ਬੋਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣਾ ਪਿਆ ਹੈ।''

ਸੁਰਿੰਦਰ ਜੈਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਸੀਮ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ 'ਚ ਕੁਝ ਵੀ ਬੋਲਣਾ ਨਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। "ਅਸੀਂ ਯਤੀ ਨਰਸਿਮਹਾਨੰਦ ਵਰਗੇ ਅਤਿ ਹਿੰਦੂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।"

ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਿਮਾਦਰੀ ਚੈਟਰਜੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਟੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਕੋਈ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਕੀ ਕੋਈ ਅਸ਼ਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਪਸਮੰਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏਗਾ? ਉਥੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪਛਾਣ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।''

ਅੰਬੇਦਕਰ ਵੀ ਬੇਵੱਸ ਸਨ

ਸੁਰੇਂਦਰ ਜੈਨ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਜਾਤ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕੀ ਇਹ ਇੰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ?

ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਿਮਾਦਰੀ ਚੈਟਰਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੇਕਰ ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮਾਮਲਾ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।"

"ਅੰਬੇਦਕਰ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ? ਜਾਤ ਦੇ ਦੁਸ਼-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ। ਬੌਧ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਨਵਾਚਾਰ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਜੈਨ ਸਾਹਿਬ ਤਾਂ ਜਾਤ ਪਾਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ।"

ਹਿਮਾਦਰੀ ਚੈਟਰਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਮੈਂ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮਤੀਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਕੀ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਸਟਰ ਬੈੱਡਰੂਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲੇਗੀ? ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਦਲਿਤ ਸਨ ਤਾਂ ਮੁੜ ਦਲਿਤ ਬਣਨ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਵੇਗਾ? ਜੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਆਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਜੈਨ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾ ਦੇਣਗੇ? ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਘਰ ਪਰਤ ਕੇ ਗੈਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਆਵੇਗਾ? ਜੈਨ ਸਾਹਿਬ ਮਾਸਟਰ ਬੈੱਡਰੂਮ ਦਿਓ।''

ਜਦੋਂ ਦਿਲੇਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਕੱਪੜੇ ਵੇਚਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਨਸੂ ਤੋਂ ਮੰਜੂ ਬਣ ਗਈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਿਲੇਰ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਹੈ। ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ?

ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਚੈਟਰਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ - ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇਕਰ 'ਘਰ ਵਾਪਸੀ' ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ 'ਨਾਮ ਵਾਪਸੀ' ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ-

(ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)