فوتبال در سایه سیاست و هزینه‌های هنگفت؛ اولین جام جهانی که میزبان با مهمان در جنگ است

جام جهانی ۲۰۲۶ که به میزبانی مشترک آمریکا، مکزیک و کانادا برگزار می‌شود، از بسیاری جهات بزرگ‌ترین دوره تاریخ این رقابت‌ها به شمار می‌رود.

جانی اینفانتینو، رئیس فیفا، آن را فراگیرترین و مهمان‌نوازترین جام جهانی تاریخ و نمادی از همبستگی میان ملت‌ها توصیف کرده است.

البته همه با این توصیف موافق نیستند. برخی ناظران از جام جهانی ۲۰۲۶ به عنوان سیاسی‌ترین، گران‌ترین، گرم‌ترین و حتی آلاینده‌ترین دوره این رقابت‌ها یاد می‌کنند. رقابت‌هایی که سودآورترین جام جهانی تاریخ برای فیفا خواهد بود.

به همین دلیل، جام جهانی پیش رو تنها به اتفاقات داخل زمین محدود نمی‌شود. از هزینه‌های سنگین برای هواداران و تنش‌های سیاسی و مهاجرتی گرفته تا نگرانی‌های امنیتی، چالش‌های زیست‌ محیطی و شرایط آب‌ و هوایی، موضوعات متعددی بر این رقابت‌ها سایه انداخته‌اند و آن را یکی از بحث‌برانگیزترین جام‌های جهانی تاریخ کرده‌اند.

در حالی که پیش از بازی افتتاحیه پنجشنبه، نگاه فوتبال‌دوستان جهان به مکزیکوسیتی دوخته شده است، این شهر تصویری روشن از جذابیت‌ها و چالش‌هایی ارائه می‌دهد که جام جهانی ۲۰۲۶ را به تورنمنتی متفاوت تبدیل کرده‌اند.

مکزیک، آینه‌ای از چالش‌های جام جهانی ۲۰۲۶

مکزیکوسیتی، یکی از پایتخت‌های فوتبال جهان و صحنه برخی از ماندگارترین لحظات تاریخ جام جهانی، اکنون آماده ثبت رکوردی دیگر است؛ ورزشگاه افسانه‌ای «آزتکا» نخستین ورزشگاهی خواهد شد که میزبان افتتاحیه سه جام جهانی است.

این چشم‌اندازی هیجان‌انگیز است ولی همانند آمریکا که میزبان حدود ۷۵ درصد مسابقات خواهد بود، نگرانی‌هایی هم وجود دارد. قیمت بالای بلیت‌ها با انتقاد بسیاری از هواداران روبه‌رو شده و موضوع امنیت هم در کشوری که امسال با موجی از خشونت‌های مرتبط با کارتل‌های مواد مخدر دست‌ و پنجه نرم کرده، از دغدغه‌های اصلی به شمار می‌رود.

در مکزیکوسیتی، معترضان برخی از مجسمه‌های مرتبط با جام جهانی را واژگون کرده‌اند و معلمان معترض هم هشدار داده‌اند در صورت بی‌توجهی به مطالباتشان، ممکن است برگزاری مسابقات با اختلال روبه‌رو شود.

در همین حال، استقرار تیم ملی ایران در تیخوانا هم نشان می‌دهد که جام جهانی ۲۰۲۶ تا چه اندازه تحت تاثیر تنش‌ها و ملاحظات سیاسی قرار گرفته است.

آمریکا و ایران؛ اولین جام جهانی که میزبان با یکی از تیم‌های حاضر در جنگ است

جام جهانی ۲۰۲۶ نه‌ تنها بزرگ‌ترین دوره تاریخ این رقابت‌ها با حضور ۴۸ تیم و ۱۰۴ مسابقه است، بلکه از جنبه سیاسی هم ویژگی بی‌سابقه‌ای دارد؛ برای نخستین بار یکی از کشورهای میزبان با یکی از تیم‌های حاضر در مسابقات درگیر جنگ است.

در ماه‌های اخیر، تنش‌های میان آمریکا و ایران بر حضور تیم ملی ایران در جام جهانی سایه انداخته و حتی باعث انتقال محل استقرار تیم از آریزونا به مکزیک شده است.

در این میان، برخی مقام‌های آمریکایی پیشنهاد کنار گذاشتن ایران از مسابقات را مطرح کردند و مقام‌های ایرانی هم از محدودیت‌های ویزایی برای اعضای تیم و کادر پشتیبانی انتقاد کرده‌اند.

همچنین فدراسیون فوتبال ایران اعلام کرده سهمیه بلیت هواداران این کشور برای مرحله گروهی لغو شده و این اقدام را نشانه دخالت ملاحظات سیاسی در برگزاری مسابقات دانسته است.

از سوی دیگر گزارش‌هایی از احتمال ممنوعیت ورود پرچم پیش از انقلاب ایران به ورزشگاه‌ها منتشر شده است. در چنین فضایی، دیدارهای تیم ملی ناگزیر رنگ‌ و بوی سیاسی خواهند داشت؛ به‌ویژه آنکه دو بازی نخست ایران در لس‌آنجلس برگزار می‌شود؛ شهری که یکی از بزرگ‌ترین جوامع ایرانی خارج از کشور را در خود جای داده است.

این تحولات نشان می‌دهد که جام جهانی ۲۰۲۶ بیش از بسیاری از دوره‌های گذشته تحت تاثیر مسائل سیاسی و ژئوپلیتیکی قرار گرفته است.

یکی از سیاسی‌ترین جام‌های جهانی تاریخ

در حالی که جانی اینفانتینو در سال ۲۰۱۷ هشدار داده بود محدودیت‌های سفر برای برخی کشورها با اصول فیفا سازگار نیست، جام جهانی ۲۰۲۶ اکنون با چالش‌های مشابهی روبه‌رو شده است.

در نتیجه سیاست‌های مهاجرتی دولت دونالد ترامپ، چند کشور حاضر در مسابقات از جمله ایران، هائیتی، سنگال و ساحل عاج با محدودیت‌های سفر یا ویزا مواجه هستند؛ هرچند کاخ سفید این اقدامات را به دلایل امنیتی توجیه می‌کند.

این محدودیت‌ها تنها به بازیکنان و هواداران محدود نمی‌شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که هواداران بیش از یک‌چهارم تیم‌های حاضر در جام جهانی با مشکلاتی مانند ممنوعیت سفر، محدودیت‌های ویزایی یا رد شدن درخواست‌های ورود به آمریکا روبه‌رو هستند.

همچنین نهادهای رسانه‌ای از دشواری صدور ویزا برای خبرنگاران انتقاد کرده‌اند و حتی یک داور سومالیایی به دلیل دریافت نکردن مجوز ورود به آمریکا از فهرست داوران جام جهانی کنار گذاشته شده است.

منتقدان می‌گویند این شرایط نشان می‌دهد که جام جهانی ۲۰۲۶ بیش از هر زمان دیگری تحت تاثیر سیاست قرار گرفته است.

کریگ فاستر، کاپیتان سابق تیم ملی استرالیا و فعال حقوق بشر، معتقد است این رقابت‌ها مرز میان ورزش و سیاست را بیش از پیش از بین برده و یکی از سیاسی‌ترین رویدادهای ورزشی دوران معاصر شده است.

سایه ترامپ بر جام جهانی ۲۰۲۶

نزدیکی جانی اینفانتینو به دونالد ترامپ و اهدای بحث‌برانگیز «جایزه صلح فیفا» به دونالد ترامپ در مراسم قرعه‌کشی جام جهانی سال گذشته، به بحث‌ها درباره سیاسی شدن و نقش ترامپ در این رقابت‌ها دامن زده است.

در حالی که آمریکا هم‌زمان با جام جهانی دویست‌ و پنجاهمین سالگرد استقلال خود را جشن می‌گیرد، انتظار می‌رود ترامپ حضوری پررنگ در این رویداد داشته باشد، همان‌طور که سال گذشته در فینال جام جهانی باشگاه‌ها و سپس در مراسم قرعه‌کشی جام جهانی در ماه دسامبر در کانون توجه قرار داشت.

در ماه‌های اخیر، آمریکا در ونزوئلا، نیجریه و ایران عملیات نظامی انجام داده و ترامپ هم احتمال اقدام نظامی در گرینلند، مکزیک و حتی کلمبیا، یکی دیگر از کشورهای حاضر در جام جهانی را مطرح کرده است.

این در شرایطی است که روابط میان سه کشور میزبان هم بر سر موضوعاتی مانند تجارت، مهاجرت و امنیت، خالی از تنش نبوده است. ترامپ حتی قبلا کانادا را «پنجاه ‌و یکمین ایالت آمریکا» خواند.

پس از آنکه روسیه و قطر متهم شدند از دو جام جهانی اخیر برای بهبود وجهه بین‌المللی خود بهره‌برداری کرده‌اند، برخی سازمان‌های حقوق بشری هشدار داده‌اند که جام جهانی ۲۰۲۶ ممکن است به ابزاری برای بهبود وجهه سیاسی آمریکا یا آنچه «ورزش‌شویی» نامیده می‌شود تبدیل شود.

سازمان عفو بین‌الملل هم با انتقاد از سیاست‌های مهاجرتی و امنیتی آمریکا، نسبت به خطرات احتمالی برای شرکت‌کنندگان و هواداران هشدار داده و از نقش اداره مهاجرت و گمرک آمریکا (ICE) در تامین امنیت مسابقات انتقاد کرده است.

با وجود این انتقادها، مقام‌های آمریکایی می‌گویند که جام جهانی ۲۰۲۶ امن‌ترین و مهمان‌نوازترین رویداد ورزشی تاریخ خواهد بود و آن را فرصتی برای نمایش توانایی‌های آمریکا در میزبانی یک رویداد جهانی می‌دانند.

جنجال هزینه‌ها؛ از بلیت‌های نجومی تا سودهای بی‌سابقه

فیفا، هشت سال پیش میزبانی جام جهانی ۲۰۲۶ را به آمریکا، مکزیک و کانادا واگذار کرد. این تصمیم در شرایطی گرفته شد که این نهاد هنوز در حال ترمیم اعتبار خود پس از رسوایی‌های مربوط به انتخاب روسیه و قطر برای میزبانی جام‌های جهانی ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ بود.

در آن زمان، آمریکای شمالی گزینه‌ای کم‌ریسک به نظر می‌رسید؛ منطقه‌ای با زیرساخت‌های آماده که نیازی به ساخت گسترده ورزشگاه‌ها نداشت.

اما جذابیت اصلی این میزبانی در ظرفیت درآمدزایی آن بود. جام جهانی ۲۰۲۶ با اتکا به قراردادهای چندمیلیارد دلاری پخش تلویزیونی و اسپانسرینگ، قرار است سودآورترین رویداد تاریخ ورزش باشد.

پیش‌بینی می‌شود فیفا امسال حدود ۹ میلیارد دلار درآمد کسب کند؛ رقمی که بخش مهمی از آن در سال‌های بعد میان فدراسیون‌های عضو توزیع خواهد شد.

با این حال، نحوه کسب این درآمدها به یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات پیش از مسابقات تبدیل شده است. قیمت بلیت‌ها به‌مراتب بالاتر از وعده‌های اولیه بوده و استفاده از سیستم «قیمت‌گذاری پویا» باعث شده هزینه حضور در ورزشگاه‌ها برای بسیاری از هواداران به شکل چشمگیری افزایش یابد.

در سال ۲۰۱۸، مسئولان پرونده میزبانی اعلام کرده بودند که گران‌ترین بلیت فینال حداکثر ۱۵۵۰ دلار خواهد بود. اما هنگامی که فروش بلیت‌ها در دسامبر آغاز شد، گران‌ترین بلیت عرضه‌شده به اعضای رسمی کانون‌های هواداری با قیمت ۸۶۸۰ دلار به فروش گذاشته شد.

گروه‌های هواداری این سیاست‌ها را در تضاد با روح فوتبال دانسته و هشدار داده‌اند که بخش بزرگی از هواداران عادی عملا از حضور در مسابقات محروم شده‌اند.

افزایش شدید قیمت‌ها در بازار فروش مجدد و دریافت کارمزدهای قابل توجه از سوی فیفا هم به انتقادها دامن زده است.

این موضوع تا جایی پیش رفته که مقام‌های ایالت‌های نیویورک و نیوجرسی تحقیقات رسمی درباره نحوه فروش بلیت‌های جام جهانی را آغاز کرده‌اند و اتهام‌هایی مانند افزایش مصنوعی قیمت‌ها و گمراه کردن هواداران مطرح شده است.

فیفا می‌گوید که استقبال از جام جهانی ۲۰۲۶ بسیار بالا بوده و تاکنون بیش از پنج میلیون بلیت فروخته شده است.

با این حال، گزارش‌ها نشان می‌دهد برای بسیاری از مسابقات، به‌ویژه دیدارهای تیم‌های کم‌طرفدارتر، بلیت‌ها در بازار فروش مجدد با قیمت‌هایی پایین‌تر از نرخ رسمی عرضه می‌شوند و برخی منتقدان حتی مدعی‌اند فیفا برای فروش بخشی از بلیت‌های باقی‌مانده ناچار به استفاده از پلت‌فرم‌های دیگر شده است.

هزینه‌های جانبی هم به نارضایتی هواداران دامن زده است. افزایش چشمگیر قیمت حمل‌ و نقل در برخی شهرهای میزبان و همچنین تصمیم اولیه فیفا برای ممنوعیت ورود بطری‌های آب به ورزشگاه‌ها با انتقادهای گسترده‌ای روبه‌رو شد.

تصمیمی که در نهایت، پس از هشدارها درباره گرمای شدید و نگرانی‌های مربوط به سلامت تماشاگران، فیفا از آن عقب‌نشینی کرد و اجازه ورود بطری‌های آب پلمب‌شده را صادر کرد.

در حالی که بسیاری امیدوارند جام جهانی ۲۰۲۶ همانند جام جهانی ۱۹۹۴ به گسترش محبوبیت فوتبال در آمریکا کمک کند، نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از مردم این کشور هزینه حضور در مسابقات را بیش از حد بالا می‌دانند.

آمار کمتر از انتظار رزرو هتل‌ها هم این نگرانی را تقویت کرده که قیمت‌های بالا و فضای سیاسی پیرامون مسابقات، بسیاری از هواداران را از سفر به شهرهای میزبان منصرف کرده باشد.

فشار بی‌سابقه بر نیروهای امنیتی

مسائل امنیتی هم یکی دیگر از دغدغه‌های اصلی جام جهانی ۲۰۲۶ به شمار می‌رود. مقام‌های آمریکایی هشدار داده‌اند که تامین امنیت این رقابت‌ها به بسیج گسترده نیروهای پلیس و نهادهای امنیتی نیاز دارد.

به گفته اندرو جولیانی، رئیس کارگروه جام جهانی در کاخ سفید، مسئولیت حفاظت از مسابقات در طول ۴۰ روز برگزاری آن چالشی بی‌سابقه خواهد بود.

او همچنین گفته است که تعطیلی بخشی از وزارت امنیت داخلی در ماه‌های گذشته، برنامه‌ریزی‌های امنیتی را با دشواری‌هایی روبه‌رو کرده و برخی کمبودها هنوز به طور کامل برطرف نشده‌اند.

علاوه بر مشکلات امنیتی، نگرانی دیگر شیوع بیماری ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو، یکی دیگر از تیم‌های حاضر در مسابقات است که قرار است در شهرهای هیوستون، آتلانتا و گوادالاخارا به میدان برود.

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا اعلام کرده است که دولت این کشور در حال هماهنگی گسترده برای حفاظت از شهروندان آمریکایی و همچنین میلیون‌ها بازدیدکننده، هوادار و ورزشکاری است که برای جام جهانی وارد کشور خواهند شد.

آسیب‌زننده‌ترین جام جهانی تاریخ به محیط زیست

با وجود تعهد فیفا به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای تا سال ۲۰۳۰، منتقدان محیط‌زیستی معتقدند جام جهانی ۲۰۲۶ می‌تواند آلاینده‌ترین دوره تاریخ این رقابت‌ها باشد.

اگرچه استفاده از ورزشگاه‌های موجود به جای ساخت ورزشگاه‌های جدید، به کاهش اثرات زیست‌محیطی کمک می‌کند اما افزایش تعداد تیم‌ها از ۳۲ به ۴۸ و نیاز بیشتر به سفرهای هوایی، ردپای کربنی مسابقات را به‌شدت افزایش داده است.

برآوردها حاکی از آن است که این تورنمنت بیش از ۹ میلیون تن معادل دی‌اکسیدکربن تولید خواهد کرد؛ رقمی که بسیار فراتر از پیش‌بینی اولیه میزبانان و تقریبا دو برابر میانگین چهار جام جهانی گذشته است.

نگرانی از گرمای شدید

یکی دیگر از نگرانی‌های مهم جام جهانی ۲۰۲۶، شرایط آب‌وهوایی است. گروهی از دانشمندان هشدار داده‌اند که تدابیر فعلی فیفا برای محافظت از بازیکنان در برابر گرمای شدید کافی نیست، هرچند فیفا تاکید می‌کند که سلامت و ایمنی تمامی افراد حاضر در مسابقات را در اولویت قرار داده است.

علاوه بر گرما، احتمال اختلال در برنامه مسابقات به دلیل پدیده‌های جوی شدید هم وجود دارد؛ موضوعی که نمونه آن در دیدار تدارکاتی عربستان سعودی و پورتوریکو دیده شد، جایی که بازی به علت شرایط نامساعد جوی نزدیک به دو ساعت متوقف شد.