کرملین چگونه اینفلوئنسرهای غربی را برای تبلیغ روسیه جذب می‌کند؟

اندرو تیت، اینفلوئنسر بریتانیایی-آمریکایی، اوایل ماه ژوئن ویدیوهایی از خود منتشر کرد که در آنها با لباس‌های نظامی دیده می‌شد و در حالی که سربازان روسی او را همراهی می‌کردند، سوار بر تانک در نزدیکی خطوط مقدم جنگ در اوکراین رفت‌وآمد می‌کرد.

او در شبکه اجتماعی ایکس، در کنار ویدیویی از خود که در آن با یک شعله‌افکن شلیک می‌کرد، نوشت: «ما در روسیه موقع صبحانه سیگار برگ‌هایمان را این‌گونه روشن می‌کنیم.»

پست‌های دیگری که همان هفته منتشر کرد، او را در حال ژست گرفتن در میدان سرخ مسکو و بالا بردن جام کوکتل در یک بارِ در پشت‌بامی در مسکو نشان می‌داد.

تیت، که خود را یک زن‌ستیز معرفی می‌کند و در بریتانیا با اتهامات تجاوز و قاچاق انسان روبه‌رو است، یکی از اینفلوئنسرهای غربی است که تعدادشان رو به افزایش است و روسیه را برای مخاطبان محافظه‌کار در کشورهای خود، به عنوان الگویی جذاب معرفی می‌کنند.

محتوای آن‌ها بازتاب‌دهنده مواضع تبلیغاتی کرملین درباره خانواده، ایمان مذهبی و تهدید آن چیزی است که «فرهنگ وُک غرب» نامیده می‌شود. چندین نفر از این افراد توسط مقام‌های روسی یا گروه‌های وابسته به دولت میزبانی شده‌اند.

هلنا ایوانوف، پژوهشگر وابسته به اندیشکده هنری جکسون، می‌گوید: «بیشتر مردم هرگز به روسیه سفر نخواهند کرد. در عوض، برداشت خود را بر اساس اطلاعاتی که در اینترنت می‌بینند شکل می‌دهند.»

او گفت هدف این است که مردم هنگام فکر کردن به روسیه، پیش از هر چیز به «کلیساهای زیبا، ارزش‌های سنتی، مهمان‌نوازی و میراث فرهنگی» فکر کنند، نه به «سانسور، سرکوب سیاسی و جنگ روسیه علیه اوکراین».

این روند در حالی رخ می‌دهد که مسکو پس از حمله تمام‌عیار به اوکراین در سال ۲۰۲۲ به دنبال راه‌های تازه‌ای برای ارتباط با مخاطبان غربی است؛ حمله‌ای که باعث شد رسانه‌های دولتی مانند آرتی و اسپوتنیک در بخش بزرگی از اروپا ممنوع شوند و ده‌ها دیپلمات روس نیز اخراج شوند.

مجمعی علیه نظم جهانی آمریکا

سفر تیت همزمان با برگزاری «مجمع اقتصادی بین‌المللی سن‌پترزبورگ» انجام شد. این گردهمایی سالانه زمانی به عنوان پاسخ روسیه به مجمع داووس معرفی می‌شد و مدیران ارشد شرکت‌های غربی، سرمایه‌گذاران و رهبران سیاسی را که مشتاق تجارت و سرمایه‌گذاری در روسیه بودند، به خود جذب می‌کرد.

اما از زمان آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین، نقش این مجمع به‌طور چشمگیری تغییر کرده است. اکنون که رهبران و شرکت‌های غربی عمدتا در آن حضور ندارند، این مجمع به سکویی برای مخالفت روسیه با نظم بین‌المللی تحت رهبری غرب تبدیل شده است.

فهرست مهمانان امسال مجموعه‌ای نامتعارف از چهره‌های آمریکایی را گرد هم آورده بود؛ از کندیس اوونز، مفسر محافظه‌کار، و رادنی میمز کوک جونیور، رئیس کمیسیون هنرهای زیبای آمریکا، گرفته تا استیون سیگال، بازیگر سینما و از حامیان دیرینه ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه.

کندیس اوونز که در نشستی درباره زندگی خانوادگی سخنرانی کرد، از نخستین سفر خود به روسیه استفاده کرد تا همراه همسر و فرزندانش از جاذبه‌های مسکو و سن‌پترزبورگ بازدید کند و تصاویر آن‌ها را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کند.

او در مصاحبه‌ای با ریک سانچز، مجری آرتی و گوینده سابق تلویزیون آمریکا که اکنون در مسکو زندگی می‌کند، گفت: «من همیشه به این مسئله می‌گویم اثرات باقی‌مانده جنگ سرد. فقط به شما می‌گویند روسیه جایی است که نباید به آن بروید.»

کوک که از سوی دونالد ترامپ به این سمت منصوب شده و نخستین مقام رسمی دولت آمریکا است که از سال ۲۰۱۷ تاکنون در این مجمع شرکت می‌کند، از حضور خود در نشستی با موضوع «گفت‌وگوی فرهنگی» استفاده کرد تا از «داچا»، خانه سنتی ییلاقی روسیه، تمجید کند.

او به حاضران گفت: «این داچای من است؛ جایی که در آتلانتا زندگی می‌کنم.» به گزارش رسانه آر‌بی‌سی، او افزود: «خانه من به سبک سنتی معماری چوبی روسی ساخته شده است؛ سبکی که طی دهه‌ها بر من تاثیر عمیقی گذاشته و آن را فوق‌العاده می‌دانم.»

مقام‌های روسی این رویداد را موفقیت‌آمیز توصیف کردند و اعلام کردند بیش از ۲۴ هزار و ۵۰۰ نفر از ۱۴۲ کشور در آن شرکت کرده‌اند.

بیشتر مهمانان خارجی از کشورهایی بودند که با وجود تحریم‌ها همچنان روابط خود را با مسکو حفظ کرده‌اند؛ از جمله چین، هند و کشورهای حوزه خلیج فارس.

اگرچه خود اندرو تیت در این مجمع حضور نداشت، اما سفر او به روسیه با انتقاد برخی وبلاگ‌نویسان طرفدار جنگ در تلگرام روبه‌رو شد.

کانال نظامی پرمخاطب رای‌بارهرگونه تلاش برای استفاده از این اینفلوئنسر به عنوان ابزاری برای قدرت نرم را «یک اشتباه راهبردی» توصیف کرد. این کانال نوشت: «اعتبار او در فضای رسانه‌ای برای هر فرد عاقلی روشن است: فردی تحریک‌کننده که با اتهامات کیفری و قاچاق انسان روبه‌روست.»

تامین مالی اینفلوئنسرهای غربی

تلاش کرملین برای جذب اینفلوئنسرهای خارجی تنها به سفرهای تبلیغاتی و دسترسی رسانه‌ای محدود نمی‌شود.

تحقیقات رسانه‌های مستقل روسی که در تبعید فعالیت می‌کنند، از وجود شبکه گسترده‌تری برای تامین مالی محتوای طرفدار روسیه با هدف مخاطبان خارجی پرده برداشته است.

گزارش‌های «نُوایا گازِتا یوروپ» و «آی‌استروریز» نشان داد که شبکه آر‌تی پس از اعمال تحریم‌هایی که باعث توقف پخش آن در بخش بزرگی از اروپا شد، همچنان از طریق شرکت‌های واسطه به تامین مالی اینفلوئنسرهای غربی ادامه داده است.

ویدیوهای این افراد که اغلب در همان مکان‌های گردشگری فیلم‌برداری شده‌اند، برای مخاطبان با زبان‌های مختلف تهیه می‌شد اما از الگوی مشابهی پیروی می‌کردند: نمایش کلیساها، بناهای تاریخی، زندگی خانوادگی و امنیت عمومی در روسیه، همراه با ارائه تصویری جذاب از این کشور به عنوان مکانی مناسب برای زندگی.

برخی از آن‌ها در سفرهای رسانه‌ای سازمان‌یافته نیز شرکت کرده‌اند.

در ۱۸ ژانویه ۲۰۲۵، گروهی از وبلاگ‌نویسان خارجی از صومعه ووسکرسنسکی در حومه مسکو بازدید کردند؛ سفری که به گفته پژوهشگران توسط شبکه تلویزیونی ارتدوکس روسی «اسپاس» سازمان‌دهی شده بود و این شبکه بعدها تصاویری از آن را پخش کرد.

این تلاش با سیاست کرملین برای جذب مهاجران از کشورهایی که مسکو آن‌ها را «غیردوست» می‌نامد، همسو است.

بر اساس فرمانی که ولادیمیر پوتین اوت ۲۰۲۴ امضا کرد، شهروندان ۴۷ کشور، از جمله آمریکا، کانادا و بیشتر کشورهای اتحادیه اروپا، می‌توانند در صورت اعلام پایبندی به «ارزش‌های معنوی و اخلاقی سنتی روسیه» برای دریافت اقامت موقت سریع درخواست دهند.

پشتیبانی این برنامه بر عهده سازمان غیرانتفاعی «به روسیه خوش آمدید» است که به خارجی‌ها برای اسکان در روسیه کمک می‌کند.

این سازمان توسط ماریا بوتینا، نماینده پارلمان روسیه راه‌اندازی شده است، فردی که در سال ۲۰۱۸ در آمریکا به دلیل فعالیت به عنوان عامل خارجی ثبت‌نشده محکوم شد.

ماریا بوتینا در نشست خبری معرفی این طرح در سال ۲۰۲۴، به نقل از گزارش انگلیسی خبرگزاری دولتی «تاس» گفت: «این سازمان دقیقا به افرادی کمک می‌کند که ارزش‌های روسی را پذیرفته‌اند و به پناهگاه معنوی و اخلاقی نیاز دارند.»

یکی از بنیان‌گذاران این سازمان، مارتین هلد، کارآفرین اتریشی، مالک شرکت نرم‌افزاری روسی «فنسی نرد» است.

به گفته «آی‌استرویز»، این شرکت در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ حدود ۴۵ میلیون روبل (حدود ۶۰۰ هزار دلار) از شرکت مادر آرتی یعنی «آنو تی‌وی نوستی» از طریق شبکه‌ای از شرکت‌های واسطه دریافت کرده است.

همین تحقیق نشان داد که الکساندرا یوست، سازنده آمریکایی-روسی کانال یوتیوب «ساشا میت راشا»، ماهانه تا دو هزار دلار از آرتی دریافت می‌کرده است.

اتحادیه اروپا در ژوئن ۲۰۲۶ او را به اتهام ترویج روایت‌های طرفدار کرملین تحریم کرد.

الکساندرا یوست برای نزدیک به ۷۰ هزار دنبال‌کننده خود در شبکه ایکس ویدیوهای سفر با موسیقی‌های پرطرفدار منتشر می‌کند.

او در مکان‌هایی مانند میدان سرخ مسکو، شهرهای تاریخی حلقه طلایی در شمال‌ شرق مسکو و اجراهای باله فندق‌شکن فیلم‌برداری می‌کند.

او در یکی از پست‌های اخیر خود درباره نبود برندهای غربی که بسیاری از آن‌ها پس از حمله روسیه به اوکراین این کشور را ترک کردند، نوشت که روس‌ها بدون آن‌ها وضعیت بهتری دارند.

او در شبکه ایکس نوشت: «این اتفاق خوبی است. وقت آن رسیده که از برندهای محلی حمایت کنیم، نه از محصولاتی که در کارخانه‌های کم‌دستمزد آن سوی دنیا تولید می‌شوند.»

کانال یوتیوب «ری‌یل روپورتر» که توسط کنستانتین روژکوف، کارمند سابق آرتی، اداره می‌شود، اندکی پس از آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین به عنوان یک وبلاگ انگلیسی‌زبان درباره سفر راه‌اندازی شد.

اما بعدها محتوای آن به ویدیوهایی درباره اقتصاد، تحریم‌ها و خارجی‌هایی تغییر یافت که می‌گفتند برای داشتن زندگی بهتر به روسیه مهاجرت کرده‌اند.

این پلتفرم در سال ۲۰۲۵ حساب کاربری این کانال را حذف کرد، اما ویدیوهای قدیمی همچنان در آرشیو این کانال که نزدیک به ۵۰۰ هزار مشترک دارد، در دسترس هستند.