از یلدا تا جشن اهدای اولین شلوار؛ مهم‌ترین جشن‌های آخرین ماه سال کدامند؟

کریسمس که کمی بعد از انقلاب زمستانی در نیم‌کره شمالی از راه می‌رسد مشهور‌ترین جشن ماه دسامبر در جهان است.

هرچند میلیون‌ها نفر در چین، ایران و آمریکای جنوبی انقلاب زمستانی، کوتاه‌ترین روز سال یا طولانی‌ترین شب سال در نیمه شمالی جهان را که پیشینه‌ای صد‌ها و هزاران‌ساله دارد جشن می‌گیرند.

در کشور‌های جنوب آفریقا، انقلاب تابستانی در ماه دسامبر هم با جشنواره‌ها سنتی و جشن‌های گوناگون اولین برداشت میوه‌ها گرامی داشته می‌شود.

جشن‌های نیمه زمستان در ماه دسامبر

دونگ‌ژی جشن چینی است که شاید بتواند آن را «اوج زمستان» یا «از راه رسیدن زمستان» ترجمه کرد. پیشینه این جشن به ۲۵۰۰ سال پیش و سلسله هان در چین باستان می‌رسد. جشن‌های مربوط به آن از روز انقلاب زمستانی شروع می‌شود و تا ۱۵ روز ادامه دارد.

باور بر این که این جشن بر مبنای مفهوم و فلسفه سنتی چینی یین و یانگ، نماد هماهنگی و تعادل بنیان نهاده شده است.

با کوتاه شدن روزها انرژی یانگ کاهش پیدا می‌کند به همین دلیل در جشن دونگ‌ژی یا انقلاب زمستانی مردم خوراکی‌هایی می‌خورند که انرژی یانگ (گرما) داشته باشد تا بتوانند حریف یین (سرما) زمستان شوند.

این خوراکی‌ها شامل کوفته‌ برنجی‌هایی به نام تانگوآن، نمادی از پیوند و کامیابی و نیکبختی، پیراشکی‌های گوشتی، خورش گوشت گوسفند و حریره یا حلیم بابائو (تهیه‌ شده از بنشن، دانه‌های خوراکی و میوه‌های خشک) می‌شود.

یلدا که به شب یلدا و زایش مهر هم مشهور است جشن ایرانی با پیشینه تاریخی ۵۰۰۰ ساله است که در شب انقلاب زمستانی جشن گرفته می‌شود. این روز در تقویم ایرانی اولین روز زمستان است.

نام آن از واژه سریانی به معنای «زاده شدن و تولد» آمده است. در دین زردشتی و در ایران باستان آن را زاده‌ شدن دوباره میترا، خدای خورشید می‌دانستند چون از این زمان تا فرا‌رسیدن انقلاب تابستانی خورشید مدت زمان طولانی‌تری در آسمان باقی می‌ماند.

میترا نماد و نشانه نور، نیکی و توانایی بر روی زمین بود. این جشن را زردشتیان از میترائیسم، دین دیگری در خاور‌میانه برگرفته‌اند.

یلدا یکی از مهم‌ترین جشن‌های پیش از اسلام بوده است و هنوز در ایران و سراسر جهان آن را جشن می‌گیرند.

در گذشته جشن‌ یلدا شامل هدیه‌ دادن و گرفتن و آذین بستن خانه‌ها با برگ و آذین‌های گوناگون و اجازه دادن یک روز حکمرانی زیر‌دستان بر فرادستان بوده است.

گمان بر این است که رومی‌ها این آئین‌ها را در جشن‌ زمستانی ساتورنالیا یا جشن خدای ساتورن یا زحل به امانت گرفته باشند. به‌ هر‌ حال می‌بینیم که آئین‌‌های کهن یلدا به‌عنوان آداب و رسوم کریسمس استفاده می‌شود.

در پرو و اکوادور برخی از مردمان هنوز جشن باستانی کاپاک رایمی را جشن می‌گیرند.

این جشن را اینکا‌ها بنیان گذاشتند، مردمانی که بر بخش وسیعی از ساحل غربی آمریکای جنوبی تا قرن شانزدهم حکمرانی می‌کردند. این جشن به افتخار اینتی، خدای خورشید و در روز انقلاب زمستانی یا اولین روز سال نو اینکا‌ها برگزار می‌شد.

در این روز حیوانات را قربانی می‌کردند و چیچا دی‌جورا (آبجو ذرت) می‌نوشیدند و برگ‌های کوکا می‌جویدند و می‌رقصیدند. خاکستر حیوانات قربانی را جمع می‌کردند و در رودخانه‌ها می‌ریختند چنان که گویی به خدای ویراکوچا، آفریننده زمین و زمان تقدیم کرده‌اند.

این زمان همچنین زمانی است که پسران جوان تبدیل به جنگجویانی برای امپراتوری اینکا‌ها می‌شدند.

کاپاک رایمی هنوز در برخی روستا‌های پرو و کوه‌های آند در اکوادور همراه با رژه‌هایی جشن گرفته می‌شود. بخشی از آئین این جشن اهدای اولین شلوار به پسران شش یا هفت‌ساله و اولین روبان برای گیسوان دختران است.

جشن‌های نیمه‌ تابستان در ماه دسامبر

در بسیاری از مناطق جنوبی آفریقا انقلاب تابستانی هنوز جشن گرفته می‌شود و همراه با جشن‌های گوناگون اولین محصول میوه است که نشانه شروع فصل برداشت در این مناطق است.

این سنتی دیرین در میان گروه‌هایی از مردمان جنوب آفریقاست مانند باکا (که آن را اینگکوبه می‌نامند) و مردم زیمبابوه (که آن را اینخوالا می‌نامند) و مردم سوازی (که آن را اینکوالا می‌نامند) و مردم زولو (که آن را جشن اولین محصول می‌نامند).

در این زمان از سال سرپرست خانوار اولین محصول که قرار است در آن سال برداشت شود را می‌چشد و سپس به اعضای دیگر خانواده هم اجازه می‌دهد محصول را بخورند.

همچنین در این زمان حکمران یا پادشاه منطقه یا کشور هم اولین محصول میوه را می‌چشد. حیوانی قربانی می‌کنند و حکمران یک میوه کالاباش (میوه کدو‌مانند وحشی) را خرد می‌کند که نماد و نشانه بهره‌مندی مردم از برداشت میوه‌ها و محصولات است.

بریتانیا در زمان استیلا بر این منطقه و در پایان جنگ‌‌های میان مردم زولو و بریتانیا در سال ۱۸۷۹ اجرای این مراسم را برای مردمان زولو ممنوع کرده بود. در سال ۱۹۹۰ به همت پادشاه زولو، گودویل زوالیتینی این جشن‌ها دوباره احیا شد و از آن زمان تاکنون هر سال در انیوکنی رویال پالاس واقع در کوازولو ناتال واقع در آفریقای جنوبی برگزار می‌شود.

اولین جشن برداشت میوه اینکوالا بزرگ نامیده می‌شود و رویداد فرهنگی مهمی در اسواتینی است (که پیشتر سوازیلند نامیده می‌شد).

این جشن شش روز ادامه دارد و زمانی برای تجلیل از حکومت پادشاهی کشور اسواتینی است. برای ادای احترام به پادشاه جنگجویان در روزهای جشن مزارع پادشاه را از هر علف هرزی پاک می‌کنند.

جشن‌های اولین محصول میوه زمانی برای پاکسازی و تجدید قوای روحی افراد هم هست و پایه‌های جشن کوانزا بر همین اساس بنیان گذاشته شده است. جشن امروزی برای آفریقایی‌ـ‌آمریکایی‌ها که هر سال از ۲۶ دسامبر تا اول ژانویه برگزار می‌شود.

نام این جشن برگرفته از اصطلاحی است که به زبان سواحیلی به معنای «اولین برداشت محصول میوه» است.

مولانا رون کارنگا، استاد مطالعات آفریقایی دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در سال ۱۹۶۶ جشن کوانزا را بنیان گذاشت تا سنت‌های خانوادگی و ارزش‌های اجتماعی در میان جمعیت آفریقایی‌ـ‌آمریکایی ایالات متحده را بهبود بخشد.