حقایق باورنکردنی درباره قهرمانان جام جهانی: اهمیت جغرافیا، نحسی رده‌بندی فیفا و اثر عجیب بایرن و اینتر

پیش‌بینی نتایج جام جهانی از سال‌ها پیش یکی از سرگرمی‌های جذاب دنیای فوتبال بوده است. امروزه ابرکامپیوترها، شرکت‌های شرط‌بندی، هواداران حرفه‌ای و حتی مدعیان پیشگویی، همگی تلاش می‌کنند قهرمان بعدی این رقابت‌ها را حدس بزنند.

اما حتی یواخیم کلمنت، تحلیل‌گر مالی آلمانی، هم که به دلیل پیش‌بینی درست قهرمان سه دوره اخیر جام جهانی شهرت پیدا کرده، معتقد است که وقتی پای بهترین تیم‌ها به میان می‌آید، بسیاری از چیزها به شانس بستگی دارد.

او به بخش ورزش بی‌بی‌سی می‌گوید: «عواملی مانند آمادگی یک تیم در روز مسابقه، تصمیمات داور یا حتی برخورد شانسی توپ به تور به جای تیر دروازه، همگی غیرقابل پیش‌بینی هستند.»

با این حال، اگر تاریخ جام جهانی را بررسی کنیم، چند عامل وجود دارد که تیم‌های مدعی قهرمانی بهتر است آن‌ها را در نظر داشته باشند؛ عواملی که برخی از آنها بسیار شگفت‌انگیز هستند.

باشگاه کوچک قهرمانان

از میان ۸۴ تیمی که در بزرگ‌ترین تورنمنت فوتبال جهان حضور داشته‌اند، تاکنون تنها هشت کشور موفق شده‌اند جام را بالای سر ببرند: آرژانتین، برزیل، انگلیس، فرانسه، آلمان، ایتالیا، اسپانیا و اروگوئه.

تنها سیزده کشور در طول تاریخ به فینال جام جهانی راه یافته‌اند و برخی از آن‌ها بارها این موفقیت را تکرار کرده‌اند. آلمان با هشت حضور در فینال رکورددار است. پس از آن برزیل هفت بار و آرژانتین و ایتالیا هر کدام شش بار به دیدار نهایی رسیده‌اند.

ورود به جمع قهرمانان کار آسانی نیست. آخرین کشوری که برای نخستین بار جام جهانی را فتح کرد، اسپانیا بود که در سال ۲۰۱۰ به این افتخار رسید.

در این میان باید به حال هلند هم تاسف خورد؛ تیمی که سه بار به فینال رسیده اما هرگز قهرمان نشده است. البته کلمنت پیش‌بینی می‌کند که هلندی‌ها سرانجام در سال ۲۰۲۶ جام را بالای سر ببرند.

نکته جالب دیگر اینکه تنها دو بار تیمی از آسیا یا آفریقا توانسته به نیمه‌نهایی جام جهانی برسد: کره جنوبی در سال ۲۰۰۲ و مراکش در سال ۲۰۲۲.

اهمیت جغرافیا

از نخستین جام جهانی در اروگوئه در سال ۱۹۳۰ تا آخرین دوره آن که در سال ۲۰۲۲ در قطر برگزار شد، بسیار کم اتفاق افتاده که تیمی خارج از قاره خود قهرمان جهان شود.

این اتفاق تنها شش بار در ۲۲ دوره جام جهانی رخ داده است: برزیل در سال‌های ۱۹۵۸، ۱۹۹۴ و ۲۰۰۲، اسپانیا در ۲۰۱۰، آلمان در ۲۰۱۴ و آرژانتین در ۲۰۲۲.

اگر فقط جام‌های جهانی برگزارشده در اروپا و آمریکای جنوبی را در نظر بگیریم، این قاعده جغرافیایی تنها دو بار در نوزده دوره شکسته شده است.

تیم‌ها احتمالا در قاره خود عملکرد بهتری دارند، زیرا با شرایط آب‌ و هوایی آشناتر هستند، از سفرهای طولانی کمتر خسته می‌شوند و هواداران بیشتری در کنار خود دارند. در واقع، شش دوره جام جهانی را کشور میزبان فتح کرده است.

این الگوی جغرافیایی حتی در مراحل ابتدایی مسابقات هم دیده می‌شود.

برای مثال، در جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل، هفت کشور آمریکای لاتین به مرحله یک‌هشتم نهایی رسیدند، در حالی که تنها شش تیم اروپایی موفق به این کار شدند؛ این در شرایطی بود که مانند همیشه تعداد تیم‌های اروپایی حاضر در مسابقات بیشتر از هر قاره دیگری بود.

چهار سال بعد در روسیه، ورق برگشت. ده تیم‌ اروپایی به جمع شانزده تیم مرحله حذفی راه یافتند، در حالی که آمریکای لاتین تنها پنج نماینده داشت. علاوه بر این، هر چهار تیم حاضر در مرحله نیمه‌نهایی اروپایی بودند.

اما جام جهانی ۲۰۲۶ می‌تواند قواعد گذشته را بر هم بزند. این نخستین جام جهانی خواهد بود که به میزبانی سه کشور آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار می‌شود و به جای ۳۲ تیم، ۴۸ تیم در آن حضور خواهند داشت.

همچنین چهار تیم برای نخستین بار در تاریخ به جام جهانی راه یافته‌اند: کوراسائو، کیپ‌ورد، اردن و ازبکستان.

شاید این تورنمنت بتواند روندهای تاریخی را تغییر دهد.

رتبه‌بندی فیفا نحس است؟

در نگاه اول منطقی به نظر می‌رسد که تیمی که در سال‌های اخیر بهترین عملکرد را داشته، در جام جهانی هم موفق باشد ولی تاریخ نشان می‌دهد که این معیار چندان قابل اعتماد نیست.

رتبه‌بندی جهانی فیفا که از سال ۱۹۹۲ ایجاد شده، برای سیدبندی تیم‌ها و جلوگیری از رویارویی زودهنگام مدعیان مورد استفاده قرار می‌گیرد. این رتبه‌بندی بر اساس نتایج مسابقات مورد تایید فیفا، از جمله بازی‌های دوستانه، محاسبه می‌شود و مانند بسیاری از ورزش‌های دیگر از جمله تنیس، معیاری برای سنجش عملکرد حاضران در تورنمنت به شمار می‌رود.

قهرمانان جام جهانی تقریبا همیشه از میان ده تا پانزده تیم برتر رده‌بندی انتخاب شده‌اند اما یک نکته عجیب وجود دارد: «هیچ تیمی که در زمان آغاز جام جهانی در رتبه نخست رده‌بندی فیفا قرار داشته، تاکنون قهرمان جهان نشده است.»

با توجه به این که آرژانتین الان صدرنشین رده‌بندی جهان است، این آمار می‌تواند خبر خوبی برای رقبای این تیم باشد.

رده‌بندی نهایی پیش از آغاز مسابقات در ۱۱ ژوئن، همزمان با شروع جام جهانی ۲۰۲۶، پس از برگزاری مجموعه‌ای از دیدارهای دوستانه به‌روزرسانی خواهد شد.

مدافعان قهرمانی معمولا کار سختی دارند

کشورهایی مانند برزیل، آلمان، ایتالیا و آرژانتین روی هم رفته شانزده قهرمانی جهان در کارنامه دارند. اما حفظ جام بسیار دشوارتر از فتح آن است.

در تاریخ جام جهانی، تنها دو کشور موفق شده‌اند دو دوره متوالی قهرمان شوند: ایتالیا (۱۹۳۴ و ۱۹۳۸) و برزیل (۱۹۵۸ و ۱۹۶۲)

این آمار نشان می‌دهد که دفاع از عنوان قهرمانی یکی از سخت‌ترین ماموریت‌های فوتبال جهان است.

قهرمانی اغلب مقدمه سقوط است

در سال‌های اخیر، جام جهانی چندان با مدافعان عنوان قهرمانی مهربان نبوده است. از سال ۲۰۰۲ تاکنون، چهار تیم از شش قهرمان دوره قبل حتی نتوانسته‌اند از مرحله گروهی صعود کنند.

در این زمینه تنها دو استثنا وجود داشته است: برزیل که پس از قهرمانی در سال ۲۰۰۲، در جام جهانی ۲۰۰۶ به مرحله یک‌چهارم نهایی رسید و فرانسه که پس از قهرمانی در سال ۲۰۱۸، در جام جهانی ۲۰۲۲ تا فینال پیش رفت و نایب‌قهرمان شد.

طلسم مربیان خارجی

استفاده از مربیان خارجی در جام جهانی موضوع تازه‌ای نیست، اما در سه دهه اخیر تعداد تیم‌هایی که به دانش و تجربه مربیان وارداتی تکیه می‌کنند، به شکل چشمگیری افزایش یافته است.

در جام جهانی ۲۰۲۶ رکورد جدیدی ثبت خواهد شد؛ ۲۷ تیم از ۴۸ تیم حاضر در مسابقات، مربی خارجی دارند.

در میان آن‌ها حتی قهرمانان سابق جام جهانی هم دیده می‌شوند. برزیل با هدایت کارلو آنچلوتی و انگلیس با هدایت توماس توخل وارد رقابت‌ها خواهند شد.

اما یک مشکل وجود دارد، هیچ تیمی در تاریخ جام جهانی با مربی خارجی قهرمان نشده است.

اثر عجیب بایرن مونیخ و اینترمیلان

این شاید یکی از عجیب‌ترین آمارهای تاریخ جام جهانی باشد.

در یازده دوره اخیر جام جهانی، دست‌کم یکی از دو تیم حاضر در فینال، بازیکنی از باشگاه‌های بایرن مونیخ یا اینترمیلان و گاهی از هر دو باشگاه در ترکیب خود داشته است.

از سال ۱۹۸۲ تاکنون، تنها در دو دوره (۱۹۸۶ و ۲۰۱۰) قهرمان جام جهانی بازیکنی از این دو باشگاه نداشته است.

بر اساس فهرست‌های رسمی بازیکنان که فیفا منتشر کرده، پانزده تیم از ۴۸ تیم حاضر در جام جهانی ۲۰۲۶ دست‌کم یک بازیکن از بایرن مونیخ یا اینترمیلان خواهند داشت.

در میان این تیم‌ها نام مدعیان بزرگی مانند انگلیس، فرانسه، آلمان و مدافع عنوان قهرمانی، آرژانتین هم دیده می‌شود.

تاریخ جام جهانی بارها نشان داده که پیش‌بینی قهرمان کار آسانی نیست، اما اگر این الگوهای تاریخی همچنان پابرجا بمانند، مدعیان جام جهانی ۲۰۲۶ شاید بد نباشد نگاهی به گذشته بیندازند.